Bộ Y tế: Sẽ quản lý thực phẩm từ trang trại tới bàn ăn

Luật An toàn thực phẩm sửa đổi định hướng chuyển từ quản lý theo từng khâu riêng lẻ sang kiểm soát toàn bộ chuỗi thực phẩm, từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, chế biến, nhập khẩu, lưu thông đến tay người tiêu dùng.

Theo hồ sơ dự án luật do Bộ Y tế chủ trì soạn thảo, mô hình quản lý hiện nay đã bộc lộ nhiều bất cập như phân tán giữa nhiều bộ ngành, hậu kiểm không theo kịp tốc độ phát triển của thị trường, thiếu cơ chế truy xuất nguồn gốc và khó xử lý thực phẩm giả, thực phẩm không rõ xuất xứ.

Dự thảo luật lần đầu đưa nguyên tắc "quản lý theo chuỗi giá trị" vào luật. Thay vì mỗi bộ quản một nhóm sản phẩm hoặc một công đoạn riêng lẻ như hiện nay, việc kiểm soát sẽ được thực hiện xuyên suốt quá trình sản xuất, kinh doanh thực phẩm, từ nguyên liệu đầu vào tới khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng.

Theo Bộ Y tế, cách tiếp cận này giúp cơ quan quản lý theo dõi toàn bộ vòng đời của thực phẩm và phát hiện rủi ro sớm hơn, thay vì chủ yếu xử lý sau khi xảy ra vi phạm hoặc ngộ độc.

Một nội dung trọng tâm khác là bắt buộc truy xuất nguồn gốc với thực phẩm lưu hành trên thị trường. Dự thảo quy định thông tin truy xuất phải thể hiện trên bao bì bằng mã vạch, mã QR, DataMatrix hoặc các hình thức điện tử khác để người dân và cơ quan quản lý có thể kiểm tra nguồn gốc sản phẩm.

Luật hiện hành chưa quy định cụ thể việc nhận diện và truy xuất thực phẩm bằng mã điện tử. Bộ Y tế cho rằng khoảng trống này khiến việc kiểm soát hàng giả, hàng nhập lậu và thực phẩm bán trên môi trường mạng gặp nhiều khó khăn.

Theo dự thảo, người tiêu dùng có quyền yêu cầu truy xuất nguồn gốc khi nghi ngờ sản phẩm không bảo đảm an toàn. Doanh nghiệp phải xác định lô hàng liên quan, báo cáo số lượng đang lưu thông và xây dựng kế hoạch thu hồi nếu phát hiện rủi ro.

Các món được chế biến từ những thực phẩm đã qua chọn lọc kỹ càng tại một nhà hàng ở TP Huế. Ảnh: Võ Thạnh

Bộ Y tế cũng đề xuất chuyển mạnh sang mô hình quản lý dựa trên phân tích nguy cơ. Sau 15 năm thi hành luật, cơ quan này đánh giá hoạt động hậu kiểm hiện thiếu nhân lực, thiếu thiết bị và không theo kịp số lượng sản phẩm tự công bố ngày càng tăng.

Theo dự thảo, cơ quan quản lý sẽ điều tra, thử nghiệm để xác định các tác nhân sinh học, hóa học có thể gây hại; đánh giá khả năng xảy ra rủi ro và xây dựng biện pháp kiểm soát ở từng công đoạn của chuỗi cung ứng.

So với cơ chế hiện nay thiên về thanh tra, xử phạt sau vi phạm, cách tiếp cận mới tập trung phòng ngừa rủi ro từ sớm và ưu tiên kiểm tra những nhóm sản phẩm, cơ sở có nguy cơ cao thay vì kiểm tra dàn trải.

Bộ Y tế cho rằng cơ chế này cũng tạo áp lực để doanh nghiệp đầu tư vào hệ thống quản lý chất lượng thay vì chỉ khắc phục hậu quả khi xảy ra sự cố.

Siết chặt thực phẩm nhập khẩu và bán online

Dự thảo luật đồng thời siết chặt kiểm tra thực phẩm nhập khẩu. Theo quy định mới, thực phẩm nhập khẩu phải đăng ký bản công bố hoặc công bố tiêu chuẩn áp dụng trước khi nhập khẩu và có xác nhận đạt yêu cầu với từng lô hàng, trừ trường hợp được miễn kiểm tra.

Bộ Y tế đánh giá việc kiểm soát thực phẩm nhập khẩu hiện còn nhiều bất cập, đặc biệt trong bối cảnh thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển nhanh nhưng dữ liệu giữa các cơ quan chưa liên thông.

Dự thảo cũng bổ sung hệ thống dữ liệu và cảnh báo quốc gia về an toàn thực phẩm nhằm thu thập dữ liệu giám sát, cảnh báo nhanh nguy cơ mất an toàn thực phẩm và phối hợp truy xuất nguồn gốc khi xảy ra ngộ độc.

Theo Bộ Y tế, hiện nhiều vụ ngộ độc phải mất nhiều ngày mới xác định được nguồn gây hại do dữ liệu phân tán giữa địa phương, cơ quan y tế và đơn vị kiểm nghiệm.

Trong lĩnh vực thương mại điện tử, dự thảo lần đầu bổ sung nghĩa vụ cụ thể với các cơ sở bán thực phẩm online. Các đơn vị kinh doanh qua mạng phải công khai giấy công bố sản phẩm, giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm và tuân thủ quy định bảo mật thông tin người mua.

Quốc hội dự kiến xem xét Luật An toàn thực phẩm sửa đổi tại kỳ họp tháng 10. Tại dự thảo này, Bộ Y tế cũng đề xuất lập Sở An toàn thực phẩm tại các tỉnh thành trên cơ sở gộp chức năng, nhiệm vụ, nhân sự và cơ sở vật chất liên quan từ các đơn vị thuộc Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Công Thương.

Sơn Hà