1 hour ago
2
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã định hướng chiến lược rất rõ ràng về việc ĐHQG Hà Nội phải vươn lên mạnh mẽ hơn, không chỉ để xứng đáng với truyền thống 120 năm, mà còn để trở thành lực lượng tiên phong đưa giáo dục đại học, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Vấn đề quyết định hiện nay là hành động quyết liệt, có trọng tâm, có sản phẩm, có trách nhiệm giải trình và có khát vọng lớn.
Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đánh giá “Đại học Quốc gia Hà Nội đã trở thành một biểu tượng rực rỡ của trí tuệ Việt Nam, là nơi hội tụ khát vọng học thuật, hun đúc nhân tài, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước”. Đây là sự cổ vũ mạnh mẽ với các thế hệ thầy trò nhà trường.
Có thể nói, điểm rất sâu sắc trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đó chính là việc đặt ĐHQG Hà Nội trong dòng chảy lịch sử 120 năm của nền giáo dục đại học hiện đại Việt Nam: có sự tự hào trong quá khứ, có trách nhiệm ở hiện tại và có năng lực kiến tạo tương lai.
Hai chữ “Quốc gia” trong tên gọi ĐHQG Hà Nội cũng chính là lời cam kết phụng sự quốc gia, giải quyết các bài toán lớn của đất nước, phải đào tạo những con người có năng lực dẫn dắt và phải tạo ra tri thức mới có giá trị cho Việt Nam và thế giới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm khu trưng bày sản phẩm Khoa học công nghệ của ĐHQG Hà Nội, ngày 16/5.
Tổng Bí Thư, Chủ tịch nước yêu cầu xây dựng ĐHQG Hà Nội thành một đại học tinh hoa, hiện đại, đa ngành, đa lĩnh vực, vận hành theo mô hình đại học đổi mới sáng tạo. Tinh hoa ở đây phải được đo lường bằng chính chất lượng học thuật, năng lực nghiên cứu đỉnh cao, khả năng tạo ra công nghệ chiến lược, sức ảnh hưởng chính sách và năng lực phụng sự đất nước. Một đại học tinh hoa phải có nhà khoa học giỏi nhất, sinh viên xuất sắc nhất cũng như ở đó đội ngũ chuyên gia công nghệ, các doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng gặp nhau để giải quyết những vấn đề mà quốc gia đang cần.
Tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế
Tôi cho rằng, để thực hiện được các nhiệm vụ mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm giao phó cho ĐHQG Hà Nội, chúng ta cần phải tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế và cơ chế tự chủ để đại học không thể bị trói buộc bởi những cơ chế hành chính cứng nhắc.
Thực tế, Luật giáo dục đã có quy định về tự chủ cao của ĐHQG Hà Nội nhưng các chính sách của các bộ, ngành triển khai Luật còn chậm, chưa thực sự “cởi trói” mạnh mẽ về tự chủ cho đơn vị. Do đó, ĐHQG Hà Nội cần được trao quyền chủ động cao hơn trong mọi vấn đề từ: tuyển dụng, đãi ngộ nhân tài, hợp tác quốc tế, thành lập doanh nghiệp khoa học – công nghệ, đặt hàng nghiên cứu...
Sinh viên ĐHQG Hà Nội
ĐHQG Hà Nội phải đổi mới mạnh mẽ về quản trị, vận hành theo nguyên tắc quản trị bằng mục tiêu, sản phẩm đầu ra và tác động xã hội. Các trường đại học thành viên, mỗi viện nghiên cứu, các nhóm có nhiệm vụ, chỉ tiêu và cơ chế đánh giá rõ ràng bằng chất lượng công bố, số lượng bằng sáng chế, sản phẩm công nghệ được ứng dụng, chính sách được tư vấn, doanh nghiệp khoa học – công nghệ được hình thành, và đóng góp cụ thể cho các ngành kinh tế – xã hội.
Mặt khác, muốn có ngành mũi nhọn, đơn vị không thể đầu tư dàn trải mà cần xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh và trung tâm xuất sắc theo chuẩn quốc tế. Trong đó, lựa chọn một số lĩnh vực lợi thế, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới như: trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, vật liệu mới, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, khoa học bền vững, năng lượng mới... để hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, trung tâm nghiên cứu liên ngành uy tín, phòng thí nghiệm hiện đại, có cơ chế thu hút chuyên gia giỏi của quốc tế.
Điểm quan trọng trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là cần gắn nghiên cứu khoa học với các bài toán lớn của quốc gia. Tri thức ở bậc đại học phải trở thành công nghệ tốt hơn, doanh nghiệp mạnh hơn, địa phương phát triển hơn và đời sống nhân dân tốt hơn. Để làm được điều đó, đơn vị cần thiết chủ động đề xuất các chương trình nghiên cứu lớn theo đặt hàng quốc gia. Ví dụ như các vấn đề về phát triển nguồn nhân lực bán dẫn, ứng dụng AI trong giáo dục và y tế, mô hình đô thị thông minh...
ĐHQG Hà Nội cần xây dựng hệ sinh thái đổi mới thực chất tại Hoà Lạc và ở đó cần có đầy đủ phòng thí nghiệm mở, trung tâm ươm tạo, không gian làm việc chung cho sinh viên khởi nghiệp, doanh nghiệp đặt hàng, có cơ chế đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường.
Mặt khác, ngày nay, cạnh tranh đại học trước hết là cạnh tranh về nhân tài nên rất cần có chính sách đột phá để thu hút đội ngũ giáo sư giỏi, đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trẻ giỏi. Chúng ta không thể chỉ dựa vào đồng lương hành chính, mà cần có gói hỗ trợ đối với nghiên cứu, phòng thí nghiệm, chính sách nhà ở, học bổng nghiên cứu sinh, quyền tự chủ học thuật và môi trường làm việc chuyên nghiệp. Bên cạnh đó, tạo điều kiện để các nhà khoa học trẻ có thể phát triển, đứng đầu nhóm nghiên cứu, tham gia mạng lưới quốc tế.
ĐHQG Hà Nội cũng cần đổi mới đào tạo để sinh viên ra trường, không chỉ có kiến thức chuyên môn, mà còn có tư duy phản biện, năng lực số, ngoại ngữ, khả năng làm việc liên ngành, bản lĩnh hội nhập và tinh thần phụng sự. Chương trình đào tạo thiết kế linh hoạt, cho phép sinh viên học giữa các ngành, kết hợp khoa học cơ bản với công nghệ, nhân văn với dữ liệu, kinh tế với đổi mới sáng tạo. Sinh viên phải có tinh thần học tập suốt đời, biết sử dụng công nghệ, biết sáng tạo giá trị mới và sống có trách nhiệm.
ĐHQG Hà Nội hiện đang có lợi thế đặc biệt về đội ngũ trí thức đa ngành, nền tảng khoa học cơ bản, khoa học xã hội, nhân văn, công nghệ, kinh tế, luật, giáo dục và y sinh. Nhà nước cần có cơ chế đặt hàng thường xuyên để đơn vị tham gia tư vấn chính sách chiến lược, phản biện khoa học đồng thời đánh giá tác động chính sách và xây dựng các mô hình phát triển mới.
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu, đại học không chỉ là cơ sở giáo dục đào tạo mà còn là một chủ thể quan trọng của sức mạnh mềm quốc gia. ĐHQG Hà Nội cần trở thành điểm đến của các học giả lớn, nguyên thủ, nhà hoạch định chính sách, tập đoàn công nghệ và sinh viên quốc tế. Do đó, cần nâng cao chất lượng công bố quốc tế, mở rộng chương trình đào tạo bằng tiếng Anh cũng như tham gia mạnh mẽ các mạng lưới đại học hàng đầu.
Tôi cũng cho rằng, các nhiệm vụ mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao cho ĐHQG Hà Nội cũng chính là thông điệp cho toàn hệ thống giáo dục đại học Việt Nam hiện nay. Để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, chúng ta phải chuyển mô hình từ đại học nghiên cứu sang đại học nghiên cứu đổi mới sáng tạo, đào tạo theo nhu cầu phát triển quốc gia; chuyển từ nghiên cứu phân tán sang nghiên cứu có trọng tâm và quản trị theo kết quả; chuyển từ hợp tác hình thức sang liên kết thực chất giữa đại học – Nhà nước – doanh nghiệp – địa phương và xã hội.
Nhằm triển khai hiệu quả các chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, theo tôi cần có các nhóm giải pháp cụ thể như: Xây dựng chương trình hành động 5 năm cho ĐHQG Hà Nội trong đó xác định rõ các mục tiêu đến năm 2030: nhóm ngành nào vào top châu Á, nhóm ngành nào phấn đấu top 100 thế giới, trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế ra sao; sản phẩm công nghệ phải hình thành; thành lập các chương trình nghiên cứu trọng điểm quốc gia đặt cho đơn vị, gắn với các lĩnh vực công nghệ chiến lược AI, bán dẫn, vật liệu mới, công nghệ sinh học, năng lượng mới; ban hành cơ chế đặc thù cho ĐHQG Hà Nội về tài chính, nhân lực, hoạt động khoa học công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; đầu tư có trọng điểm cho khoa học cơ bản; thiết lập hệ thống đánh giá đại học theo tác động; đổi mới mạnh chương trình đào tạo theo mô hình liên ngành; xây dựng văn hóa học thuật lành mạnh, trung thực và khát vọng...
