Chuyên gia cứu hộ chỉ ba nguyên nhân dễ khiến trẻ đuối nước

Ông Nhâm Quang Văn, đội trưởng Đội cứu hộ 116 cho biết nhiều trẻ em đuối nước do không lường được rủi ro tự nhiên, thiếu kỹ năng sinh tồn và cứu bạn sai cách.

Từ tháng 4 đến nay, Đội cứu hộ 116 đã tham gia tìm kiếm khoảng 40 vụ đuối nước trên cả nước. Nạn nhân chủ yếu từ 7 đến 15 tuổi. Qua thực tế cứu nạn, ông Nhâm Quang Văn, đội trưởng Đội 116, chỉ ra ba nguyên nhân chính dẫn đến tai nạn ở học sinh.

Không lường được môi trường nước tự nhiên phức tạp

Theo số liệu của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, mỗi năm Việt Nam có hơn 2.000 trẻ em tử vong do đuối nước, trong đó 76% tai nạn xảy ra tại cộng đồng (ao, hồ, sông, suối, khu vực quanh nhà...), nơi có nhiều nguy cơ tiềm ẩn, khó lường. "Nhiều khúc sông nhìn bề mặt phẳng lặng nhưng khi thả camera xuống đáy, dòng chảy ngầm xiết đến mức bẻ trôi cả cây sào cắm dưới bùn", ông Văn cho biết. Khi nhảy xuống tắm, sự sụt lún của nền đất bồi, hố sâu hay rong rêu trơn trượt có thể khiến trẻ hụt chân, chuột rút và bị nước cuốn.

Nhiều học sinh chủ quan vì từng học bơi trong hồ hoặc nghĩ tắm gần bờ là an toàn. Tuy nhiên, kỹ năng bơi trong bể và khả năng sinh tồn ở sông hồ tự nhiên là khác nhau.

Ông Nhâm Quang Văn, đội trưởng Đội cứu hộ 116 trong chuyến đi cứu người đuối nước ở cầu Lạc Quần, Nam Định, đầu năm 2022. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Thiếu kỹ năng sinh tồn

Trong nhiều vụ tai nạn, nạn nhân là người biết bơi. Theo ông Văn, điều quan trọng hơn kỹ thuật bơi là khả năng giữ bình tĩnh và xử lý tình huống.

Nhiều trẻ bơi tốt trong bể nhưng xuống môi trường nước tự nhiên (sông, suối, ao hồ) lại mất phương hướng do nước đục, dòng chảy ngầm. Khi hoảng loạn, các em vùng vẫy quá sức, nhanh mất sức và chìm.

Theo chuyên gia cứu hộ, kỹ năng sinh tồn dưới nước cần trang bị cho trẻ bao gồm cách nổi để giữ sức, kiểm soát nhịp thở, nhận biết khu vực nguy hiểm, tìm vật nổi hỗ trợ và thoát hiểm an toàn. Đây là khoảng trống lớn trong việc dạy kỹ năng hiện nay. Nhiều cha mẹ chủ quan mới dừng lại ở việc cho con bơi, chưa thêm một bước an toàn nữa là kỹ năng sinh tồn dưới nước.

Báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2025 cho thấy khoảng 30% học sinh cả nước biết bơi. Trong khi đó, gần 2.200 trong hơn 25.000 trường học có bể bơi.

Đội cứu hộ 116 tổ chức tuyên truyền và thực hành kỹ năng phòng chống tai nạn và thương tích đuối nước tại trường TH và THCS Tự Tân, tỉnh Hưng Yên năm 2026. Ảnh: Nhâm Quang Văn

Bà Nguyễn Lệ Thủy, chuyên gia tâm lý học đường, cho biết lỗ hổng lớn nhất là nhiều chương trình dạy kỹ năng an toàn dưới nước nhưng lại "thực hành trên bờ". Các bài học nặng lý thuyết, thiếu thị phạm dưới nước. Nếu trẻ không được đặt vào bối cảnh thực tế để hình thành "ký ức cơ bắp", các em sẽ quên kiến thức và hành động theo bản năng khi gặp sự cố. "Giáo dục và gia đình cần thay đổi thứ tự ưu tiên: kỹ năng sinh tồn đi trước, kiến thức đi sau", bà Thủy nói.

Cứu nạn sai cách

Sự lặp lại của các vụ đuối nước tập thể là một vấn đề lớn. Điển hình là hai vụ đuối nước liên tiếp khiến 5 học sinh ở Phú Thọ và 4 học sinh ở Đăk Lăk tử vong. Theo ông Nhâm Quang Văn, khi thấy bạn chới với, học sinh thường hành động theo phản xạ nhảy xuống ứng cứu.

"Bản năng sinh tồn khiến người đuối nước vùng vẫy với sức lực lớn gấp 3-4 lần bình thường. Nếu không có kỹ năng, người nhảy xuống cứu có khả năng cao trở thành nạn nhân tiếp theo", chuyên gia nói.

Nguyên tắc với trẻ em là không được tự ý lao xuống nước cứu người. Các em cần hô hoán người lớn; tìm và ném các vật liệu nổi (xô chậu, can nhựa, xốp, củi khô) xuống nước. Nếu nạn nhân ở gần bờ, người ứng cứu dùng sào, gậy, dây thừng hoặc quăng áo cho nạn nhân bám, đồng thời phải hạ thấp trọng tâm, nằm sấp để không bị kéo ngã ngược.

Người có kỹ năng khi xuống cứu phải lặn vòng ra phía sau nạn nhân. Một tay luồn nách, một tay đẩy cằm để nước không vào miệng người đuối nước, sau đó bơi ngửa đưa nạn nhân vào bờ.

Nhiều vụ đuối nước xảy ra vào buổi trưa hoặc sau giờ tan học chiều - thời điểm trẻ tụ tập đi tắm sông nhưng thiếu người lớn giám sát. Ở nhiều vùng nông thôn, trẻ có thể tiếp cận ao hồ, sông suối rất dễ dàng trong khi thiếu sân chơi và lớp học kỹ năng an toàn dưới nước.

Để lấp đầy khoảng trống kỹ năng, các thành viên Đội 116 hiện đến 2-3 trường học mỗi ngày để hướng dẫn các kỹ năng như cứu người đuối nước đúng cách.

"Các em chuẩn bị bước vào kỳ nghỉ hè, Đội 116 mong các bậc phụ huynh hãy dành nhiều thời gian quan tâm và quản lý con em mình. Hãy trang bị cho các con những kỹ năng an toàn dưới nước, tuyệt đối không để các cháu tự ý rủ nhau đi tắm sông, hồ, ao sâu nguy hiểm", ông Văn nói.

Phan Dương