Có nên loại ô tô ra khỏi ngành kinh doanh có điều kiện?

Tại dự thảo cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh đang được xây dựng, Bộ Tài chính đề xuất loại bỏ hoạt động sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô khỏi danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện. Tuy nhiên nhiều doanh nghiệp đề nghị cần cân nhắc kỹ lưỡng và nên giữ nguyên các quy định.

Xe kém chất lượng sẽ tràn vào Việt Nam?

Trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 6-5, nhiều doanh nghiệp ô tô ủng hộ quan điểm đơn giản hóa thủ tục hành chính, nhưng cho rằng không nên bỏ toàn bộ điều kiện đối với hoạt động nhập khẩu, sản xuất và lắp ráp ô tô. 

Một nhà nhập khẩu ô tô quy mô lớn tại Việt Nam cho rằng ô tô là ngành đặc thù vì liên quan trực tiếp đến an toàn giao thông, môi trường, trách nhiệm bảo hành, triệu hồi và xử lý pin xe điện sau sử dụng.

Do đó có ba điều kiện "cốt lõi" cần giữ lại gồm cam kết bảo hành bảo dưỡng, trách nhiệm triệu hồi và cam kết cung cấp phụ tùng dài hạn. "Nếu không có các điều kiện này, Việt Nam sẽ thành bãi đáp của xe nhập khẩu trôi nổi", vị này nói và cho rằng các cam kết trên phải đến trực tiếp từ hãng xe, bởi "doanh nghiệp nhập khẩu ở Việt Nam có thể đóng cửa bất cứ lúc nào, nhưng hãng xe ở nước ngoài vẫn tồn tại và phải chịu trách nhiệm".

Dẫn trường hợp Hãng xe máy KTM rút khỏi Việt Nam, vị này cho rằng nhiều khách hàng lỡ mua xe của KTM muốn sửa chữa, bảo hành đều chẳng biết tìm ai. 

Trong thực tế, doanh nghiệp nhập khẩu muốn bán xe cần có giấy xác nhận chính thức từ hãng về việc được ủy quyền bảo hành, triệu hồi và cung cấp phụ tùng tại Việt Nam. Đây cũng là cách để bảo vệ người tiêu dùng nếu doanh nghiệp trong nước ngừng hoạt động.

Một chuyên gia trong lĩnh vực ô tô cho rằng việc bỏ các thủ tục nhập khẩu là chưa phù hợp khi đây là những thủ tục tiền kiểm quan trọng để xác định doanh nghiệp có đáp ứng đủ điều kiện quy định pháp luật hay không. 

"Nếu bỏ thủ tục này và quản lý ở khâu hậu kiểm, nhiều nguy cơ để lọt sản phẩm không đáp ứng các điều kiện, tiềm ẩn rủi ro cho người tiêu dùng", vị này khuyến cáo.

Theo đại diện Công ty CP Tập đoàn Thành Công (TC Group), ô tô là loại hàng hóa có giá trị cao, kỹ thuật và công nghệ phức tạp, có yêu cầu tuân thủ chặt chẽ và tiêu chuẩn bảo vệ môi trường đòi hỏi quy trình bảo hành, bảo dưỡng nghiêm ngặt. 

Trong khi đó ô tô là nguồn nguy hiểm cao độ và theo nguyên tắc chung, chủ sở hữu phải bồi thường thiệt hại do ô tô gây ra. "Do vậy việc kiểm soát với ngành này là cần thiết, thay vì dựa hoàn toàn vào hậu kiểm", vị này nói.

Quyền lợi của người tiêu dùng sẽ bị ảnh hưởng

Một chuyên gia trong lĩnh vực ô tô cảnh báo nguy cơ xe nhập khẩu không chính thức tràn vào thị trường nếu bỏ quá nhiều điều kiện. 

Theo vị này, Việt Nam hoàn toàn có thể mở cửa thị trường nhưng cần giữ hàng rào kỹ thuật để bảo vệ người tiêu dùng. Muốn nhập khẩu phải có giấy cam kết của hãng về bảo hành, triệu hồi và phụ tùng. Nhiều thủ tục hành chính hiện nay có thể cắt giảm để giảm chi phí cho doanh nghiệp nhưng trách nhiệm hậu mãi và an toàn sản phẩm thì không thể buông lỏng. 

"Ô tô là tài sản lớn, liên quan trực tiếp đến tính mạng con người, nên câu chuyện này không hề đơn giản", vị này nhấn mạnh.

Ông Võ Minh Lực, Giám đốc điều hành BYD Auto Việt Nam, cũng cho rằng ô tô là sản phẩm đặc thù, cần có điều kiện quản lý. Nếu không, thị trường có thể rơi vào tình trạng "mạnh ai nấy nhập", xe không được hãng chính thức xác nhận, thiếu hệ thống sửa chữa, bảo hành và hậu mãi.

Theo ông Lực, khác với nhiều mặt hàng tiêu dùng thông thường, một chiếc ô tô sau khi bán ra còn gắn với trách nhiệm dài hạn của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu và đại lý phân phối. Xe có thể phát sinh lỗi kỹ thuật sau nhiều năm vận hành. "Khi đó, doanh nghiệp phải có năng lực thông báo, triệu hồi, sửa chữa, thay thế linh kiện và chịu trách nhiệm với khách hàng", ông Lực nói.

Đại diện Công ty CP Tập đoàn Trường Hải (Thaco) cũng cho rằng ngành ô tô không chỉ là một ngành kinh doanh thương mại đơn thuần mà là một ngành công nghiệp nền tảng, có tác động lan tỏa đến nhiều ngành phụ trợ. Đây cũng là ngành có khả năng gây ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội và sức khỏe của cộng đồng, sức khỏe và tính mạng của người tiêu dùng nên cần đảm bảo về chất lượng sản phẩm.

Ngoài ra, theo vị này, ô tô có khả năng gây ảnh hưởng đến môi trường khi vừa phát thải trong vận hành, vừa là phế liệu, rác thải khi hết niên hạn sử dụng. Việc phải xử lý các phế liệu, chất thải gây tốn nhiều chi phí trong khi đây cũng là sản phẩm thuộc danh mục cần thu hồi, xử lý và thuộc trách nhiệm của nhà sản xuất. 

"Ô tô cũng có vòng đời sử dụng lâu dài nên cần gắn với trách nhiệm bảo đảm chất lượng rất cao với nhà sản xuất, nhằm đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng. Nếu doanh nghiệp không cần đáp ứng điều kiện sẽ rất khó khăn hoặc gần như bất khả thi trong triệu hồi sản phẩm lỗi và người tiêu dùng có thể bị thiệt hại kép, vừa có nguy cơ mất an toàn, vừa không thể yêu cầu bồi thường, sửa chữa", người này khuyến cáo.

Tác động đến sự phát triển của ngành ô tô

Theo đại diện TC Group, việc bãi bỏ các điều kiện kinh doanh có thể tạo ra sự không công bằng giữa doanh nghiệp sản xuất lắp ráp và doanh nghiệp nhập khẩu. Bởi nhiều doanh nghiệp đã đầu tư rất lớn vào hệ thống nhà xưởng, dây chuyền công nghệ, nhân lực, nên việc duy trì sản lượng tối thiểu và tỉ lệ nội địa hóa cũng đang được thực hiện để hưởng các chính sách ưu đãi thuế.

Vì vậy nếu điều kiện kinh doanh bị bãi bỏ hoàn toàn sẽ tạo ra sự thiếu cân bằng trong môi trường cạnh tranh, khi doanh nghiệp vẫn phải duy trì nghĩa vụ đầu tư, vận hành, sản lượng đủ để đáp ứng chương trình ưu đãi thuế, trong khi doanh nghiệp nhập khẩu có thể tham gia thị trường với rào cản thấp hơn. Điều này gây bất lợi cho doanh nghiệp đầu tư lâu dài, tác động tiêu cực đến chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô và quyền lợi người tiêu dùng.

"Khi rào cản kỹ thuật và điều kiện kinh doanh bị gỡ bỏ, xe nhập khẩu tràn vào Việt Nam thiếu kiểm soát, sẽ gia tăng nguy cơ các dòng xe chất lượng kém, không phù hợp với hạ tầng Việt Nam thâm nhập, đe dọa nghiêm trọng tới quyền lợi người tiêu dùng. 

Điều này về lâu dài sẽ ảnh hưởng đến định hướng phát triển bền vững ngành công nghiệp ô tô. Do đó, cần tiếp tục giữ nguyên quy định và duy trì các điều kiện kinh doanh tại luật hiện hành", vị này đề nghị.

Trong khi đó đại diện Thaco cho rằng các quy định được đặt ra phù hợp với tiêu chuẩn, yêu cầu phát triển ngành ô tô của các nước trên thế giới. Những tiêu chuẩn này thu hút đầu tư, chuyển giao công nghệ và thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp ô tô, công nghiệp hỗ trợ. Nếu không có các điều kiện trên, các doanh nghiệp không cần đầu tư bài bản và ngành công nghiệp ô tô sẽ mất đi động lực nội địa hóa, trực tiếp ảnh hưởng tới chuỗi sản xuất.

"Chưa kể các điều kiện này đã ngày càng đơn giản hóa để phù hợp với năng lực sản xuất thực tế và được các doanh nghiệp áp dụng ổn định mà không tạo ra rào cản bất hợp lý nào. Việc duy trì các điều kiện này nhằm đảm bảo cạnh tranh công bằng, bình đẳng giữa các doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường cạnh tranh khốc liệt", vị này nói.

Đại diện Công ty CP sản xuất và kinh doanh VinFast cũng cho rằng việc cắt giảm một số điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính trong lĩnh vực ô tô như bỏ điều kiện cấp giấy chứng nhận sản xuất, lắp ráp ô tô... là chưa phù hợp, khó kiểm soát chất lượng của hoạt động sản xuất, lắp ráp ô tô.

"Trong khi đó các quy định về nhà xưởng, dây chuyền công nghệ... là những cơ sở vật chất, kỹ thuật quan trọng thể hiện năng lực của doanh nghiệp, cho thấy sự đầu tư nghiêm túc và dài hạn", vị này khẳng định.