Chiến thắng của Trấn Thành và bản thú nhận tập thể

Trấn Thành tạo ra những cá biệt trong giới điện ảnh Việt, điển hình là biến phim thành hiện tượng xã hội với đủ những khen chê, mổ xẻ, tranh cãi.

Từ Bộ tứ báo thủ, Trấn Thành đã nói những người sống hướng nội, hoặc sợ tiếng ồn, làm việc văn phòng ở môi trường im lặng, sẽ cho là phim của anh ồn ào. Ngược lại, người hay tiếp xúc cuộc sống bình dân bên ngoài sẽ thấy phim "đời và thật". Đến Thỏ ơi, kịch bản vướng tranh cãi để nhân vật chửi thề quá nhiều, lời thoại chồng lên nhau ảnh hưởng đến mạch cảm xúc của khán giả.

Trong cuộc phỏng vấn với Tiền Phong, Trấn Thành nói không thể chiều lòng hết khán giả, mỗi người có thói quen riêng về ngôn ngữ. "Chửi hay không chửi là cảm xúc của mỗi người ở những không gian của bản thân họ", đạo diễn nói. Với Trấn Thành, con số chính là câu trả lời cho thắc mắc khán giả có đồng tình với anh hay không. Và tính đến sáng 25/2, Thỏ ơi cán mốc doanh thu 300 tỷ đồng, với 4 triệu lượt người ra rạp mua vé.

Phim Trấn Thành kể lể có logic

Đạo diễn Đào Phúc Quang Vũ nhận định những con số không chỉ là chiến thắng thương mại, mà còn là một bản thú nhận tập thể về tâm lý của phần đông khán giả Việt. Phim Trấn Thành ồn ào, chửi tục, thiếu "show don't tell", vì sao vẫn kéo hàng triệu người ra rạp và tạo ra tâm lý "sợ bỏ lỡ" trong kỳ nghỉ Tết?

Chuyên gia đặt vấn đề phim của Trấn Thành là không gian cho phép khán giả được xả nỗi bực dọc. Những bộ phim ồn ào của Trấn Thành đi theo công thức mọi cảm xúc đều được nói thẳng ra, được khóc lớn, được la hét, chửi bới và cũng được hòa giải trong hai tiếng đồng hồ.

Thỏ ơi dù dẫn đầu phòng vé vẫn vấp phải tranh luận về cách kể chuyện và việc lạm dụng lời thoại. Khái niệm "show, don’t tell" được đặt cạnh Thỏ ơi khi một số ý kiến cho rằng phim Việt còn nặng phần kể lể.

Đạo diễn Quang Vũ phân tích, "show don't tell" là nguyên tắc rất cơ bản phát triển từ văn học và điện ảnh phương Tây. Trong khi đó, hàng triệu khán giả Việt đang sống nơi văn hóa truyền miệng được đề cao. Câu thoại của nhân vật Kim (Trấn Thành) trong Thỏ ơi: "Đừng bao giờ khuyên ai gì nữa, sống tốt chưa mà đi khuyên người ta? - đúng trong trường hợp này.

Đó là sự giao tiếp thẳng thừng theo kiểu truyền thống, là cầu nối trực tiếp giữa màn hình điện ảnh và cảm xúc của khán giả. Không công bằng khi áp đặt hệ quy chiếu một hệ thẩm mỹ ngoại lai lên một thực hành văn hóa bản địa có chiều dài lịch sử văn hóa truyền miệng như Việt Nam.

"Điều đó không có nghĩa là phim Trấn Thành đã đạt đến đỉnh cao nghệ thuật điện ảnh. Nhưng sự kể lể trong phim của anh hoạt động theo đúng logic của nền văn hóa đại chúng nơi bộ phim phục vụ. Phê bình phim Trấn Thành cũng giống như đang phê bình cải lương vọng cổ, đòi hỏi nghệ sĩ cải lương miền sông nước có giọng nữ với kỹ thuật opera phương Tây", chuyên gia nhận định.

Bắt mạch nhu cầu khán giả

Phim Trấn Thành luôn chọn mùa Tết để xuất trận - đây là thời điểm đặc biệt nhất trong văn hóa truyền thống Việt Nam. Lý giải thành công của Trấn Thành, đạo diễn Đào Vũ Quang Phúc nhìn nhận chìa khóa mở cánh cửa trăm tỷ nằm ở việc bắt mạch nhu cầu của người xem và đáp ứng nó một cách xuất sắc về mặt thương mại.

Những phim ồn ào mang thương hiệu Trấn Thành như Bộ tứ báo thủ, Nhà bà Nữ, rồi Thỏ ơi đều thắng lớn. Đạo diễn có doanh thu hàng đầu điện ảnh Việt dường như đã tìm được mẫu số chung để giữ ngôi vương phòng vé, nên không có lý do gì buộc Trấn Thành phải thay đổi.

Trấn Thành từng chia sẻ bí quyết làm phim từ việc quan sát đời sống xung quanh, chắt lọc những điều nhìn thấy để kể lại theo cách riêng. Những vấn đề trong Thỏ ơi và tác phẩm trước đó của Trấn Thành chủ yếu xoay quanh mối quan hệ gia đình, tổn thương trong tình yêu và những góc khuất tâm lý.

Câu hỏi còn đọng lại là tại sao người Việt vẫn đam mê những bộ phim nhiều drama, cãi vã, trong khi thờ ơ với những tác phẩm "show don't tell" chuẩn mực. Chuyên gia cho rằng những nền tảng mạng xã hội đáp ứng tiêu chí "nhanh, gọn, vui" không hề vô can. Quan trọng hơn, chúng ta đang sống trong một xã hội đô thị hóa nhanh chóng, với những sang chấn tâm lý tập thể chưa được xử lý.

Phim Trấn Thành đã phô bày hầu hết các triệu chứng đó, và việc tiếp theo cần phải làm là xây dựng môi trường để người Việt có thể và muốn tiếp cận những tác phẩm đòi hỏi chiêm nghiệm sâu sắc hơn.

"Nhiều người dễ dàng kết luận rằng thành công của phim Trấn Thành là bằng chứng người Việt hưởng thụ nghệ thuật một cách nông cạn. Nhưng nhận xét đó vừa thiếu chính xác, thiển cận và nhiều ác ý. Khán giả đơn giản cần đáp ứng nhu cầu tâm lý trong điều kiện văn hóa và xã hội hiện tại. Họ không sai. Có điều chúng ta chỉ có mỗi Trấn Thành và thể loại phim 'kể lể' ăn khách. Một nền điện ảnh Việt Nam lành mạnh không phải là nền điện ảnh phủ nhận Trấn Thành, cũng không phải nền điện ảnh chỉ có một mình Trấn Thành", đạo diễn Quang Phúc nói.

Đích đến xa hơn là nền điện ảnh đủ đa dạng, phong phú đề tài để vừa ôm lấy nỗi đau của công chúng, vừa mở ra những chân trời mới cho khán giả bước ra khỏi bóng tối của phòng chiếu.

Nhà phê bình điện ảnh Lê Hồng Lâm cũng cho rằng điện ảnh Iran, Hàn Quốc, Nhật Bản thành công ở thị trường quốc tế cũng cần phân biệt rạch ròi giữa phim nghệ thuật và phim thương mại. Phim nghệ thuật của họ cao cấp nhưng cũng rất kén khán giả, còn phim thương mại vẫn ồn ào.

Với điện ảnh, nhất là điện ảnh thương mại, “nói hết, kể hết” không quan trọng bằng nói và kể như thế nào, có phù hợp với thị hiếu đại chúng hay không.

Phim Trấn Thành, cụ thể hơn là Thỏ ơi của mùa Tết 2026, còn nhiều vết gợn về kịch bản và chất lượng diễn viên. Tuy nhiên, tác phẩm gần như ở một tầm khác so với những bộ phim cạnh tranh cùng thời điểm. Sức hút truyền thông, suất chiếu áp đảo, doanh thu kỷ lục, tất cả yếu tố cho thấy Trấn Thành không hề ăn may ở 5 mùa phim Tết liên tục.