5 'sát thủ' âm thầm rình rập sức khỏe từ 40 tuổi

Ở tuổi 40, nhiều người vẫn thấy mình khỏe, làm việc tốt, sinh hoạt bình thường nhưng đây lại là giai đoạn nhiều bệnh mạn tính bắt đầu tích lũy âm thầm trong mạch máu, tim, thận, gan và các cơ quan khác.

Từ tuổi 40, nhiều bệnh mạn tính không lây âm thầm hình thành. Do đó, việc tầm soát và can thiệp lối sống ở thời điểm này giúp phát hiện bệnh từ giai đoạn tiền lâm sàng, mang lại hiệu quả đảo ngược hoặc làm chậm diễn tiến bệnh với chi phí thấp hơn nhiều so với việc điều trị đa bệnh lý ở tuổi 65 trở lên.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, chỉ ra 5 "sát thủ" âm thầm rình rập sức khỏe ở độ tuổi này. Đây là bệnh lý có thể tồn tại nhiều năm mà không gây đau, người bệnh vẫn đi làm, vẫn chơi thể thao, vẫn ăn ngủ tương đối bình thường. "Đến khi xuất hiện đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy thận hoặc ung thư thì tổn thương thường đã lớn, điều trị khó khăn", bác sĩ nói.

Tăng huyết áp

Đây là bệnh rất phổ biến nhưng cũng rất dễ bị bỏ qua. Nhiều người cho rằng tăng huyết áp phải đau đầu, chóng mặt, mất ngủ. Song, phần lớn người tăng huyết áp không cảm thấy triệu chứng rõ ràng. Tổ chức Y tế Thế giới cũng lưu ý tăng huyết áp thường không có biểu hiện, nhưng có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim, não và thận. Năm 2024, ước tính 1,4 tỷ người trong độ tuổi 30-79 bị ảnh hưởng, nhưng chỉ chưa đến 1/5 được kiểm soát đầy đủ.

Tăng huyết áp có thể dẫn đến đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và suy thận. Bệnh lý này không chỉ gây gánh nặng về sức khỏe mà còn tác động tài chính nghiêm trọng cho cá nhân, gia đình và hệ thống y tế, đặc biệt ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình.

Rối loạn mỡ máu

Rối loạn mỡ máu (thường gọi là máu nhiễm mỡ) là tình trạng bất thường của lượng lipid ở trong máu, có thể là sự gia tăng của cholesterol xấu (LDL-C) và/hoặc nồng độ chất béo trung tính (triglyceride) hoặc suy giảm nồng độ cholesterol tốt (HDL-C).

Mỗi năm Việt Nam có khoảng 153.000 người bị mỡ máu, trong đó 117.900 ca tử vong. Thống kê từ Tổng hội Y học, gần 50% người trưởng thành tại các đô thị bị rối loạn mỡ máu. Trung bình cứ 10 người trưởng thành có 3 người mỡ máu cao, 50% là phụ nữ ở độ tuổi 50-69. Đặc biệt ở thành thị, hơn 44% người mắc bệnh này.

Ngay cả những người có thể trạng không béo vẫn rối loạn chuyển hóa mỡ. Trong một khảo sát của bác sĩ Trung tâm Dinh dưỡng TP HCM, trên 700 người có độ tuổi từ 30-69 có chỉ số cơ thể BMI (tính bằng trọng lượng cơ thể chia bình phương chiều cao) nằm trong khoảng trung bình (từ 18,5 đến 25) có đến 77,8% bị rối loạn mỡ máu.

Mọi người không nên chủ quan vì mình gầy, đặc biệt khi có yếu tố gia đình, hút thuốc, ít vận động, ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, uống rượu bia hoặc có mỡ bụng.

Tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2

Bệnh này thường không bắt đầu bằng việc khát nước nhiều hay tiểu nhiều. Nó thường khởi đầu bằng tình trạng kháng insulin. Insulin là hormone giúp đưa đường từ máu vào tế bào để tế bào sử dụng làm năng lượng. Khi cơ thể kháng insulin, tế bào không còn đáp ứng tốt với insulin. Tuyến tụy phải tiết nhiều insulin hơn để bù lại. Giai đoạn này có thể kéo dài nhiều năm mà người bệnh không biết.

Sau đó, đường huyết bắt đầu tăng dần. Lúc này, tổn thương đã có thể xuất hiện ở mạch máu, thần kinh, mắt và thận. Đái tháo đường không chỉ là chuyện đường trong máu cao. Đây là bệnh của toàn hệ mạch máu. Nó làm tăng rõ nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy thận, tổn thương võng mạc và loét bàn chân.

Ung thư giai đoạn sớm

Sau tuổi 40, nguy cơ ung thư tăng dần vì cơ thể đã trải qua nhiều năm tiếp xúc với khói thuốc, rượu bia, thực phẩm không lành mạnh, stress, ô nhiễm, virus, rối loạn nội tiết và các yếu tố di truyền. Điểm đáng sợ là ung thư giai đoạn đầu thường không đau. Chẳng hạn, ung thư vú có thể chưa sờ thấy khối u, ung thư cổ tử cung có thể chưa gây triệu chứng. Ung thư đại trực tràng có thể khởi đầu từ polyp, tức một tổn thương lành tính trong lòng ruột, rồi tiến triển chậm trong nhiều năm.

Bác sĩ Ngô Văn Tỵ, Khoa Ung bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, khuyên nên tầm soát ung thư giúp phát hiện những tổn thương tiền ung thư trong giai đoạn sớm, nhằm can thiệp kịp thời và tăng khả năng điều trị thành công.

Bệnh thận

Thống kê của Hội thận học thế giới ước tính khoảng ba triệu người đang phải duy trì sự sống nhờ phương pháp lọc máu (bao gồm chạy thận nhân tạo hoặc lọc màng bụng) và ghép thận. Đặc biệt, tỷ lệ người trẻ, người còn trong độ tuổi lao động mắc bệnh chiếm tỷ lệ cao và có xu hướng tăng.

Suy thận mạn tính là bệnh diễn biến âm thầm, không có triệu chứng nên bệnh nhân ở những giai đoạn sớm có thể không biểu hiện biệt. Khi đã có biểu hiện triệu chứng thì thường đã ở những giai đoạn muộn, dẫn đến điều trị bệnh trở nên khó khăn và hiệu quả thấp.

Người dân khám bệnh tại trạm y tế phường Tăng Nhơn Phú. Ảnh: Quỳnh Trần

Bác sĩ khuyên sau tuổi 40 cần duy trì chế độ ăn hợp lý, giảm thực phẩm chế biến sẵn, giảm đường, giảm muối, giảm rượu bia và hạn chế chất béo không lành mạnh. Nên ăn nhiều rau, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, trái cây với lượng phù hợp, cá, hạt và đạm ít chế biến. Hạn chế thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt nguội, thịt xông khói. Hạn chế đồ chiên rán, thức ăn nhanh, nước ngọt và bánh kẹo.

Người trưởng thành nên cố gắng đạt ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần, hoặc 75 phút vận động cường độ cao. Người ít vận động không cần bắt đầu bằng mục tiêu quá lớn. Có thể đi bộ nhanh 10–15 phút mỗi ngày trong tuần đầu, sau đó tăng dần lên 20–30 phút.

Bỏ thuốc lá, tránh khói thuốc thụ động, kiểm soát rượu bia, ngủ đủ và quản lý stress. Người lớn nên cố gắng ngủ khoảng 7–8 giờ mỗi đêm. Thiếu ngủ kéo dài làm tăng thèm ăn, tăng nguy cơ tăng cân, rối loạn đường huyết, tăng huyết áp và giảm khả năng kiểm soát cảm xúc.

Thùy An