Bộ Công an đề xuất coi bỏ trốn là tình tiết tăng nặng

Bộ Công an đang xây dựng dự án bộ luật Hình sự sửa đổi. Một trong số chính sách được cơ quan soạn thảo đề xuất là hoàn thiện các quy định mang tính nguyên tắc để làm cơ sở cho việc đấu tranh, phòng ngừa tội phạm.

3 đối tượng bị truy nã: Vũ Đình Duy (cựu Tổng giám đốc Công ty cổ phần Hóa dầu và xơ sợi dầu khí), Hồ Thị Kim Thoa (cựu Thứ trưởng Bộ Công thương) và Nguyễn Thị Thanh Nhàn (cựu Chủ tịch HĐQT Công ty AIC)

ẢNH: T.N

Đề xuất thêm 2 tình tiết tăng nặng

Bộ luật Hình sự hiện hành quy định 15 tình tiết tăng nặng, gồm: phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, có tính chất côn đồ, vì động cơ đê hèn, phạm tội 2 lần trở lên, tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm…

Nếu bị áp dụng tình tiết tăng nặng, người phạm tội sẽ chịu hậu quả pháp lý bất lợi hơn. Điều này nhằm tương xứng với tính chất, mức độ, hậu quả do hành vi phạm tội gây ra.

Để phù hợp với thực tiễn đấu tranh, phòng chống tội phạm, Bộ Công an đề xuất bổ sung 2 tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự, gồm "người phạm tội bỏ trốn" và "người phạm tội là thành viên của tổ chức tội phạm".

Theo lý giải của cơ quan soạn thảo, trường hợp người phạm tội sau khi thực hiện hành vi bỏ trốn gây nhiều khó khăn cho việc điều tra, do đó việc bổ sung là cần thiết.

Tương tự, cần bổ sung tình tiết người phạm tội là thành viên của tổ chức tội phạm để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, răn đe đối với tội phạm có tổ chức đang diễn ra rất phức tạp.

Bộ Công an đánh giá, việc bổ sung 2 tình tiết tăng nặng nêu trên sẽ hỗ trợ cơ quan tiến hành tố tụng xử lý nghiêm hơn với người có hành vi gây khó khăn cho điều tra, xét xử hoặc tham gia mạng lưới tội phạm bền vững.

Đồng thời, góp phần tăng cường răn đe, phòng ngừa từ sớm, từ xa; hỗ trợ triệt phá đường dây, tổ chức tội phạm; hạn chế bỏ lọt vai trò của các thành viên trong tổ chức tội phạm; nâng cao hiệu quả bảo vệ quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội trong tình hình mới.

Bỏ trốn là bản năng hay thái độ chống đối?

Góp ý về dự thảo, Viện KSND tối cao đề nghị cân nhắc việc bổ sung "người phạm tội bỏ trốn" là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự.

Bởi lẽ bỏ trốn không phải là động cơ, mục đích chính của việc phạm tội mà là yếu tố thuộc về bản chất, tâm lý của người phạm tội luôn muốn trốn tránh việc bị pháp luật xử lý. Trách nhiệm bắt giữ, chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng, người bị buộc tội không buộc phải chứng minh là mình vô tội.

Mặt khác, hiện đã có các cơ chế xử lý đối với người phạm tội bỏ trốn như truy bắt, truy nã và áp dụng biện pháp tạm giam hoặc thực hiện cơ chế điều tra, truy tố, xét xử vắng mặt… Trường hợp hành vi bỏ trốn đủ cấu thành để xử lý về một tội phạm độc lập thì sẽ xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định.

Chung quan điểm, Bộ Tư pháp cho rằng khi thực hiện hành vi phạm tội thì bản năng vốn có của con người là trốn tránh sự trừng phạt của người khác, của pháp luật. Đây có thể là phản ứng tự nhiên đầu tiên khi người đó thực hiện hành vi phạm tội. Việc quy định bỏ trốn là tình tiết tăng nặng chưa thực sự phù hợp.

Phản hồi các ý kiến, Bộ Công an cho hay, cần phân biệt giữa việc người bị buộc tội không có nghĩa vụ chứng minh mình vô tội với hành vi cố ý bỏ trốn nhằm trốn tránh việc phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử hoặc thi hành án.

Hành vi bỏ trốn không được coi là căn cứ chứng minh có tội, mà là yếu tố phản ánh thái độ chống đối, cản trở hoạt động tố tụng, làm kéo dài thời gian giải quyết vụ án, tăng chi phí tố tụng, gây khó khăn cho việc thu thập chứng cứ, thu hồi tài sản, bảo vệ bị hại, người làm chứng và bảo đảm thi hành án.

Theo Bộ Công an, các cơ chế truy bắt, truy nã, tạm giam, điều tra, truy tố, xét xử vắng mặt là biện pháp tố tụng, không thay thế cho căn cứ lượng hình khi quyết định hình phạt.

Hơn thế, không phải mọi hành vi bỏ trốn đều đủ yếu tố cấu thành tội phạm độc lập như tội trốn khỏi nơi giam, giữ hoặc trốn khi đang bị áp giải, đang bị xét xử. Do đó, Bộ Công an đề nghị giữ nguyên đề xuất.