Các nước cùng 'giải cứu' Hormuz có khả thi?

Những tuần gần đây, Anh và Pháp đã soạn thảo một đề xuất mới nhằm tạo cơ chế cho việc di chuyển an toàn qua eo biển Hormuz khi xung đột giữa Mỹ và Iran được giải quyết.

Anh - Pháp điều sẵn chiến hạm

Bộ Quốc phòng Anh cho biết: "Việc chuẩn bị triển khai chiến hạm HMS Dragon là một phần trong công tác lên kế hoạch một cách thận trọng, đảm bảo Anh sẵn sàng bảo vệ eo biển khi điều kiện cho phép, thuộc khuôn khổ hoạt động của liên minh đa quốc gia do Anh và Pháp dẫn đầu".

Vào ngày 6-5, Pháp đã điều nhóm tàu sân bay tấn công Charles de Gaulle đến biển Đỏ, đồng thời kêu gọi Washington và Tehran xem xét đề xuất trên của Paris và London trước tác động kinh tế toàn cầu từ các lệnh phong tỏa của hai bên. Ngoài ra, một chiến hạm của Ý và một chiến hạm của Hà Lan cũng đồng hành cùng lực lượng Pháp, theo Hãng tin Reuters.

"Lý do chúng tôi phải nỗ lực một lần nữa ngay hôm nay (6-5) rất đơn giản: lệnh phong tỏa Hormuz vẫn tiếp diễn, do đó thiệt hại đối với kinh tế thế giới ngày càng rõ rệt hơn và nguy cơ xung đột kéo dài là quá nghiêm trọng để chúng tôi có thể chấp nhận", một quan chức tại Phủ tổng thống Pháp Emmanuel Macron nêu rõ.

Theo giới chức Pháp, sáng kiến đề xuất Mỹ cho phép tàu của Iran đi qua eo biển Hormuz, đổi lại Tehran phải cam kết đàm phán với Washington về tên lửa và vấn đề hạt nhân. Ngược lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân tại eo biển Hormuz, đổi lại các cam kết của Iran về tên lửa và hạt nhân trên bàn đàm phán.

Sau các cuộc họp, nhiều quốc gia đã bày tỏ sẵn lòng tham gia sứ mệnh, tuy nhiên kế hoạch cần có sự phối hợp của Iran và Mỹ. Theo cập nhật mới nhất, 40 quốc gia đang tham gia vào quá trình lập kế hoạch cho sứ mệnh quân sự Anh - Pháp và dự kiến tổ chức cuộc họp tiếp theo vào tuần này.

Khả thi hay chỉ là ảo tưởng?

Trên thực tế, việc mở lại eo biển Hormuz khó có thể giải quyết chỉ bằng vũ lực. Bà Nitya Labh - nhà nghiên cứu tại Viện Quan hệ quốc tế Hoàng gia Anh - nhận định sự thành công của bất kỳ liên minh nào tại eo biển này sẽ phụ thuộc nhiều vào cách thức tổ chức hơn là sức mạnh quân sự.

Bà đề xuất các nhà hoạch định chính sách tham gia sáng kiến nên cân nhắc phân chia trách nhiệm giữa các nhóm đặc nhiệm cấp dưới, bao gồm nhóm hộ tống tàu thuyền, nhóm chống thủy lôi và nhóm nhận thức về hàng hải. Việc phân chia các nhóm tác chiến cũng góp phần kiểm soát leo thang xung đột với Iran.

Ngoài ra liên minh này có thể áp dụng cơ chế hộ tống hải quân đối với các tàu có giá trị cao hoặc rủi ro cao như tàu chở dầu, trong khi đó những nhóm tác chiến phản ứng nhanh có thể hỗ trợ các phương tiện ít rủi ro hơn trong một số tình huống khẩn cấp.

Điều này sẽ giúp cân bằng giữa quy mô và an ninh, tránh được nguy cơ bành trướng hoặc quân sự hóa quá mức nhưng vẫn tạo ra sự bảo vệ thực chất với tàu thuyền mà không cần cố kiểm soát từng mét vuông.

Bên cạnh những bình luận và khuyến nghị mang tính xây dựng, nhà phân tích Barak Seener tại Tổ chức tư vấn chính sách Henry Jackson Society (Anh) lại cho rằng Anh và Pháp đang "lấy danh nghĩa các cường quốc tầm trung để đóng vai trò trong những vấn đề quốc tế". Ông nói rằng hai nước này chỉ đang "phóng đại" năng lực thực tế của họ, theo Đài Fox News.

Ngoài ra, ông cũng chế giễu Liên minh châu Âu "gồm các nước không tham chiến và chỉ sẵn sàng hành động khi xung đột đã kết thúc song lại nói đến việc bảo vệ các tuyến hàng hải". Một số nhà phân tích khác cho rằng đề xuất của châu Âu có thể chỉ "mang tính biểu tượng" nếu như không có sức mạnh quân sự của Mỹ.

Theo giới chuyên gia, sáng kiến trên vẫn sẽ gặp nhiều rào cản ngay cả khi nó đang triển khai. Thách thức đầu tiên liên quan đến quyền hạn và cơ sở pháp lý, đặc biệt trong bối cảnh Iran nhiều khả năng sẽ không dễ dàng từ bỏ "đòn bẩy" của họ là eo biển Hormuz.

Ngoài ra chiến dịch vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải như Iran sẽ phản ứng thế nào khi tàu chiến nước khác tiến vào "sân nhà" của mình? Nước nào chịu chi phí vận hành dài hạn? Liệu sáng kiến sẽ ra sao nếu Mỹ hoặc Iran tái xung đột?