Cảnh báo rủi ro từ các tour tự phát

Từ review chuyển sang gom khách, bán tour

Những năm gần đây, mạng xã hội (MXH) ngày càng ảnh hưởng mạnh đến quyết định đi đâu, ăn gì, trải nghiệm gì của du khách. Chỉ một video có hình ảnh đẹp về bãi biển vắng người, hòn đảo ít được biết tới hay một hành trình độc lạ cũng có thể nhanh chóng thu hút hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem. Cùng với những nội dung tạo cảm hứng du lịch, trên TikTok, Facebook, Zalo ngày càng xuất hiện nhiều bài đăng nhận khách, gom nhóm, bán "combo", thuê tàu, ca nô hoặc trực tiếp dẫn khách đi trải nghiệm. Không ít trường hợp bắt đầu từ một clip "review", sau đó người đăng công khai lịch trình, giá tiền, nhận đặt cọc và tổ chức chuyến đi.

Thực tế, cơ quan chức năng tại nhiều địa phương đã phải cảnh báo, xử lý những hoạt động tương tự. Tại vịnh Hạ Long (Quảng Ninh), PV Thanh Niên từng phản ánh tình trạng xuất hiện các quảng cáo "tour đảo hoang" trên Facebook, TikTok, đưa khách đến những đảo chưa được phép khai thác du lịch. Chính quyền địa phương sau đó yêu cầu kiểm tra hoạt động đưa đón khách, các điểm đón trả khách và phương tiện hoạt động không đúng quy định; một trường hợp tổ chức tour tự phát bị xử phạt 7,5 triệu đồng.

Năm 2024 là thời điểm nở rộ các tour câu mực, câu cá đêm trên vịnh hay đảo Cô Tô tiếp tục quảng bá trên MXH với giá vài trăm nghìn đồng/người. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện có phương tiện không đăng ký, đăng kiểm hoặc chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện chở khách. Có du khách chỉ khi bị lực lượng chức năng kiểm tra mới biết hoạt động mình đang tham gia chưa được phép.

Các tour “câu mực đêm” tự phát, không rõ điều kiện an toàn, vẫn được quảng bá trên mạng xã hội

ẢNH: CÔNG AN CUNG CẤP

Tại các khu vực đảo Bình Ba, Bình Hưng (Khánh Hòa), dù cơ quan quản lý nhiều lần yêu cầu không tổ chức hoạt động kinh doanh du lịch ở một số khu vực liên quan đến yêu cầu quốc phòng, an ninh, trên MXH vẫn xuất hiện nhiều nội dung "review", quảng bá và nhận khách. Bên cạnh doanh nghiệp (DN), có trường hợp cá nhân, người dân địa phương đứng ra nhận khách trực tiếp thông qua Facebook, TikTok hoặc các nhóm cộng đồng.

Mới đây nhất, ngày 17.8, Công an P.Mũi Né (Lâm Đồng) tiếp tục cảnh báo tình trạng quảng cáo, mời chào các tour "câu mực đêm", "trải nghiệm trên biển" tự phát được quảng bá trên MXH. Các tour này thường đưa khách ra xa bờ hoặc đến những khu vực có thời tiết, sóng, gió và dòng chảy phức tạp, trong khi phương tiện sử dụng có thể không phù hợp để chở khách, thiếu thiết bị cứu sinh hoặc phương tiện liên lạc. Công an P.Mũi Né cảnh báo nếu xảy ra hỏng máy, va chạm, thời tiết xấu hay người rơi xuống nước, việc cứu hộ và xử lý sự cố sẽ rất khó khăn. Hoạt động câu cá, câu mực có thu phí cũng phải tuân thủ các quy định về khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản, không phải người tham gia có thể tự do khai thác ở mọi khu vực, thời điểm.

Trước thực tế này, Cục Du lịch quốc gia VN mới đây đề nghị các địa phương có hình thức cảnh báo rủi ro khi du khách tham gia tour tự phát hoặc chương trình do cá nhân, các KOL, KOC quảng bá, tổ chức nhưng không bảo đảm các điều kiện theo quy định, đặc biệt vào dịp Quốc khánh 2.9 và các tháng cuối năm 2026.

Phân vai rõ ràng giữa quảng bá và vận hành tour

Bà Trần Thị Bảo Thu, Giám đốc Tiếp thị - Truyền thông Vietluxtour, cho biết mô hình KOL tập hợp khách rồi chuyển về cho DN lữ hành có giấy phép hiện nay khá phổ biến. Về bản chất, KOL làm nhiệm vụ quảng bá, thu hút khách và có thể nhận hoa hồng; DN mới là bên tổ chức, vận hành và chịu trách nhiệm. Vì vậy, nếu chỉ nhìn tên KOL trên quảng cáo để kết luận là tour tự phát cũng chưa đủ, mà cần kiểm tra khách ký hợp đồng với ai, chuyển tiền cho ai và pháp nhân nào đứng ra tổ chức. Tuy nhiên, cách làm này khiến người dùng khó phân biệt được hoạt động tổ chức tour và quảng bá tour trong cách mà KOL truyền tải hoặc làm nhận diện thương hiệu.

Anh Lê Viết Vinh (travel blogger Vinh Gấu), một người sáng tạo nội dung về du lịch, cho rằng phải phân biệt rõ việc KOL, KOC quảng bá một sản phẩm với việc tự đứng ra kinh doanh, tổ chức tour. KOL hoàn toàn có thể giới thiệu sản phẩm, làm tiếp thị liên kết hoặc đưa khách về cho DN lữ hành có giấy phép. Tuy nhiên, ngay cả ở vai trò quảng bá, KOL cũng không thể xem mình đứng ngoài mọi trách nhiệm.

Cục Du lịch quốc gia khuyến cáo du khách ưu tiên chọn tour của doanh nghiệp lữ hành, cân nhắc mua bảo hiểm và kiểm tra kỹ giá, phụ thu

..ẢNH: LÊ NAM

"Khi mình giới thiệu một sản phẩm tới hàng chục nghìn, hàng trăm nghìn người theo dõi thì ít nhất phải tìm hiểu sản phẩm đó có đúng quy định, đơn vị tổ chức có giấy phép hay không. Không thể chỉ vì được booking hoặc có hoa hồng mà cứ quảng bá", anh Vinh nói. Ủng hộ việc siết tour tự phát, trước hết để bảo vệ khách bởi theo anh Vinh, rủi ro có thể xuất hiện ở phương tiện, bảo hiểm, visa, lưu trú hay xử lý sự cố. Một người ít kinh nghiệm có thể lựa chọn dịch vụ rẻ hơn để giảm chi phí nhưng chưa chắc đáp ứng yêu cầu an toàn.

Cùng quan điểm, anh Lê Phát Đạt, một KOL chuyên về du lịch, cũng ủng hộ việc tăng quản lý các tour tự phát được rao bán qua MXH. Việc quảng bá và kinh doanh tour là hai hoạt động khác nhau. Người làm nội dung du lịch nên tập trung vào chia sẻ trải nghiệm, cung cấp thông tin và tạo cảm hứng. Những tài khoản có sức ảnh hưởng nhưng tận dụng uy tín để bán tour tự phát, nếu xảy ra sự cố hoặc lừa đảo còn khiến cộng đồng những người làm nội dung du lịch nghiêm túc bị ảnh hưởng.

Cộng đồng KOL du lịch chuyên nghiệp cho rằng người làm nội dung trên mạng cần có trách nhiệm với thông tin quảng bá

ẢNH: VINH LÊ

"Không phải cứ nhiều người theo dõi hay thường xuyên đăng video du lịch thì đều là KOL du lịch theo đúng nghĩa", anh Đạt nói thẳng và nhấn mạnh, người làm nội dung nghiêm túc phải tạo được giá trị, có trải nghiệm, kiểm chứng thông tin. Nếu những trường hợp lợi dụng sức ảnh hưởng để bán tour xảy ra vấn đề, người dùng sẽ càng khó phân biệt đâu là người làm nội dung chân chính.

TS Trần Tuyết Sương, giảng viên Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, Ủy viên Ban Đào tạo Hiệp hội Du lịch TP.HCM, nhận định sức lan tỏa của người sáng tạo nội dung mang lại giá trị rõ ràng cho ngành. Nhiều điểm đến trước đây ít người biết có thể nhanh chóng thu hút sự chú ý nhờ video, hình ảnh trên MXH. Tuy nhiên, người có khả năng làm nội dung hấp dẫn, đi nhiều nơi hay có lượng người theo dõi lớn chưa chắc đã có đủ kiến thức về tuyến điểm, nghiệp vụ, an toàn và xử lý tình huống. Vì thế, mô hình phù hợp nhất là phát huy thế mạnh của từng bên: KOL, KOC tạo cảm hứng, cung cấp thông tin và kết nối cộng đồng; còn DN lữ hành cùng đội ngũ chuyên môn thiết kế, tổ chức và vận hành tour. Với người tiêu dùng, câu hỏi đặt ra không phải KOL có bao nhiêu người theo dõi hay video đạt bao nhiêu triệu lượt xem, mà là ai thực sự đứng sau chuyến đi, ai nhận tiền, hợp đồng ký với ai và khi xảy ra sự cố thì ai chịu trách nhiệm.