Bí ẩn 'Hạm đội ma' hơn 100 năm tuổi ẩn mình dưới sông Potomac

Hơn 100 xác tàu từ thời Thế chiến thứ nhất vẫn chìm một phần dưới dòng sông Potomac ở bang Maryland, Mỹ. Cụm xác tàu này hiện được biết đến với tên gọi "Hạm đội ma".

Hạm đội ma ẩn mình dưới sông Potomac. Ảnh: Đại học Duke/Saving Place

Báo DCNews Now và tạp chí Popular Mechanics cho biết có nhiều mảng kim loại gỉ sét và gỗ mục nát nhô lên khỏi mặt nước vịnh Mallows ở hạ lưu sông Potomac, gần thị trấn Nanjemoy thuộc bang Maryland. Đó là tất cả những gì còn sót lại từ công tác chuẩn bị cho các cuộc chiến trong quá khứ: một "nghĩa địa tàu" với khoảng 200 xác tàu, trong đó có hơn 100 tàu hơi nước được đóng cho Thế chiến thứ nhất cùng với những tàn tích từ thời Chiến tranh Cách mạng Mỹ (1775 - 1783).

Nguồn gốc ra đời của "Hạm đội ma"

Vùng nước tại Mallows Bay hiện lưu giữ một trong những bộ sưu tập xác tàu đa dạng nhất về mặt lịch sử ở Tây Bán cầu. Với tư cách là Khu bảo tồn biển quốc gia, nơi đây đồng thời cũng là môi trường sống quý giá của nhiều loài động vật hoang dã.

Sự hiện diện của các con tàu từ thời Chiến tranh Cách mạng Mỹ dù rất thú vị, nhưng lại có lời giải thích khá đơn giản. Vùng nước nông, kín gió của vịnh Mallows, nằm dọc theo một con sông có vị trí chiến lược khiến nó trở thành địa điểm lý tưởng để bỏ lại những con tàu đã hết hạn sử dụng.

Tuy nhiên, "nghĩa địa" tàu từ Thế chiến thứ nhất lại là một câu chuyện phức tạp hơn và cần được lý giải hợp lý hơn.

Ngay sau khi Mỹ tham chiến trong Thế chiến thứ nhất vào năm 1917, chính quyền của Tổng thống Woodrow Wilson đã thành lập Tổng công ty Hạm đội khẩn cấp. Mục tiêu của tổ chức này là đóng các tàu buôn nhằm bổ sung khẩn cấp cho đội tàu của các nước Đồng minh trong bối cảnh tàu ngầm U-boat của Đức đang đánh chìm tàu vận tải với tốc độ đáng báo động, lên tới gần 300 chiếc mỗi tháng vào đầu năm 1917.

Thân của một số con tàu thuộc "Hạm đội ma" nổi trên mặt nước. Ảnh: Cơ quan Nguồn tài nguyên thiên nhiên bang Maryland. 

Trong một nỗ lực đóng tàu quy mô lớn diễn ra khẩn trương, 40 xưởng đóng tàu tại 17 bang đã được huy động để chế tạo các tàu bằng thép và gỗ. Chương trình này nhằm tận dụng nguồn tài nguyên gỗ dồi dào của Mỹ để nhanh chóng cung cấp một đội tàu buôn mới, áp đảo cho các nước thuộc phe Liên minh Trung tâm.

Tuy nhiên, kế hoạch quy mô và tham vọng lớn không đồng nghĩa với thành công. Trong giai đoạn 1917 - 1919, ước tính chỉ khoảng 300 con tàu được đóng mới trong khi đơn đặt hàng ban đầu lên tới 1.000 chiếc, thậm chí nhiều tàu sau khi đóng xong còn không đủ điều kiện vận hành trên biển.

Một báo cáo của Quỹ quốc gia về Bảo tồn Di sản lịch sử Mỹ cho biết tất cả các con tàu đều "gặp trục trặc cơ khí và các vấn đề trong quá trình chế tạo". Kết quả là không một con tàu nào kịp đến châu Âu trước khi Thế chiến thứ nhất kết thúc, dù một số tàu đã được sử dụng để vận chuyển hàng hóa tới Hawaii.

Lý do "Hạm đội ma" ẩn mình ở sông Potomac

Phần còn sót lại của một con tàu trong "Hạm đội ma". Ảnh: Saving Place

Dự án đóng tàu trị giá 300 triệu USD gần như thất bại ngay trước khi các con tàu kịp ra khơi. Cuối cùng, toàn bộ hạm đội được bán làm phế liệu với giá chỉ 750.000 USD, với phần lớn được bán cho Công ty Western Marine & Salvage có trụ sở tại bang Virginia. Công ty này đã neo đậu các con tàu trên sông Potomac để lưu giữ tạm thời, sau đó lần lượt đưa chúng về cơ sở ở Alexandria để tháo dỡ. Tại đây, họ thu hồi các bộ phận kim loại có giá trị, đặc biệt là động cơ, nồi hơi và chân vịt.

Tuy nhiên, phần thân tàu bằng gỗ có giá trị không cao nên chúng được đưa đến Vịnh Mallows và bỏ lại tại đây. Đến năm 1925, 31 thân tàu đã bị đốt bỏ trong một sự kiện được xem là đợt phá hủy tàu lớn nhất từng diễn ra trong lịch sử Mỹ.

Do có quá nhiều thân tàu nằm rải rác trong vịnh, các cơ quan quản lý sau đó yêu cầu gom chúng lại thành từng cụm, nhằm tránh nguy cơ các thân tàu bị tuột neo và trôi dạt vào luồng hàng hải.

Chỉ 6 năm sau, công ty đã đưa gần 200 thân tàu vào Vịnh Mallows. Tuy nhiên, những khó khăn kinh tế do Đại suy thoái gây ra đã khiến công ty Western Marine & Salvage phá sản, buộc họ phải bỏ lại "Hạm đội ma" cùng nhiều con tàu hư hỏng khác ở sông Potomac.

Địa điểm này gần như bị lãng quên cho đến Thế chiến thứ hai. Năm 1942, chính phủ Mỹ ký hợp đồng với xưởng đóng tàu Sparrow's Point của Tập đoàn Bethlehem Steel tại Baltimore để thu hồi các vật liệu đóng tàu còn có thể sử dụng từ "Hạm đội ma".

Trong nhiều thập niên sau đó, hoạt động thu hồi phế liệu diễn ra lúc mạnh, lúc yếu. Có thời điểm, Vịnh Mallows là nơi tập kết của hơn 200 xác tàu, nhưng hiện nay được cho chỉ còn khoảng 100 xác tàu.

Theo thời gian, những con tàu đắm này đã tạo nên một hệ sinh thái tự nhiên mới cho nhiều loài động, thực vật. Tác động sinh thái của khu vực lớn đến mức một đề xuất vào thập niên 1960 nhằm dọn sạch các xác tàu để xây dựng một nhà máy điện gần đó đã bị bác bỏ, với lý do "Hạm đội ma" được đánh giá là môi trường sống không thể thay thế đối với các loài sinh vật.

"Hạm đội Ma" tại Vịnh Mallows đã được tổ chức National Trust công nhận là Bảo vật quốc gia vào năm 2017, đồng thời được Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA) chỉ định là Khu bảo tồn biển quốc gia vào năm 2019.