Ba sai lầm khi theo dõi dậy thì sớm ở trẻ

Lầm tưởng dậy thì sớm là phát triển thể chất, ngừng cho trẻ uống sữa, bỏ lỡ thời điểm can thiệp là sai lầm mà phụ huynh thường mắc phải.

Lầm tưởng dậy thì sớm là phát triển thể chất

Trẻ dậy thì sớm ban đầu cao hơn bạn cùng lứa khiến cha mẹ nghĩ là do chế độ dinh dưỡng và thể thao. Tuy nhiên, theo ThS.BS Đỗ Tiến Sơn, Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, quá trình dậy thì sớm làm hormone sinh dục kích thích sụn tăng trưởng đầu xương cốt hóa sớm. Trẻ có thể tăng cao nhanh nhưng chững lại trước khi bước vào tuổi trưởng thành.

Kiêng sữa và các loại đậu

Khi trẻ phát triển tuyến vú, bố mẹ thường nghi ngờ do sữa bò và các loại đậu nên cắt bỏ. Song, chúng được enzyme tiêu hóa phân giải, không còn hoạt tính khi vào máu. Hợp chất isoflavone trong đậu nành hoạt tính yếu, không đủ khả năng kích thích trục nội tiết gây dậy thì ở liều lượng thông thường.

Việc kiêng tuyệt đối lại khiến trẻ thiếu hụt canxi và protein, gây ảnh hưởng trực tiếp đến mật độ xương, kìm hãm chiều cao. Theo khuyến cáo của Viện dinh dưỡng Quốc gia, trẻ 1-3 tuổi ăn tốt nên uống 500-600 ml sữa/ngày, trẻ 1-3 tuổi biếng ăn có thể uống 700-800ml/ngày. Trẻ 3-19 tuổi có thể uống khoảng 400-600 ml sữa/ngày. Trẻ uống quá nhiều sữa mới khiến dư thừa năng lượng, mô mỡ thừa tích tụ tiết estrogen, thúc đẩy quá trình dậy thì sớm diễn ra nhanh.

Theo bác sĩ Sơn, tình trạng ngực nhú ở bé gái từ 2 đến 8 tuổi có thể là một dạng phát triển tuyến vú đơn thuần, chỉ cần theo dõi định kỳ. Thay vì cắt giảm dinh dưỡng, phụ huynh nên đưa con đi khám chuyên khoa để phân biệt giữa hiện tượng lành tính với dậy thì sớm thực sự để có phương án can thiệp đúng.

Bác sĩ Sơn giải thích cho phụ huynh về tuổi xương của trẻ. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Bỏ lỡ thời điểm can thiệp

Nhiều phụ huynh lầm tưởng bé gái có kinh nguyệt hay bé trai xuất tinh là dấu hiệu bắt đầu dậy thì nhưng đây là lúc dậy thì hoàn chỉnh, sụn tăng trưởng đã đóng. Bác sĩ Sơn cho biết dùng thuốc đồng vận GnRH ở thời điểm này không còn hiệu quả để cải thiện chiều cao.

Bác sĩ khuyến cáo cha mẹ nên lưu ý những thay đổi nhỏ như tuyến vú phát triển ở trẻ gái hoặc tinh hoàn to lên ở trẻ trai, mùi cơ thể, mụn trứng cá hay thay đổi tính tình đột ngột. Thực tế ngoài nguy cơ thấp lùn về sau do dậy thì sớm, khác biệt về hình thể còn khiến trẻ dễ tự ti, lo âu, tăng nguy cơ trầm cảm, cùng với nguy cơ bị xâm hại, lạm dụng tình dục.

Phần lớn nguy cơ dậy thì sớm có thể được phòng ngừa hoặc phát hiện kịp thời nếu cha mẹ chủ động sớm. Kiểm soát cân nặng của trẻ từ nhỏ, tránh tích lũy mô mỡ dư thừa kích thích hormone sinh dục. Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn chứa hormone tăng trưởng nhân tạo. Không dùng hộp nhựa đựng thức ăn nóng, tránh đồ chơi nhựa mềm có mùi hắc. Chọn mỹ phẩm, dầu gội không chứa paraben cho trẻ. Tắt thiết bị điện tử trước giờ ngủ để tránh ánh sáng xanh ức chế melatonin - hormone điều hòa chu kỳ sinh học.

Bác sĩ Sơn khuyên cha mẹ nên quan sát dấu hiệu sinh dục phụ của con mỗi 3-6 tháng, không chỉ theo dõi chiều cao và cân nặng. Trẻ nên được khám ngay khi phát hiện tuyến vú phát triển (bé gái dưới 8 tuổi) hoặc tinh hoàn to bất thường (bé trai dưới 9 tuổi) không chờ đến khi có kinh nguyệt hay mộng tinh. Không tự ý thay đổi chế độ dinh dưỡng khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Thu Hương

Độc giả gửi câu hỏi về nhi sơ sinh tại đây để bác sĩ giải đáp