Bát phở bò giá 346.000 đồng ở sân bay đắt hay rẻ?

Nhiều sân bay lớn trên thế giới bán một suất ăn nhanh với giá từ 15 đến 20 USD, thậm chí cao hơn, nhưng không bị chê đắt.

Câu chuyện bát phở giá 346.000 đồng ở sân bay Cam Ranh đang là tâm điểm tranh luận trên mạng xã hội. Phía sân bay giải thích rằng quán bán phở bò Wagyu, mức giá niêm yết khoảng 13,3 USD, tương đương gần 346.000 đồng, và việc tính tiền là đúng theo bảng giá đã công bố, không có gian lận hay lừa đảo. Có người cho rằng "giá cả ở sân bay đắt là chuyện bình thường". Nhưng cũng có không ít ý kiến tỏ ra bức xúc vì mức giá cao hơn nhiều lần bên ngoài.

Trong nền kinh tế thị trường, không ai cấm bán một bát phở có giá vài trăm nghìn, thậm chí vài triệu đồng, nếu có người sẵn sàng trả. Thị trường vận hành trên nguyên tắc rất đơn giản: người bán đưa ra giá, người mua quyết định có chấp nhận hay không? Nhưng thực tế lại không đơn giản như sách vở.

Trong những không gian đặc thù như sân bay, lựa chọn của khách hàng thường bị thu hẹp. Sau khi qua cửa an ninh, hành khách gần như không còn nhiều phương án khác ngoài những quầy dịch vụ có sẵn. Kinh tế học gọi đó là một thị trường có tính "khóa" - nơi người mua khó rời đi để tìm lựa chọn thay thế. Và khi lựa chọn bị hạn chế, cảm giác về sự công bằng của giá cả trở nên nhạy cảm hơn rất nhiều. Vì vậy, nếu nhìn sâu hơn một chút, câu chuyện của bát phở 346.000 đồng không nằm ở việc nó đắt hay rẻ. Nó nằm ở khoảng cách giữa kỳ vọng của khách hàng và cách thị trường đang vận hành. Khoảng cách đó đôi khi rất nhỏ, nhưng đủ để tạo ra sự khó chịu.

Tôi từng học ngành Kinh tế đối ngoại tại Trường Đại học Ngoại thương. Những năm đầu đại học, sinh viên kinh tế thường được làm quen với rất nhiều khái niệm tưởng chừng rất khô khan: cung - cầu, cạnh tranh, độc quyền, chi phí biên... Nhưng có một khái niệm mà thầy cô nhắc đi nhắc lại nhiều lần đến mức gần như ai học kinh tế cũng nhớ: "Thị trường không hoàn hảo".

Trong giáo trình, người ta thường bắt đầu bằng một hình dung rất lý tưởng: thị trường hoàn hảo. Ở đó, mọi thứ vận hành gần như trơn tru. Người mua biết rõ mình đang mua gì và giá bao nhiêu. Người bán phải cạnh tranh với rất nhiều người bán khác, nên không thể tùy tiện nâng giá. Giá cả cuối cùng hình thành từ sự cân bằng giữa cung và cầu, và thường phản ánh khá sát giá trị thật của sản phẩm.

>> Bao giờ trung tâm thương mại, sân bay Việt bán đồ ăn rẻ như Thái Lan?

Nhưng đó là trong sách. Còn ngoài đời, rất nhiều thị trường lại vận hành theo cách hoàn toàn khác. Sân bay là một dạng thị trường đặc biệt như thế: thị trường bị khóa, bất cân xứng thông tin, chi phí vận hành cao. Nếu đặt con số 346.000 đồng vào bối cảnh quốc tế, thực ra nó không phải mức giá gây sốc. Ở nhiều sân bay lớn trên thế giới như Sân bay Haneda, Sân bay Incheon hay Sân bay Heathrow, một bữa ăn nhanh hoàn toàn có thể dao động từ 15 đến 20 USD, thậm chí cao hơn.

Trong những không gian đặc thù như sân bay, giá cả luôn bị đội lên bởi nhiều yếu tố: chi phí mặt bằng, chi phí vận hành, lượng khách ổn định và sự hạn chế lựa chọn của hành khách. Nhưng câu chuyện ở Cảng hàng không quốc tế Cam Ranh gây tranh luận không phải vì con số ấy quá cao, mà vì nhiều người cảm thấy nó không hợp lý so với kỳ vọng.

Một bát phở ngoài phố có thể chỉ dao động từ 40.000 đến 60.000 đồng, thậm chí ở nhiều nơi còn rẻ hơn. Chính vì vậy, trong tâm trí của nhiều người Việt, phở thuộc về nhóm món ăn quen thuộc, không phải là món ăn "xa xỉ". Khi giá của một bát phở bất ngờ nhảy vọt lên gần 350.000 đồng, phản ứng đầu tiên của nhiều người chắc chắn sẽ nghi ngờ: "Liệu nó có đáng không?".

Vấn đề thứ hai nằm ở cảm nhận chất lượng. Vị khách trong câu chuyện chia sẻ rằng bát phở "không có gì đặc biệt". Đó có thể chỉ là cảm nhận cá nhân, và mỗi người sẽ có tiêu chuẩn đánh giá khác nhau. Nhưng trong ngành dịch vụ, cảm nhận của khách hàng lại có sức nặng rất lớn. Một món ăn đắt tiền thường đi kèm với một kỳ vọng tương xứng: nguyên liệu đặc biệt hơn, cách trình bày tinh tế hơn, hoặc đơn giản là hương vị khiến người ta nhớ. Khi trải nghiệm thực tế không vượt qua được kỳ vọng ban đầu, khách hàng dễ cảm thấy rằng họ đang trả tiền cho một thứ không thực sự khác biệt.

Thực ra, nếu nhìn lại vài năm gần đây, câu chuyện về giá đồ ăn ở sân bay không phải điều gì quá bất ngờ. Năm 2025, một hành khách từng phản ánh mua một chiếc bánh mì tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài với giá khoảng 208.000 đồng. Câu chuyện khi ấy cũng nhanh chóng lan trên mạng xã hội, kéo theo hàng loạt ý kiến trái chiều: người thì cho rằng đó là mức giá "khó chấp nhận", người lại nói rằng sân bay vốn là nơi dịch vụ đắt đỏ nên không có gì đáng ngạc nhiên.

Điểm đáng chú ý là trong hầu hết các trường hợp, tranh cãi không nằm ở chuyện đúng - sai tuyệt đối. Các quầy dịch vụ thường vẫn niêm yết giá, vẫn bán đúng sản phẩm đã công bố. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ thị trường dịch vụ trong sân bay thiếu những chuẩn mực chung đủ rõ ràng để tạo sự yên tâm cho hành khách. Khi chuẩn mực chưa rõ, mỗi hóa đơn bất ngờ đều dễ trở thành một câu chuyện gây tranh luận. Ở sân bay, điều này đôi khi chưa được thiết lập rõ ràng. Giá có thể được niêm yết, nhưng cách truyền đạt thông tin chưa đủ trực quan. Món ăn có thể được quảng cáo là cao cấp, nhưng trải nghiệm thực tế lại chưa tạo được sự khác biệt rõ rệt.

Ở nhiều quốc gia, chính quyền thường không hoàn toàn phó mặc lĩnh vực này cho cơ chế tự điều chỉnh của thị trường. Cơ quan quản lý có thể đưa ra mức giá trần cho một số mặt hàng thiết yếu như nước uống, bánh mì hoặc các bữa ăn đơn giản. Mục tiêu không phải để buộc doanh nghiệp bán rẻ, mà để tránh tình trạng giá bị đẩy lên quá xa so với mức thông thường. Một biện pháp khác là yêu cầu minh bạch thông tin giá cả. Không chỉ niêm yết giá, nhiều sân bay còn yêu cầu bảng giá phải được đặt ở vị trí dễ nhìn, dễ hiểu, thậm chí kèm hình ảnh minh họa để hành khách biết rõ mình đang gọi món gì.

Hãy tưởng tượng, một hành khách vừa hạ cánh xuống Việt Nam, bước vào khu ẩm thực sân bay, gọi một bát phở có giá khá cao. Nhưng khi món ăn được mang ra, nước dùng thơm, thịt bò mềm, cách trình bày đẹp mắt, nhân viên phục vụ nhẹ nhàng giải thích về nguyên liệu và nguồn gốc món ăn. Người khách ăn xong, thanh toán, rồi mỉm cười nói: "Đắt nhưng đáng". Một bát phở có thể chỉ là một món ăn. Nhưng nếu được làm đúng cách, nó cũng có thể trở thành một câu chuyện đẹp về cách một đất nước chào đón những người ghé thăm mình.

Vũ Thị Minh Huyền