Bí ẩn 11 hạt mã não đỏ ở Tam Tinh Đôi: Dấu vết mạng lưới giao thương xuyên lục địa từ 3.000 năm trước

Ngày 2/6, Viện Nghiên cứu Khảo cổ và Di tích Văn hóa tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc đã công bố kết quả nghiên cứu mới liên quan đến 11 hạt chuỗi mã não đỏ được phát hiện trong các hố tế lễ nổi tiếng của di chỉ khảo cổ Tam Tinh Đôi, một trong những trung tâm văn minh bí ẩn và quan trọng nhất của Trung Quốc thời đại đồ đồng.

Theo nhóm nghiên cứu, các phân tích khoa học hiện đại đã giúp xác định nguồn gốc nguyên liệu của những hạt chuỗi này, qua đó hé mở một bức tranh rộng lớn về mạng lưới thương mại và giao lưu văn hóa đã tồn tại từ khoảng 3.000 năm trước.

Điểm đáng chú ý nhất của nghiên cứu nằm ở kết luận cho thấy cư dân cổ đại nước Thục không hề tồn tại biệt lập như nhiều giả thuyết từng được đưa ra trước đây. Thay vào đó, họ đã duy trì các mối liên hệ kinh tế và trao đổi hàng hóa lâu dài với những khu vực nằm cách xa hàng nghìn km về phía Bắc.

Các nhà khoa học cho biết 11 hạt mã não đỏ này hiện được xem là những hiện vật bằng mã não đỏ nằm ở vị trí cực nam được biết đến tại Trung Quốc trong cùng giai đoạn lịch sử. Phát hiện này làm nổi bật vai trò đặc biệt của Tam Tinh Đôi trong các tuyến giao lưu vật chất và văn hóa thời đại đồ đồng.

Để truy tìm nguồn gốc của các hiện vật, nhóm nghiên cứu đã tiến hành phân tích nguyên tố vi lượng bên trong từng hạt chuỗi. Kết quả cho thấy hàm lượng và sự phân bố của các nguyên tố như uranium và lithium không trùng khớp với các mỏ khoáng sản tại cao nguyên Deccan của Ấn Độ hay những khu vực giàu khoáng sản ở Lương Sơn và Bảo Sơn thuộc Tây Nam Trung Quốc.

Điều đó đồng nghĩa với việc nguồn nguyên liệu chế tác các hạt chuỗi không đến từ những địa điểm từng được xem là ứng viên tiềm năng trước đây.

Nghiên cứu tiếp tục chỉ ra rằng có tới 7 trong số 11 hạt chuỗi mang dấu hiệu địa hóa học phù hợp với đới tạo núi Yên Sơn, một khu vực địa chất rộng lớn ở miền Bắc Trung Quốc.

Ba hạt khác lại cho thấy mối liên hệ với vành đai tạo núi Trung Á rộng lớn hơn. Theo các chuyên gia, điều này cũng có thể phản ánh nguồn cung nguyên liệu từ các khu vực dọc hành lang Hà Tây, tuyến đường chiến lược từng đóng vai trò cầu nối giữa miền Trung Trung Quốc với các vùng đất phía Tây.

Mặc dù chỉ là những món đồ trang sức nhỏ bé, các hạt mã não đỏ đang cung cấp lượng thông tin đáng kể về phạm vi hoạt động của các mạng lưới thương mại cổ đại. Việc nguyên liệu hoặc thành phẩm có thể di chuyển qua quãng đường hàng nghìn km cho thấy sự tồn tại của những tuyến trao đổi hàng hóa phức tạp hơn nhiều so với nhận thức trước đây về thời đại đồ đồng tại Đông Á.

Các nhà nghiên cứu cho rằng phát hiện mới không chỉ giúp tái dựng hành trình của loại đá quý này mà còn góp phần lý giải cách các cộng đồng cổ đại đã kết nối với nhau thông qua trao đổi thương mại, kỹ thuật chế tác và các giá trị văn hóa.

Theo hồ sơ khảo cổ, 11 hạt mã não đỏ được tìm thấy trong các hố tế lễ số 2, 5, 7 và 8 tại Tam Tinh Đôi. Trong đó, hố số 2 chứa 4 hạt, hố số 5 có 1 hạt, hố số 7 có 2 hạt và hố số 8 có 4 hạt.

Quá trình nghiên cứu cũng cho thấy toàn bộ các hiện vật đều đã trải qua gia công thủ công. Dấu vết khoan lỗ xuất hiện rõ ràng trên các hạt chuỗi là bằng chứng trực tiếp về kỹ thuật chế tác của người xưa. Bề mặt nhẵn bóng của các hiện vật còn cho thấy chúng từng được sử dụng hoặc đeo trong thời gian dài trước khi trở thành đồ vật phục vụ nghi lễ.

Bên cạnh những hạt mã não đỏ, các hố tế lễ tại Tam Tinh Đôi còn chứa nhiều hiện vật quý giá khác như ngà voi, vàng và đồ đồng tinh xảo. Sự xuất hiện đồng thời của những vật phẩm có giá trị cao khiến giới nghiên cứu nhận định đây là nhóm hiện vật thuộc tầng lớp tinh hoa của xã hội cổ đại nước Thục.

Đối với giới khảo cổ, giá trị lớn nhất của phát hiện lần này không chỉ nằm ở bản thân 11 hạt chuỗi mã não đỏ mà còn ở những thông tin mà chúng mang theo sau hành trình kéo dài hàng nghìn năm. Những dữ liệu địa hóa học mới đang giúp các nhà khoa học từng bước tái dựng bản đồ lưu thông nguyên liệu và hàng hóa trong thời đại đồ đồng, đồng thời bổ sung thêm bằng chứng cho thấy các khu vực khác nhau trên lãnh thổ Trung Quốc cổ đại đã có sự kết nối sâu rộng từ rất sớm.

Kết quả nghiên cứu cũng củng cố nhận định rằng quá trình hình thành nền văn minh Trung Hoa không diễn ra theo hướng biệt lập giữa các khu vực, mà được thúc đẩy bởi những mạng lưới giao lưu và trao đổi liên tục. Từ những hạt mã não đỏ nhỏ bé được chôn vùi suốt ba thiên niên kỷ, một phần lịch sử về các tuyến thương mại cổ đại và sự giao thoa văn hóa rộng lớn đang dần được hé lộ.