Công nghệ vũ khí siêu vượt âm: Mỹ, Trung Quốc, Nga siêu cường nào số 1?

Với tốc độ lên tới hơn 10.000 km/h và khả năng cơ động khó lường, cuộc đua công nghệ vũ khí siêu vượt âm đang ngày càng 'nóng'.

Dưới ánh nắng mùa thu trên quảng trường duyệt binh ở Bắc Kinh, những tên lửa của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc lặng lẽ lăn bánh trên các xe tải ngụy trang khổng lồ. Thon dài như mũi kim, khoảng 11 mét và nặng 15 tấn, trên thân mỗi quả in rõ dòng chữ “DF-17”.

Tên lửa siêu vượt âm DF-17 của Trung Quốc. Ảnh: PLA.

Ngày 1/10/2019, trong lễ duyệt binh Quốc khánh, Trung Quốc chính thức công bố trước thế giới kho tên lửa siêu vượt âm Dongfeng của mình.

Khi đó, Mỹ đã biết chương trình này đang được phát triển, nhưng kể từ đó Bắc Kinh liên tục nâng cấp và đẩy nhanh tiến độ, tạo ra một bước nhảy vọt đáng kể.

Với tốc độ vượt quá 5 lần tốc độ âm thanh và khả năng cơ động phức tạp, những vũ khí này được đánh giá có thể thay đổi cách thức tác chiến được tiến hành trong tương lai. Chính vì vậy, cuộc cạnh tranh toàn cầu để phát triển chúng ngày càng nóng lên.

William Freer, chuyên gia an ninh quốc gia tại Hội đồng Địa chiến lược (Council on Geostrategy), tổ chức tư vấn có trụ sở tại Anh, nhận định đây chỉ là một phần của bức tranh lớn hơn về sự trỗi dậy của cạnh tranh giữa các cường quốc, điều thế giới chưa từng chứng kiến kể từ sau Chiến tranh Lạnh.

Cuộc đua vũ khí siêu vượt âm khốc liệt giữa các siêu cường

Lễ duyệt binh ở Bắc Kinh năm 2019 làm dấy lên nhiều suy đoán về mối đe dọa mới từ công nghệ siêu vượt âm (hypersonic) của Trung Quốc. Hiện nay, Trung Quốc được cho là dẫn đầu thế giới về tên lửa siêu vượt âm, theo sau là Nga. Mỹ đang nỗ lực bắt kịp.

Theo Freer, lý do Trung Quốc và Nga vượt lên tương đối đơn giản: họ đã đầu tư lớn vào các chương trình này từ nhiều năm trước.

Trong khi đó, suốt hai thập kỷ đầu thế kỷ 21, nhiều quốc gia phương Tây tập trung vào chống khủng bố và các cuộc chiến chống nổi dậy, thay vì chuẩn bị cho xung đột ngang hàng với các đối thủ hiện đại.

Cựu Giám đốc Cơ quan Tình báo Đối ngoại Anh từng thừa nhận phương Tây đã không chú ý đúng mức đến sự trỗi dậy quân sự của Trung Quốc.

Tên lửa Avangard đang được nạp vào hầm chứa tại căn cứ tên lửa Dombarovsky. Ảnh chụp màn hình video của Nga, tháng 11/2022. Ảnh: Kyiv Post

Ngoài ba cường quốc lớn, nhiều quốc gia khác cũng tham gia cuộc đua. Israel sở hữu hệ thống đánh chặn siêu vượt âm Arrow 3.

Iran tuyên bố đã có vũ khí siêu vượt âm và từng nói đã phóng một tên lửa như vậy vào Israel trong cuộc xung đột ngắn nhưng dữ dội hồi tháng 6/2025, dù nhiều chuyên gia nghi ngờ khả năng cơ động thực sự của nó.

Iran tuyên bố đã phóng một tên lửa siêu vượt âm vào Israel trong cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6/2025. Ảnh: Morteza Nikoubazl/NurPhoto

Triều Tiên từ năm 2021 cũng phát triển phiên bản riêng và tuyên bố đã có hệ thống hoạt động. Mỹ thì ra mắt vũ khí siêu vượt âm “Dark Eagle”, được Lầu Năm Góc mô tả là biểu tượng cho sức mạnh và quyết tâm của quân đội Mỹ.

Tuy vậy, giới phân tích thừa nhận rằng Trung Quốc và Nga hiện vẫn đi trước một bước, điều gây lo ngại đáng kể cho Washington.

Công nghệ siêu vượt âm và siêu khó lường

“Siêu vượt âm” được định nghĩa là vận tốc từ Mach 5 trở lên, tức hơn 6.200 km/h. Điều này đặt chúng vào một đẳng cấp hoàn toàn khác so với vũ khí chỉ đạt tốc độ siêu âm.

Tên lửa nhanh nhất được nhắc đến hiện nay là Avangard của Nga. Moscow từng tuyên bố nó đạt Mach 27 (khoảng 33.313 km/h), nhưng nhiều nguồn cho rằng con số thực tế khoảng Mach 12 (14.806 km/h).

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth gần bệ phóng tên lửa Dark Eagle, tháng 12/2025. Nguồn: The War Zone

Về sức công phá thuần túy, tên lửa siêu vượt âm không vượt trội đáng kể so với tên lửa hành trình thông thường. Điểm khác biệt nằm ở khả năng phát hiện, theo dõi và đánh chặn.

Có hai loại chính. Thứ nhất là phương tiện lướt siêu vượt âm như DF-17 của Trung Quốc, được tên lửa đẩy đưa lên tầng cao khí quyển rồi lao xuống với quỹ đạo khó đoán. Không giống tên lửa đạn đạo bay theo đường parabol cố định, phương tiện lướt có thể cơ động bất ngờ ở pha cuối.

Thứ hai là tên lửa hành trình siêu vượt âm, bay bám địa hình để tránh radar. Sau khi được tăng tốc bằng động cơ đẩy, chúng kích hoạt động cơ scramjet hút không khí trong lúc bay để duy trì tốc độ cực cao.

(1): Tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM) bay theo quỹ đạo cung có thể dự đoán được và có thể bị radar phát hiện sớm hơn. (2): Tên lửa siêu vượt âm bay nhanh hơn, ở độ cao thấp hơn và di chuyển theo quỹ đạo khó lường, khiến chúng khó bị phát hiện hơn. Nguồn: Defense Intelligence Agency, Arms Control Association

Các vũ khí này có thể mang đầu đạn hạt nhân hoặc nổ thông thường. Tuy nhiên, để được coi là “siêu vượt âm” đúng nghĩa quân sự, chúng phải có khả năng cơ động khi đang bay, yếu tố khiến việc đánh chặn trở nên vô cùng khó khăn.

Hầu hết radar mặt đất chỉ phát hiện được mục tiêu khi nó đã ở pha cuối. Điều đó làm giảm đáng kể thời gian phản ứng của bên phòng thủ.

Trong bối cảnh xung đột thực tế, một câu hỏi đặt ra: tên lửa đang lao tới mang đầu đạn hạt nhân hay thông thường? Sự mơ hồ này có thể làm tăng nguy cơ leo thang ngoài ý muốn.

Nga và Trung Quốc đã đi trước một bước?

Tháng 11/2024, Nga phóng thử tên lửa đạn đạo tầm trung “Oreshnik” vào một mục tiêu công nghiệp ở Dnipro, Ukraine. Kiev cho rằng nó đạt Mach 11, trong khi Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố Mach 10.

Đầu đạn được cho là tách thành nhiều phần độc lập, một công nghệ có từ thời Chiến tranh Lạnh. Tuy nhiên, do sử dụng đầu đạn trơ, mức độ thiệt hại không vượt trội so với các đợt không kích thông thường.

Thử nghiệm phóng tên lửa đạn đạo nhiên liệu rắn tầm trung mang đầu đạn siêu thanh có thể điều khiển được ở Triều Tiên. Ảnh: Shutterstock

Tổng thống Nga Putin khẳng định Oreshnik sẽ được sản xuất hàng loạt và có thể “biến mục tiêu thành bụi”. Nga cũng quảng bá mạnh mẽ tên lửa Kinzhal, nhưng thực tế cho thấy nhiều quả đã bị Ukraine đánh chặn.

Trong khi đó, Avangard vẫn là mối quan tâm lớn của phương Tây nhờ tốc độ và khả năng cơ động cao. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng năng lực sản xuất của Nga đối với hệ thống này có thể hạn chế.

Tại khu vực Tây Thái Bình Dương, sự gia tăng kho tên lửa đạn đạo của Trung Quốc đặt ra thách thức trực tiếp với hải quân Mỹ.

Cuối năm 2024, Trung Quốc công bố phương tiện lướt siêu vượt âm GDF-600, mang được 1.200kg tải trọng, đạt tốc độ Mach 7 và có thể mang đạn con. Kho vũ khí siêu vượt âm của Bắc Kinh hiện được đánh giá là mạnh nhất thế giới.

Vũ khí siêu vượt âm có thay đổi cuộc chơi?

Một số chuyên gia cho rằng mức độ “thần thoại hóa” vũ khí siêu vượt âm có phần bị thổi phồng. Dù tốc độ và khả năng cơ động khiến chúng hấp dẫn khi tấn công mục tiêu giá trị cao hoặc công sự kiên cố, các biện pháp phòng thủ vẫn tồn tại.

Ở thời điểm hiện tại, công nghệ siêu vượt âm vẫn chưa hoàn thiện tuyệt đối ở bất kỳ phía nào. Ảnh minh hoạ vũ khí siêu vượt âm

Việc che giấu vị trí, làm nhiễu tín hiệu, nâng cao khả năng theo dõi từ không gian và phát triển hệ thống đánh chặn mới đều là hướng đi đang được phương Tây theo đuổi. Trí tuệ nhân tạo (AI) được kỳ vọng sẽ cải thiện đáng kể khả năng phát hiện và phản ứng.

Theo nhiều chuyên gia quân sự, tác chiến tên lửa luôn là cuộc chơi hai mặt: vừa phải tăng cường phòng thủ, vừa duy trì khả năng tấn công đáp trả. Nếu một quốc gia làm chủ cả hai, đối phương sẽ cân nhắc kỹ trước khi châm ngòi xung đột.

Ở thời điểm hiện tại, công nghệ siêu vượt âm vẫn chưa hoàn thiện tuyệt đối ở bất kỳ phía nào. Cả năng lực tấn công lẫn phòng thủ đều đang trong quá trình hoàn thiện.

Nhưng rõ ràng, với tốc độ lên tới hơn 11.000 km/h và khả năng cơ động khó lường, những siêu vũ khí này đã mở ra một chương mới trong cuộc cạnh tranh quân sự toàn cầu, nơi chỉ vài phút, thậm chí vài chục giây, có thể quyết định số phận của cả một quốc gia.