15 hours ago
4
"Bút sa gà chết"
Tổng giám đốc Công ty BH Media, Giám đốc Công ty TNHH Lululola Entertainment, Giám đốc Công ty TNHH Mây Sài Gòn, chủ Trung tâm Giọng ca để đời... bị khởi tố để làm rõ hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan. Từ đây, câu chuyện về vấn đề bản quyền âm nhạc được thảo luận sôi nổi.
BH Media từng vướng tranh luận dữ dội liên quan đến ca khúc Tiến quân ca trong trận đấu giữa đội tuyển VN và Lào tại AFF Cup 2021
ẢNH: T.L
Con trai nhạc sĩ Hà Phương kể ba anh từng ký một hợp đồng chuyển nhượng quyền khai thác các ca khúc nổi tiếng của mình, rồi rơi vào cảnh "bút sa gà chết" khi số tiền tác quyền nhận được sau khi ký kết chỉ "nhỏ giọt", ảnh hưởng không nhỏ đến tài chính, cuộc sống gia đình. Tương tự, nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý từng "bán" quyền tác giả những ca khúc như Mẹ yêu con, Một khúc tâm tình của người Hà Tĩnh cho BH Media khai thác. Nếu như trước đây, mỗi quý tác quyền khoảng vài chục triệu đồng thì sau khi bán bài hát, mỗi năm chỉ còn hơn 2 triệu đồng.
Theo luật sư Võ Trung Tín (Văn phòng luật sư Phan Law Vietnam), có thể nhận diện một số chiêu thức được các công ty truyền thông sử dụng để "gài bẫy" bản quyền trên không gian số, điển hình như thâu tóm quyền từ những người sở hữu kho tàng tác phẩm có giá trị cao nhưng lại không hiểu rõ về vấn đề bản quyền, công nghệ. Cụ thể, họ chủ động tìm đến những nhạc sĩ lão thành, ít sử dụng mạng xã hội, không rành internet, hoàn toàn xa lạ với các thuật ngữ hợp đồng phức tạp để đề nghị hỗ trợ quản lý, khai thác quyền.
Theo luật sư, trong quá trình này thường không giải thích chi tiết về nội dung hợp đồng, phạm vi chuyển giao hay hậu quả pháp lý. Đáng chú ý, không ít tác giả hiểu đây chỉ là việc ủy quyền quản lý hoặc cho phép sử dụng có thời hạn, trong khi về bản chất lại là chuyển nhượng bán đứt quyền.
Một "chiêu thức" cũng được luật sư Tín đề cập là lợi dụng cơ chế quản lý bản quyền của các nền tảng. Theo ông, đa số các nền tảng lớn hiện nay đều sử dụng công cụ AI và các thuật toán để quét bản quyền tự động nhằm xử lý lượng lớn dữ liệu được đăng tải. Một số công ty truyền thông đăng tải bản ghi âm, ghi hình rồi gắn Content ID. Khi đó, hệ thống sẽ tự động xác định vi phạm bản quyền đối với các nội dung được đăng tải sau, có sự trùng lặp một phần hay toàn bộ với nội dung, dù người đăng sau là tác giả, chủ sở hữu quyền hợp pháp đối với nội dung được đăng tải. "Từ cơ chế vận hành mang tính tự động này, quyền kiểm soát nội dung và doanh thu phát sinh có thể bị chuyển dịch về phía công ty truyền thông, trong khi chủ thể quyền không được đảm bảo đầy đủ quyền lợi hợp pháp của mình", luật sư chia sẻ.
Tín hiệu đáng mừng
Sau khi cơ quan chức năng có động thái quyết liệt hơn đối với vấn đề vi phạm bản quyền, nhiều nhạc sĩ nhìn nhận đây là tín hiệu đáng mừng. Nguyễn Minh Cường - tác giả ca khúc Hoa nở không màu, chia sẻ trước đó, các nhạc sĩ, chủ sở hữu ca khúc luôn tìm cách bảo vệ "đứa con tinh thần" của mình nhưng nhiều lúc rơi vào cảnh bất lực. Nam nhạc sĩ cũng cho rằng những diễn biến vừa qua cho thấy các tác phẩm nghệ thuật nói chung, sản phẩm âm nhạc nói riêng được nhìn nhận là một loại tài sản và cần được bảo vệ bởi pháp luật.
Đồng quan điểm, giảng viên thanh nhạc Thanh Lan nói xã hội ngày càng quan tâm hơn đến giá trị sáng tạo và quyền lợi nghệ sĩ. Bởi tác phẩm âm nhạc không chỉ là sản phẩm giải trí, mà còn là công sức, chất xám và cảm xúc của người làm nghề, vì vậy việc được bảo vệ là điều rất cần thiết. "Việc cơ quan chức năng vào cuộc quyết liệt theo tôi phản ánh sự thay đổi tích cực trong nhận thức và cách quản lý. Điều này có thể tạo ra áp lực trong giai đoạn đầu, nhưng về lâu dài sẽ giúp môi trường âm nhạc trở nên chuyên nghiệp, minh bạch và công bằng hơn cho người làm nghề", giảng viên Thanh Lan nêu ý kiến.
Theo luật sư Võ Trung Tín, động thái xử lý hình sự đối với hành vi xâm phạm bản quyền cho thấy các cơ quan có thẩm quyền đã nhận thấy mức độ nguy hiểm của hành vi này. Ông cho rằng các hành vi xâm phạm bản quyền ngày càng phức tạp và nguy hiểm, được thực hiện bởi các tổ chức hoạt động chuyên nghiệp, do đó bắt buộc phải có sự can thiệp của cơ quan có thẩm quyền để xử lý nghiêm, góp phần "làm sạch" nền tảng số. "Thực trạng này nếu không được xử lý kịp thời sẽ tàn phá nền kinh tế sáng tạo, khiến các nhà sáng tạo nội dung e dè và không đầu tư sản xuất các nội dung chất lượng", luật sư Tín cảnh báo.
Nhìn chung, sự thay đổi này sẽ tác động mạnh mẽ đến việc sử dụng, khai thác tác phẩm âm nhạc tại VN. Các cá nhân, tổ chức muốn sử dụng bài hát cho bất kỳ mục đích gì đều phải thật sự tìm hiểu và xác định rõ các nghĩa vụ phải thực hiện, từ việc sử dụng bài hát để biểu diễn tại quán cà phê, ghi hình lại để đăng tải trên các nền tảng số, sử dụng nhạc nền trong các chương trình, cắt ghép bản ghi âm…
Theo đánh giá của luật sư Võ Trung Tín, thị trường nhạc số sẽ có sự chuyển hướng mạnh mẽ theo hướng giảm số lượng và tăng chất lượng, rà soát để gỡ bỏ các nội dung vi phạm và sản xuất các nội dung mới tuân thủ quy định về quyền tác giả, quyền liên quan. Quan trọng hơn cả, động thái xử lý hình sự đối với hành vi xâm phạm bản quyền được kỳ vọng sẽ làm thay đổi nhận thức của người tiêu dùng, nhận thức xã hội, xây dựng văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ thay cho "văn hóa xài chùa".
