Áp lực và niềm kiêu hãnh

Trong hành trình một phần tư thế kỷ gắn bó với lĩnh vực ghép tạng, điều đọng lại sâu sắc nhất trong tôi không chỉ là những ca mổ thành công, mà còn là ánh mắt của bệnh nhân khi được trao thêm cơ hội sống; là cái siết tay lặng lẽ của thân nhân người hiến tạng giữa khoảnh khắc mất mát tột cùng.

Với người làm chuyên môn như chúng tôi, khi một bệnh nhân không qua khỏi, đó luôn là nỗi day dứt khôn nguôi. Không ai trong chúng tôi muốn nói đến hai chữ "thất bại". Riêng trong lĩnh vực ghép tạng, có một nghịch lý nhân văn: sự ra đi của một người, nếu được gia đình đồng thuận hiến tạng, có thể mở ra sự sống cho nhiều người khác. Trong khoảnh khắc ấy, nghĩa cử hiến tạng trở thành cây cầu nối giữa sự mất mát và việc hồi sinh.

Nhìn rộng ra, tôi có quyền tự hào khi nói rằng ghép tạng Việt Nam đã có bước tiến dài. Từ chỗ phụ thuộc hoàn toàn vào sự hỗ trợ quốc tế, đến nay chúng ta đã làm chủ nhiều kỹ thuật khó như ghép tim, ghép khối tim phổi, ghép đa tạng, ghép gan, cắt ghép đồng thời thận đa nang, ghép tạng xuyên Việt... Những "cuộc chạy đua" xuyên đêm giữa các sân bay, bệnh viện… đã trở thành chuyện quen thuộc, thể hiện sự trưởng thành của cả hệ thống.

Có những ca ghép tim mà trước đây chúng ta chỉ dám nghĩ đến trong sách vở. Có những ca ghép thận phức tạp, ghép khối tim phổi hóc búa… mà ê-kíp phải hội chẩn nhiều lần, nhiều ngày liền. Mỗi ca phẫu thuật là một áp lực khổng lồ nhưng cũng là niềm kiêu hãnh thầm lặng của người thầy thuốc. Chúng tôi tự hào không phải vì những thành quả được ghi nhận, mà vì bệnh nhân Việt Nam hôm nay đã có thể tiếp cận những kỹ thuật điều trị ngang tầm khu vực, ngay trên chính quê hương mình.

Tuy nhiên, nếu chỉ nói về niềm tự hào mà không nhắc đến khó khăn, thách thức thì bức tranh sẽ không trọn vẹn. Với riêng lĩnh vực ghép tạng, khó khăn lớn nhất hiện nay không nằm ở dao kéo hay máy móc, chúng ta cũng đã làm chủ kỹ thuật. Điều khiến những thầy thuốc trăn trở nhất chính là nguồn tạng hiến.

Ở Việt Nam, nguồn tạng ghép chủ yếu vẫn dựa vào người cho còn sống. Trong khi đó, nguồn hiến từ người chết não - yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của ngành ghép tạng - còn rất hạn chế. Nguyên nhân không chỉ là câu chuyện pháp lý mà còn là vấn đề nhận thức và văn hóa. Quan niệm về sự toàn vẹn cơ thể sau khi qua đời, những yếu tố tâm linh, phong tục… vẫn là rào cản lớn.

Một thách thức khác là tính chất "chạy đua với thời gian" khi ghép tạng. Khi có nguồn tạng, toàn bộ hệ thống phải chuyển sang trạng thái khẩn trương cao độ. Bên cạnh đó là gánh nặng tài chính. Dù BHYT đã chi trả một phần chi phí phẫu thuật và điều trị sau ghép, song nhiều khoản liên quan vẫn tạo áp lực lớn cho bệnh nhân. Nếu chúng ta muốn việc ghép tạng nói riêng và những lĩnh vực điều trị nói chung phát triển bền vững thì cơ chế, chính sách cần được tháo gỡ, đáp ứng đồng bộ…

Dù còn nhiều khó khăn, thách thức, những thầy thuốc chúng tôi vẫn kiên định với con đường đã chọn. Bởi phía sau mỗi ca điều trị không chỉ là thành công về chuyên môn, mà còn là niềm tin rằng sự sống khi được trao đi sẽ tiếp tục lan tỏa theo cách đẹp đẽ nhất.