Bảo hiểm y tế đang ‘gánh’ điều trị, thiếu đầu tư cho dự phòng

Tại hội thảo, các chuyên gia đã đưa ra nhiều ý kiến và giải pháp cho “bài toán” làm thế nào biến thách thức già hóa dân số thành động lực tăng trưởng, thông qua việc gắn kết chặt chẽ giữa các lĩnh vực y tế, công nghệ, bảo hiểm và quy hoạch phát triển.

ThS Nguyễn Thị Oanh - Phó trưởng phòng Sức khỏe người cao tuổi, Cục Dân số - cho hay Việt Nam đang trải qua quá trình già hóa dân số với tốc độ rất nhanh. Thời gian chuyển đổi dự kiến chỉ khoảng 20 năm, thậm chí có những giai đoạn tăng tốc mạnh, tạo ra áp lực lớn lên hệ thống y tế và an sinh xã hội.

“Thực tế này đặt ra thách thức khi Việt Nam bước vào giai đoạn “chưa giàu đã già”. Đặc biệt, hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đang đứng trước yêu cầu phải thích ứng nhanh chóng, từ mô hình điều trị sang mô hình chăm sóc chủ động, liên tục và lấy người cao tuổi làm trung tâm”, bà nói.

Bà Nguyễn Thị Thu Hằng - Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TP.HCM - cho rằng chính sách bảo hiểm y tế hiện nay của Việt Nam vẫn chủ yếu tập trung vào chi trả cho điều trị, trong khi chi cho y tế dự phòng còn hạn chế.

Cơ chế thanh toán hiện nay được thực hiện theo chi phí dịch vụ thực tế, tức là người bệnh phát sinh chi phí khám chữa bệnh, sử dụng thuốc, kỹ thuật thì quỹ bảo hiểm sẽ chi trả. Điều này dẫn đến thực tế là bệnh càng nặng, chi phí chi trả càng lớn.

Với các bệnh mạn tính, bảo hiểm y tế hiện chi trả khá tốt, từ danh mục thuốc đến thời gian kê đơn, có thể lên đến 90 ngày. Tuy nhiên, tỉ lệ bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam hiện rất cao, chiếm khoảng 70%, kéo theo áp lực lớn lên quỹ bảo hiểm.

Một điểm đáng chú ý là dù chính sách đã có quy định về khám chữa bệnh từ xa và tại nhà, nhưng hiện vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể để triển khai trên thực tế. Đây cũng chính là “khoảng trống” lớn trong chăm sóc sức khỏe, đặc biệt với người cao tuổi.

Tại TP.HCM, bảo hiểm xã hội đang phối hợp với ngành y tế để đề xuất thí điểm một số mô hình chăm sóc tại nhà, trước mắt tập trung vào các nhóm yếu thế như: người cao tuổi trên 80 tuổi, người mất khả năng đi lại, người cần chăm sóc dài hạn.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là bài toán tài chính và cơ chế thanh toán, bởi nếu mở rộng quyền lợi thì cần đi kèm với nguồn lực phù hợp. 

Bà Hằng cho biết trong tương lai, quỹ bảo hiểm y tế có thể sẽ từng bước chuyển dịch từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”. Việc triển khai khám sức khỏe toàn dân có thể làm tăng chi phí trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài sẽ giúp phát hiện sớm bệnh, quản lý tốt hơn và giảm các ca bệnh nặng như ung thư, tim mạch. Khi đó chi phí điều trị sẽ giảm và quỹ bảo hiểm sẽ bền vững hơn.

Đại tá Phan Đình Mừng - Phó Giám đốc Bệnh viện Quân y 175 - chia sẻ bệnh viện trân trọng sự đồng hành của Ban tổ chức và Báo Tuổi Trẻ trong chương trình “Vì một Việt Nam khỏe mạnh”, được triển khai theo tinh thần Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về tăng cường chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Nghị quyết nhấn mạnh ba định hướng lớn gồm chủ động trong chăm sóc sức khỏe, nâng cao năng lực y tế cơ sở và tăng cường truyền thông nhằm thay đổi nhận thức, hành vi chăm sóc sức khỏe trong cộng đồng.

Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh chóng, đặc biệt tại TP.HCM, đây vừa là thách thức lớn vừa là cơ hội để ngành y tế đổi mới mô hình hoạt động và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Bác sĩ Mừng nhận định cần xây dựng môi trường đô thị thân thiện hơn với người cao tuổi, tạo điều kiện để họ tham gia các hoạt động xã hội và lao động phù hợp, hướng tới mục tiêu sống khỏe, sống độc lập và có chất lượng sống tốt.

TS.BS Trần Thị Minh Hạnh - Trưởng Khoa Dinh dưỡng tiết chế, Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn - chia sẻ tại Nhật Bản, hệ thống bảo hiểm không chỉ chi trả khi người dân mắc bệnh mà còn có cơ chế khuyến khích duy trì sức khỏe, thậm chí gửi quà và thư cảm ơn cho những người ít sử dụng dịch vụ y tế. Điều này phản ánh rõ định hướng lấy phòng bệnh làm trọng tâm.

Trong khi đó, tại Việt Nam, nhận thức về chăm sóc sức khỏe chủ động vẫn còn hạn chế. Nhiều người, kể cả người trẻ, chưa có thói quen khám sức khỏe định kỳ, chỉ đi khám khi đã có triệu chứng. Có những trường hợp đến bệnh viện mới phát hiện mắc đái tháo đường, nhưng thực tế bệnh đã tiến triển từ lâu, thậm chí đã có biến chứng như suy thận.

Nguyên nhân không chỉ nằm ở chất lượng thực phẩm, mà còn ở cách ăn uống và thiếu cá thể hóa dinh dưỡng. Có một thực trạng là người Việt Nam nghĩ mình ăn uống lành mạnh nhưng vẫn mắc nhiều bệnh. Nguyên nhân có thể do thực phẩm không tươi hoặc quan trọng hơn là người dân chưa biết cách ăn đúng và phù hợp với nhu cầu thực tế của cơ thể.

Ông Trịnh Văn Hưng - Phó Giám Đốc phụ trách trải nghiệm Khách hàng Ecom, hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu - cho rằng công nghệ không chỉ công cụ để hỗ trợ mà còn hệ thống cốt lõi giúp người dân, đặc biệt là người cao tuổi tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe một cách hiệu quả và thuận tiện hơn.

Theo đó, công nghệ sẽ giúp nhắc nhở và hỗ trợ tuân thủ điều trị, theo dõi các chỉ số sức khỏe hằng ngày và cho phép người cao tuổi tiếp cận tư vấn từ xa, kết nối với bác sĩ, dược sĩ thuận lợi, từ đó giảm bớt rào cản về khoảng cách và thời gian.

"Về phía FPT Long Châu, chúng tôi đang tiên phong ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn để phát triển các giải pháp chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng. Chúng tôi tin rằng công nghệ chính là chìa khóa để xây dựng một hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe toàn diện", ông Hưng chia sẻ.