2 hours ago
1
Bộ Công an đang lấy ý kiến dự thảo hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đến hết ngày 7-5, trước khi trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XVI. Trong đó, Bộ Công an đề xuất nhiều điểm mới liên quan đến tội không tố giác tội phạm.
Các luật sư tại phiên tòa hình sự tại Hà Nội. Ảnh: M.T.
Theo quy định hiện hành, người bào chữa không phải chịu trách nhiệm hình sự nếu không tố giác tội phạm do thân chủ của mình đang chuẩn bị thực hiện, đang thực hiện hoặc đã thực hiện đối với các tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và rất nghiêm trọng (trừ các tội xâm phạm an ninh quốc gia).
Theo Bộ Công an quy định như trên là không phù hợp. Bởi lẽ, thời điểm người bào chữa tham gia tố tụng để bào chữa cho thân chủ thì hành vi phạm tội đã diễn ra trước đó. Người bào chữa thực hiện nhiệm vụ của mình để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ liên quan đến hành vi thân chủ của họ đã thực hiện trước đó nên không phải chịu trách nhiệm hình sự nếu họ không tố giác tội phạm liên quan đến hành vi này là hợp lý.
Tuy nhiên, đối với những hành vi phạm tội mà thân chủ của người bào chữa chuẩn bị thực hiện hoặc đang thực hiện (phạm một tội mới hoặc tiếp diễn hành vi phạm tội đã thực hiện trước đó) không thuộc phạm vi nhiệm vụ của người bào chữa. Do đó, nếu người bào chữa không tố giác đối với các hành vi này sẽ vi phạm nguyên tắc của pháp luật hình sự "mọi hành vi phạm tội do người thực hiện phải được phát hiện kịp thời".
"Việc không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người bào chữa về hành vi không tố giác các tội phạm đang được chuẩn bị thực hiện hoặc đang thực hiện là không hợp lý"- Bộ Công an nhấn mạnh.
Cũng liên quan đến tội không tố giác tội phạm và tội che giấu tội phạm, Bộ luật Hình sự hiện hành loại trừ trách nhiệm cho ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người phạm tội.
Theo Bộ Công an, phạm vi các đối tượng không phải chịu trách nhiệm hình sự do không tố giác tội phạm như trên chưa bao quát hết các mối quan hệ "thân thích" của một cá nhân, chưa bảo đảm tính nhân văn, nhân đạo, bảo đảm tính công bằng của pháp luật.
Cơ quan soạn thảo đề xuất bổ sung những người không phải chịu trách nhiệm hình sự về 2 tội danh đã nêu, gồm: Bố mẹ nuôi, bố mẹ vợ, bố mẹ chồng, cha dượng, mẹ kế, con nuôi, con rể, con dâu, con riêng của vợ, con riêng của chồng…
Bộ Công an khẳng định việc mở rộng miễn trừ với người "thân thích" của người phạm tội sẽ phản ánh đầy đủ hơn cấu trúc gia đình thực tế, tăng tính nhân đạo và phù hợp hơn với truyền thống ứng xử gia đình; phù hợp với quy định về hàng thừa kế của bộ luật Dân sự cũng như quy định của luật Hôn nhân và gia đình.
Tuy nhiên, cũng có mặt tiêu cực là làm hẹp phạm vi bị truy cứu trách nhiệm hình sự của những người không tố giác, che giấu tội phạm; gây áp lực hơn đối với công tác phát hiện, chứng minh tội phạm. Dù vậy, điều này là cần thiết để bảo vệ các giá trị cốt lõi trong văn hóa dân tộc.
Cùng với các chính sách trên, Bộ Công an còn đề xuất mở rộng phạm vi phải chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội (ngoài 25/315 tội danh theo quy định hiện hành). Nhất hành vi chuẩn bị phạm các tội có tính nguy hiểm cao cho xã hội.
Việc sửa đổi này nhằm bảo đảm tính công bằng, nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm, phù hợp với tinh thần "lấy phòng ngừa là chính". Cùng với đó, tăng khả năng can thiệp sớm, tạo cơ sở pháp lý chặt hơn để ngăn chặn tội phạm nghiêm trọng trước khi hậu quả xảy ra.
Bên cạnh đó, tại dự thảo, Bộ Công an đề xuất tiếp tục thu hẹp phạm vi 10 tội danh còn áp dụng hình phạt tử hình trong Bộ luật Hình sự hiện hành. Dự thảo chưa nêu rõ các tội danh sẽ bỏ hình phạt tử hình, nhưng nhấn mạnh quan điểm chỉ giữ lại hình phạt tử hình đối với các tội danh có tính chất "tội ác nghiêm trọng", xâm phạm đến khách thể đặc biệt quan trọng, gây những hậu quả nặng nề về mặt kinh tế, xã hội và an ninh con người.
Bộ Công an nêu rõ việc tiếp tục thu hẹp hình phạt tử hình giúp Bộ luật Hình sự nhất quán hơn với định hướng cải cách tư pháp, tiếp tục nối dài xu hướng lập pháp đã được xác lập rất rõ trong lần sửa đổi 2025 là thu hẹp dần tử hình. Điều này cũng phù hợp với xu hướng của pháp luật quốc tế về quy định hình phạt tử hình, nâng cao khả năng bảo vệ quyền con người, đặc biệt quyền được sống của pháp luật hình sự.
Bên cạnh đó, Bộ Công an đề xuất sửa đổi quy định tại khoản 1 điều 60 Bộ luật Hình sự theo hướng nếu hết thời hiệu thi hành án đối với người bị kết án tử hình thì hình phạt tử hình chuyển thành tù chung thân.
Bộ Công an cũng đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền với một số tội danh. Theo đó, nâng mức phạt tiền để bảo đảm tính nghiêm khắc, răn đe của hình phạt, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội, có tính đến sự thay đổi của mức lương cơ sở và thu nhập bình quân đầu người ở thời điểm hiện tại so với thời điểm 2009, 2015.
Bổ sung quy định về quyết định hình phạt là hình phạt tiền thay vì hình phạt tù đối với một số tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, nếu người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và đã khắc phục toàn bộ hậu quả, bồi thường toàn bộ thiệt hại.
