Từ những năm 1862, người Pháp đã bắt đầu xây dựng hệ thống cấp nước đầu tiên cho Sài Gòn nhằm phục vụ nhu cầu sinh hoạt của cư dân đô thị. Đến năm 1880, hệ thống khai thác nước ngầm Thévenet chính thức đi vào hoạt động tại khu vực Hồ Con Rùa ngày nay, cung cấp từ 1.000 – 1.500 m3 nước mỗi ngày cho cư dân Sài Gòn. Cùng với đó, nhiều cụm giếng cạn (captage) như Blancsubé, Mac Mahon, Chợ Lớn, Tân Hưng lần lượt được xây dựng, tạo thành mạng lưới cấp nước sơ khai cho Sài Gòn – Chợ Lớn.
Trong hệ thống này, tháp nước xây dựng năm 1886 đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết và phân phối nước. Công trình cao khoảng 25 m, thiết kế hình oval với tường dày, nền móng đá hoa cương vững chắc và bồn chứa lớn bằng thép đặt trên mái, có sức chứa đến 1.500 m³ nước. Nước từ các giếng được xử lý, bơm lên tháp để tạo áp lực, sau đó phân phối đến các khu dân cư Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Đình.

Tháp nước nằm trong khuôn viên Tổng công ty cấp nước Sài Gòn (Sawaco), được người Pháp xây năm 1886. Đây được xem là công trình cấp nước cổ nhất TP.HCM
ẢNH: NGUYỄN ANH

Xưa kia, công trình từng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nước cho người Sài Gòn từ những ngày đầu hình thành đô thị
ẢNH: NGUYỄN ANH

Công trình từng dừng hoạt động những năm 1930 - 1940, sau đó dùng làm hệ thống cấp nước dự phòng khi Sài Gòn thiếu nước
ẢNH: NGUYỄN ANH

Sau thời gian dài thực hiện “sứ mệnh” của mình, đài nước ngừng hoạt động hoàn toàn từ năm 1965 đến nay
ẢNH: NGUYỄN ANH
Tháp nước từng hoạt động hiệu quả trong nhiều thập niên trước khi ngừng vận hành từ năm 1965. Trải qua hơn 140 năm, công trình vẫn được bảo tồn như một dấu tích hiếm hoi của hệ thống hạ tầng đô thị Sài Gòn xưa. Năm 2014, tháp nước được công nhận là di tích lịch sử văn hóa - kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố.
Hiện nay, tháp nước nằm trong khuôn viên của Tổng công ty cấp nước Sài Gòn (SAWACO), gần Hồ Con Rùa (trung tâm TP.HCM). Bên trong tháp được cải tạo thành không gian trưng bày của ngành cấp nước TP.HCM, giới thiệu gần 250 hiện vật và tư liệu, tái hiện hành trình phát triển của hệ thống cấp nước qua nhiều giai đoạn lịch sử.
Ngắm tháp nước cổ nhất TP.HCM từ trên cao

Tháp nước được thiết kế theo hình oval, với 3 tầng, cao khoảng 25 m và đường kính khoảng 10 m
ẢNH: PHẠM HỮU

Phía bên ngoài của tháp nước, đươc xây dựng phần tường dày từ 1,6 - 2 m làm nhiệm vụ chịu lực cho hai bể nước khổng lồ
ẢNH: PHẠM HỮU

Cổng chính của tháp nước, nơi dẫn vào bên trong qua 2 cửa sắt lớn. Bên ngoài mỗi ô đều có trang trí họa tiết
ẢNH: PHẠM HỮU

Bên trong tháp nước được chia là 2 khu vực và các ống nước lớn được nối từ bồn nước xuống đất
ẢNH: PHẠM HỮU
Hệ thống các van khóa, mở nước nằm dưới lòng đất, nối trực tiếp từ ống nước lớn
ẢNH: PHẠM HỮU

Lối cầu thang bằng sắt dẫn lên 2 tháp nước lớn
ẢNH: PHẠM HỮU

Khu vực bên dưới tháp nước lớn gồm các trụ đỡ bằng thép và các ống nước
ẢNH: PHẠM HỮU

Trên mái của tầng hai là bồn nước lớn hình tròn bằng thép không gỉ với sức chứa 1.000-1.500 mét khối nước
ẢNH: PHẠM HỮU

Khi tháp nước còn hoạt động, vào mùa mưa nước từ các giếng sẽ chảy về giếng trung tâm, mùa khô phải dùng máy để bơm. Từ giếng trung tâm, nước được xử lý rồi bơm lên hồ chứa tạo áp lực đẩy nước tới các hộ dân
ẢNH: PHẠM HỮU

Đây là công trình tồn tại trong suốt 140 năm và là một trong những di tích kiến trúc của người Pháp còn lưu lại tại TP.HCM. Ngày 28.3.2014, UBND TP.HCM đã có quyết định công nhận tháp nước (thủy đài) là di tích lịch sử văn hóa – kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố
ẢNH: PHẠM HỮU

9 hours ago
1






