6 hours ago
3
Luật BHXH 2024 được kỳ vọng tạo bước ngoặt trong xử lý tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) khi lần đầu tiên quy định rõ hành vi "chậm đóng", "trốn đóng" và tăng mạnh chế tài xử phạt. Tuy nhiên, thay vì nợ đóng công khai như trước, nhiều doanh nghiệp (DN) đang chuyển sang các chiêu thức "lách luật" tinh vi hơn để giảm chi phí bảo hiểm.
Nhiều DN chỉ kê khai mức lương tối thiểu làm căn cứ đóng BHXH, còn thu nhập thực tế của người lao động (NLĐ) được "xé nhỏ" thành phụ cấp, hỗ trợ chuyên cần, xăng xe, điện thoại… Một số nơi còn chuyển hợp đồng lao động sang "hợp đồng khoán", "cộng tác viên" nhằm né nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc. Thậm chí, có DN liên tục ký hợp đồng thời vụ ngắn hạn để tránh trách nhiệm đóng bảo hiểm dài hạn.
Hệ quả là mức đóng BHXH bị kéo xuống rất thấp so với thu nhập thật của NLĐ. Khi xảy ra ốm đau, thai sản, tai nạn lao động hoặc đến tuổi nghỉ hưu, quyền lợi NLĐ cũng teo tóp theo. Không ít người đến lúc nghỉ việc mới té ngửa khi mức hưởng BHTN hoặc lương hưu thấp hơn nhiều so với mức lương thực nhận suốt nhiều năm.
Điều đáng nói là các chiêu thức này thường được hợp thức hóa khá khéo léo nên việc xử lý không đơn giản. Trong khi đó, nhiều NLĐ vì sợ mất việc nên chấp nhận ký các loại hợp đồng bất lợi hoặc không dám phản ánh sai phạm.
Luật BHXH 2024 đã bổ sung nhiều chế tài mạnh. DN chậm đóng hoặc trốn đóng BHXH phải đóng đủ số tiền thiếu và nộp thêm khoản lãi 0,03%/ngày tính trên số tiền chậm đóng. Ngoài xử phạt hành chính, DN vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi trốn đóng nghiêm trọng. Luật cũng quy định DN gây thiệt hại cho NLĐ do không đóng hoặc đóng không đầy đủ BHXH phải bồi thường quyền lợi phát sinh.
Đây là bước tiến quan trọng bởi trước đây pháp luật chưa phân định rạch ròi giữa "chậm đóng" và "trốn đóng", khiến việc xử lý nhiều trường hợp còn lúng túng. Tuy vậy, nếu chỉ tăng chế tài mà thiếu công cụ giám sát hiệu quả thì tình trạng "lách luật" vẫn còn đất sống.
Đã đến lúc cần những giải pháp mạnh tay hơn thay vì chỉ dừng ở xử phạt hành chính. Cơ quan chức năng cần kết nối dữ liệu thuế, tiền lương và BHXH để phát hiện bất thường. Một DN khai thuế thu nhập cá nhân ở mức cao nhưng đóng BHXH ở mức tối thiểu phải được đưa vào diện thanh tra ngay!
Bên cạnh đó, cần công khai danh sách DN nợ BHXH kéo dài, đồng thời siết điều kiện tham gia đấu thầu, vay vốn, cấp phép đầu tư đối với DN vi phạm. Song song đó, cần tăng mức xử phạt đủ sức răn đe, thậm chí xem xét cấm đảm nhiệm chức vụ quản lý DN trong thời hạn nhất định đối với chủ sử dụng lao động cố tình tái phạm nhiều lần.
Những khoản BHXH bị "né" hôm nay có thể trở thành gánh nặng an sinh ngày mai. Và khi quyền lợi của NLĐ còn bị đánh đổi bằng các chiêu trò "xẻ lương", "biến lương thành thưởng" thì cuộc chiến chống trốn đóng BHXH vẫn chưa thể xem là thắng lợi.
