Cấp cứu đột quỵ: 'Mỗi bộ não có một 'thời điểm vàng' riêng'

Y học hiện đại không còn đóng khung cấp cứu đột quỵ trong một mốc thời gian cứng nhắc, mà chuyển sang cuộc chạy đua công nghệ và cá thể hóa phác đồ điều trị cho từng người bệnh.

Thông tin được PGS.TS Đỗ Đức Thuần, Chủ nhiệm Khoa Đột quỵ (Bệnh viện Quân y 103), nhấn mạnh ngày 21/8 tại Hội nghị Khoa học Quốc tế "Đột quỵ: Hiện tại và Tương lai".

Theo bác sĩ Thuần, sự trợ lực từ trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích chẩn đoán hình ảnh cùng các kỹ thuật can thiệp mạch thần kinh tân tiến đang nới rộng "cửa sổ sinh tồn", tăng cơ hội cứu sống nhiều ca bệnh hiểm nghèo.

Cụ thể, giới chuyên môn mở rộng khung giờ chỉ định thuốc tiêu sợi huyết (loại thuốc làm tan cục máu đông làm tắc mạch) lên đến 9 giờ cho những trường hợp phù hợp. Thủ thuật luồn dụng cụ can thiệp để lấy huyết khối cơ học trực tiếp có thể kéo dài tới 24 giờ tính từ lúc khởi phát triệu chứng.

Cùng với đó, các kỹ thuật như nút cuộn kim loại (coil) vào túi phình động mạch hay đặt ống lưới kim loại đổi hướng dòng máu (stent chuyển dòng) giúp bảo tồn tối đa vùng mô não tổn thương, đồng thời ngăn ngừa biến chứng xuất huyết não.

Các bác sĩ đang thực hiện kỹ thuật can thiệp mạch não trên người bệnh. Ảnh: Bác sĩ cung cấp

Đồng quan điểm, GS.TS Nguyễn Văn Chung, Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, khẳng định việc từ bỏ cách đếm ngược thời gian thụ động giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị cho từng cấu trúc não riêng biệt, hạn chế tối đa nguy cơ chảy máu não. Hệ thống AI cũng đẩy nhanh tốc độ đọc phim chụp mạch, nâng cao độ chuẩn xác và rút ngắn quy trình xử trí khẩn cấp.

Dù vậy, bác sĩ Thuần lưu ý mốc 4,5 giờ đầu vẫn giữ vai trò quyết định thắng bại ở 70–75% số ca cấp cứu. Cứ mỗi 60 giây trôi qua, vùng tổn thương có thể mất khoảng 1,9 triệu tế bào thần kinh. Do đó, thước đo thành công không dừng lại ở việc giữ được tính mạng, mà nằm ở khả năng hồi phục chức năng và tái hòa nhập cuộc sống của người bệnh.

Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ nguy cơ đột quỵ cao nhất toàn cầu, song mạng lưới cơ sở y tế đủ năng lực tiếp nhận chuyên sâu còn hạn chế. Đáng lo ngại, số ca khởi phát cơn đột biến ở người dưới 45 tuổi đang tăng nhanh.

Để chớp lấy cơ hội sống, cộng đồng cần ghi nhớ quy tắc nhận diện nhanh FAST.

Chữ F (Face - Khuôn mặt) cảnh báo tình trạng méo miệng, lệch nhân trung hoặc xệ một bên mặt khi cười, nhăn nhó.

Chữ A (Arms - Tay chân) thể hiện cảm giác tê bì, yếu liệt một bên khiến người bệnh không thể giơ tay hay giữ thăng bằng.

Chữ S (Speech - Ngôn ngữ) biểu hiện qua giọng nói ngọng nghịu, phát âm dính chữ, khó nhắc lại câu trọn vẹn.

Chữ T (Time - Thời gian) nhắc nhở gia đình lập tức gọi xe cứu thương chuyển người bệnh đến trung tâm chuyên khoa đột quỵ gần nhất, tuyệt đối không tự xử lý bằng cạo gió, chích máu đầu ngón tay làm lỡ mất thời cơ can thiệp.

Nhóm cần đặc biệt lưu tâm gồm người mắc bệnh nền như tăng huyết áp, tiểu đường, dị tật tim bẩm sinh, rối loạn nhịp tim (rung nhĩ), rối loạn mỡ máu. Nguy cơ cũng tăng cao ở người trên 50 tuổi, gia đình có tiền sử người thân đột quỵ dưới 40 tuổi, cùng những ai có lối sống hút thuốc lá, lạm dụng bia rượu, lười vận động, thừa cân béo phì hoặc duy trì chế độ ăn nhiều dầu mỡ bão hòa.

Đánh giá toàn cảnh, PGS.TS Tạ Bá Thắng, Phó Giám đốc Bệnh viện Quân y 103, nhận định tai biến mạch máu não vẫn là gánh nặng lớn gây tử vong và tàn phế. Ngành y tế hiện triển khai đồng bộ từ dùng thuốc làm tan cục máu, can thiệp lấy huyết khối, phẫu thuật ngoại khoa cho đến hồi sức tích cực và tập phục hồi chức năng sau cơn cấp.

Sau hai thập kỷ hoạt động, Khoa Đột quỵ – Bệnh viện Quân y 103 đóng vai trò đơn vị chuyên sâu hàng đầu của quân đội và cả nước về can thiệp thần kinh, đảm nhiệm công tác điều trị, đào tạo sau đại học và chuyển giao chuyên môn kỹ thuật cho tuyến dưới. Trung bình mỗi năm, đơn vị tiếp nhận điều trị nội trú gần 3.000 ca, khám chữa ngoại trú khoảng 4.800 lượt, đạt tỷ lệ người bệnh xuất viện an toàn trên 92%.