Bà Nguyễn Thị Kim Tiến khai đã nhận 7,5 tỷ đồng: Vì sao không bị xử lý tội Nhận hối lộ?

Trong vụ án sai phạm tại dự án cơ sở 2 của Bệnh viện Việt Đức và Bệnh viện Bạch Mai, việc cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến khai đã nhận 7,5 tỷ đồng nhưng không bị xử lý về tội Nhận hối lộ đang thu hút sự quan tâm của dư luận. Căn cứ pháp lý và nguyên tắc tố tụng nào được áp dụng trong quyết định này? Dưới đây là phân tích từ góc nhìn luật sư.

Cựu Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến khai đã nhận 7,5 tỷ đồng

Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã đề nghị truy tố 10 bị can liên quan đến sai phạm tại hai dự án Bệnh viện Việt Đức và Bệnh viện Bạch Mai (cơ sở 2).

Trong đó, bà Nguyễn Thị Kim Tiến (66 tuổi), cựu Bộ trưởng Bộ Y tế, bị đề nghị truy tố về tội Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí.

Theo kết luận điều tra, trong quá trình thực hiện hai dự án, khi tổ chức lựa chọn nhà thầu đối với 10 gói thầu xây lắp, các nhà thầu đã liên hệ với cựu Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến hoặc ông Nguyễn Chiến Thắng (cựu Giám đốc Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm, Bộ Y tế) để trao đổi, nhờ giúp đỡ nhằm được thực hiện gói thầu.

Cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến lúc còn công tác. Ảnh: QH.

Đối với các nhà thầu liên hệ và được bà Tiến giúp đỡ, cựu Bộ trưởng sẽ trao đổi để các nhà thầu trực tiếp làm việc, thống nhất với ông Thắng nhằm được thực hiện gói thầu. Trường hợp nhà thầu liên hệ trực tiếp với ông Thắng, bị can này sẽ báo cáo, xin ý kiến bà Tiến.

Sau khi bà Tiến đồng ý, ông Thắng sẽ trao đổi, thống nhất để các nhà thầu được thực hiện gói thầu.

Cơ quan điều tra cáo buộc ông Thắng chỉ đạo Trần Văn Sinh (cựu Phó Giám đốc Ban) trao đổi, phối hợp với các nhà thầu xây lắp và đơn vị tư vấn trong việc lập hồ sơ mời thầu, phân tích, đánh giá hồ sơ dự thầu, bảo đảm các điều kiện để nhà thầu trúng thầu theo thỏa thuận trước đó.

Trong quá trình trao đổi, ông Thắng bị cáo buộc đã thỏa thuận với các nhà thầu về việc tạo điều kiện để họ trúng thầu.

Sau khi được tạm ứng và thanh toán, các nhà thầu đã chi cho Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm số tiền tương ứng 5% giá trị tạm ứng, thanh toán trước thuế.

Theo đó, các nhà thầu thực hiện 10 gói thầu xây lắp của hai dự án đã đưa trực tiếp cho Nguyễn Chiến Thắng tổng số tiền hơn 88 tỷ đồng.

Đến tháng 9/2017, sau khi ông Thắng nghỉ hưu, Nguyễn Hữu Tuấn làm Phó Giám đốc phụ trách (sau đó giữ chức Giám đốc) tiếp tục nhận số tiền tương ứng 5% giá trị tạm ứng, thanh toán trước thuế của các nhà thầu. Tuy nhiên, do hai dự án gặp khó khăn trong triển khai, ông Tuấn mới nhận được hơn 12 tỷ đồng từ 3 nhà thầu.

Theo kết luận điều tra, các bị can Nguyễn Chiến Thắng, Nguyễn Thị Kim Tiến, Nguyễn Kim Trung, Nguyễn Hữu Tuấn và Trần Văn Sinh có sai phạm xuyên suốt, gây thất thoát, lãng phí tài sản Nhà nước hơn 803 tỷ đồng.

Kết luận cũng nêu, bà Nguyễn Thị Kim Tiến khai đã nhiều lần nhận tiền, tổng cộng 2,5 tỷ đồng từ ông Nguyễn Chiến Thắng. Ngoài ra, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế còn khai một lần nhận 5 tỷ đồng từ Nguyễn Hữu Tuấn.

Vì sao bà Nguyễn Thị Kim Tiến không bị xử lý về tội Nhận hối lộ?

Trao đổi với PV Dân Việt, luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho biết, theo quy định pháp luật, việc chuyển giao tài sản từ người này sang người khác là quan hệ dân sự.

Pháp luật cho phép chủ sở hữu tài sản có quyền định đoạt tài sản bằng cách tặng cho, chuyển nhượng hoặc thực hiện các hình thức giao dịch hợp pháp khác.

Việc chuyển giao tài sản trong quan hệ dân sự, kinh tế phải bảo đảm các điều kiện: tự nguyện, ngay tình, công khai; đáp ứng yêu cầu về chủ thể, ý chí và nội dung không trái pháp luật, không vi phạm đạo đức xã hội. Khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện này, giao dịch dân sự được pháp luật thừa nhận là hợp pháp.

Tuy nhiên, việc chuyển giao tài sản, lợi ích giữa người có chức vụ, quyền hạn với đối tượng thuộc phạm vi quản lý hoặc cấp dưới lại chịu sự điều chỉnh của Luật Phòng, chống tham nhũng và các quy định của Đảng về việc cán bộ, đảng viên nhận quà.

Theo đó, Luật Phòng, chống tham nhũng nghiêm cấm cấp trên nhận quà tặng của cấp dưới hoặc của cá nhân, doanh nghiệp thuộc phạm vi quản lý. Người nhận quà là lợi ích vật chất phải báo cáo với tổ chức và nộp lại quà tặng; nếu cố tình không báo cáo sẽ bị xem xét xử lý kỷ luật.

Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2 bị bỏ hoang nhiều năm. Ảnh: DV.

Trường hợp giữa người có chức vụ, quyền hạn và người khác có sự thỏa thuận về công việc phải làm và lợi ích được hưởng, theo đó tổ chức, cá nhân đưa lợi ích vật chất hoặc phi vật chất để người có chức vụ thực hiện công việc theo yêu cầu, thì đây là hành vi đưa và nhận hối lộ.

Người đưa hối lộ sẽ bị xử lý về tội Đưa hối lộ theo quy định tại Điều 364 Bộ luật Hình sự; người nhận hối lộ bị xử lý về tội Nhận hối lộ theo Điều 354 Bộ luật Hình sự.

Theo luật sư Hoàng Hà, trong vụ việc này, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến khẳng định không có sự thỏa thuận, bàn bạc với cấp dưới hay nhà thầu về việc phải đưa tiền mới giúp đỡ. Bà khai không biết nguồn gốc số tiền từ các nhà thầu và cho rằng đó là quà biếu.

Như vậy, yếu tố “thỏa thuận” , một trong những dấu hiệu đặc trưng của tội nhận hối lộ , chưa được làm rõ.

Bên cạnh đó, dù ông Nguyễn Chiến Thắng khai có báo cáo bà Tiến, nhưng chưa đủ chứng cứ chứng minh bà Tiến chỉ đạo ông Thắng thu tiền hối lộ cho mình. Do đó, thiếu căn cứ về sự chỉ đạo trực tiếp để cấu thành tội nhận hối lộ.

Chính vì quá trình đối chất không làm rõ được việc bà Tiến có biết nguồn gốc tiền hay có thỏa thuận hưởng lợi hay không, cơ quan điều tra quyết định không xử lý bà về tội Nhận hối lộ, mà xử lý về tội Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí.

Theo hồ sơ, hành vi ký các văn bản trái quy định gây thiệt hại hơn 803 tỷ đồng đã được xác định rõ. Số tiền bà đã nhận (dù được khai là quà biếu hay hình thức khác) được xem là tình tiết liên quan; bị can đã nộp lại 14,5 tỷ đồng để khắc phục hậu quả, cao hơn số tiền thừa nhận đã nhận.

Trên cơ sở nguyên tắc “trọng chứng hơn trọng cung” và nguyên tắc “suy đoán vô tội” (những gì chưa được chứng minh thì không được quy kết), cơ quan tố tụng tách hành vi nhận tiền khỏi tội danh Nhận hối lộ và xử lý bà Nguyễn Thị Kim Tiến về tội Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí.