10 hours ago
6
Phan Đinh Tùng khiến thị trường nhạc Việt rúng động vì bài đăng mới nhất trên mạng xã hội, công khai cho biết anh và đối tác (network) đang tranh chấp Khúc hát mừng sinh nhật cùng nhiều sản phẩm khác trong 5 album.
Theo đó, từ vụ tranh chấp về bản quyền nói riêng và quyền sở hữu trí tuệ nói chung, phần lớn doanh thu của Khúc hát mừng sinh nhật đang bị nền tảng quốc tế (YouTube, Spotify, Apple Music…) “giam” doanh thu. Sau thời gian dài nỗ lực tháo gỡ bất thành, Phan Đinh Tùng đã nghĩ tới phương án sau cùng là nhờ pháp lý can thiệp.
Cơn sốt Khúc hát mừng sinh nhật
Giọng ca sinh năm 1975 phát hành Khúc hát mừng sinh nhật từ năm 2004. Đến hiện tại, Khúc hát mừng sinh nhật là bản hit lớn nhất sự nghiệp của Phan Đình Tùng. Chỉ tính riêng nền tảng YouTube, MV hút hơn 300 triệu lượt xem. Cộng gộp thành tích ở nhạc số và chuỗi sản phẩm phái sinh, Khúc hát mừng sinh nhật có thể vượt mốc “tỷ view”.
Khúc hát mừng sinh nhật nhanh chóng thành bản nhạc quốc dân cho dịp sinh nhật. Đó là yếu tố lớn nhất giúp bản hit của Phan Đinh Tùng ăn sâu vào tiềm thức của khán giả và trường tồn theo thời gian. Sau này, nhiều ca sĩ thử sức ra sản phẩm về chủ đề mừng sinh nhật, thế nhưng Khúc hát mừng sinh nhật đã là bản hit bất hủ. Một loạt giọng ca cũng thử cover nhưng không một ai vượt qua giọng hát của Phan Đinh Tùng.
Khán giả thường nói vui rằng: “Chỉ một ca khúc làm nên cả gia tài cho Phan Đình Tùng, ăn cả đời không hết”. Đúng là với sức lan tỏa mạnh mẽ của Khúc hát mừng sinh nhật, sản phẩm này mang lại doanh thu khổng lồ. Tuy nhiên, nam ca sĩ tiết lộ doanh thu của bản hit, cùng loạt ca khúc trong 5 album đang bị nền tảng “giam” vì xảy ra tranh chấp.
Doanh thu của Khúc hát mừng sinh nhật đến chủ yếu từ nền tảng YouTube. Với 300 triệu lượt view, quy đổi ra doanh thu từ quảng cáo, nghệ sĩ có thể thu về tiền tỷ. Ngay lúc này, các sản phẩm âm nhạc có độ dài từ 2-4 phút trên YouTube đạt doanh thu trung bình khoảng 10 triệu đồng/một triệu view. Khúc hát mừng sinh nhật phát hành từ 2004 trước, khi đó doanh thu từ YouTube khác biệt hẳn hiện tại, cách tính sẽ khác. Nhưng chắc chắn một điều chỉ riêng bản gốc 300 triệu view, Phan Đinh Tùng bỏ túi khoản tiền lớn.
Phía sau bản gốc Khúc hát mừng sinh nhật là loạt phiên bản phái sinh thu hút triệu view. Điển hình bản remix Khúc hát mừng sinh nhật có độ dài gần 50 phút, hút gần 7 triệu view. Số lượng bài nhạc phái sinh của bản hit này trên nền tảng YouTube, hút trên một triệu view không thể đếm xuể.
Phan Đinh Tùng tuyên bố vẫn giữ quyền tác giả cho Khúc hát mừng sinh nhật, nghĩa là phần lớn doanh thu từ sản phẩm phái sinh sẽ được claim về chính chủ và nguồn thu này không kém con số 300 triệu view ở bài gốc. Phan Đinh Tùng đã ủy quyền cho đối tác bật Content ID để claim doanh thu.
Phía Phan Đinh Tùng và đối tác phát hành đang xảy ra tranh chấp, có thể ở quyền tác giả, quyền làm nhạc phái sinh. Do đó, nền tảng sẽ tạm giữ doanh thu và nam ca sĩ không biết chính xác con số này. Hoặc có một kịch bản khác xảy ra là đối tác đã nhận doanh thu nhưng chưa làm đối soát cụ thể, phối hợp với Phan Đinh Tùng để chi trả trọn vẹn tiền từ nhạc số.
Ca sĩ thế hệ trước như Phan Đinh Tùng dễ vướng tranh chấp bản quyền nhạc.
Vụ việc phức tạp
Bài đăng của Phan Đinh Tùng trên mạng xã hội chỉ là thông tin một chiều từ phía nam ca sĩ. Thực hư vụ việc, ai đúng ai sai đều phải dựa trên những bằng chứng pháp lý rõ ràng, theo từng điều khoản Phan Đinh Tùng đã ký với đơn vị được ủy quyền khai thác nhạc số.
Bản hit Khúc hát mừng sinh nhật được phát hành từ năm 2004, thời điểm mà thị trường nhạc số tại Việt Nam chưa hình thành, YouTube chưa ra đời và Spotify hay Apple Music vẫn là những khái niệm xa lạ. Các hợp đồng âm nhạc thời kỳ đó thường được soạn thảo rất đơn giản, chủ yếu xoay quanh việc phát hành băng đĩa vật lý hoặc kinh doanh nhạc chuông, nhạc chờ.
Nhiều nghệ sĩ khi đó vì thiếu kinh nghiệm pháp lý hoặc không lường trước được tương lai về khả năng kiếm tiền trên nền tảng số có thể vô tình ký vào những điều khoản có tính bao quát rất rộng, chẳng hạn như "Bên B được quyền khai thác tác phẩm trên mọi nền tảng ở hiện tại và tương lai". Khi môi trường Internet bùng nổ, những câu chữ lỏng lẻo này lập tức trở thành kẽ hở lớn, khiến ranh giới giữa việc "ủy quyền phát hành có thời hạn" và "chuyển nhượng vĩnh viễn quyền tài sản âm nhạc" trở nên mập mờ và dễ hiểu lầm.
Khán giả và giới chuyên môn cần những câu trả lời xác đáng cho các câu hỏi cốt lõi:
Bản hợp đồng gốc quy định Phan Đinh Tùng đã bán đứt hay chỉ ủy quyền khai thác?
Tỷ lệ phân chia lợi nhuận thực tế giữa hai bên được cam kết ra sao?
Và quan trọng nhất, thời hạn hiệu lực của các thỏa thuận cũ đã thực sự chấm dứt hay chưa?
Việc các nền tảng quốc tế chủ động "giam" doanh thu vào thời điểm này là tuân thủ các nguyên tắc cơ bản để bảo vệ dòng tiền trước khi Phan Đinh Tùng và đối tác Network tìm được tiếng nói chung.
Những ca sĩ Việt ở cùng thế hệ Phan Đinh Tùng, hoạt động mạnh mẽ ở giai đoạn 2000-2010 có nhiều trường hợp rơi vào cảnh tương tự. Họ chủ yếu sống cùng nghề nhờ vào doanh thu bán băng đĩa vật lý và biểu diễn sân khấu. Nhạc số vẫn là mảnh đất vô danh, khiến nhiều nghệ sĩ dễ dàng đặt bút ký những bản hợp đồng trao toàn quyền định đoạt bản ghi âm, ghi hình cho các trung tâm băng đĩa hoặc đơn vị trung gian với mức giá gần như “rẻ như cho” và “mua đứt bán đoạn”.
Nhiều năm sau, khi hệ sinh thái Internet bùng nổ, các Network thu mua lại kho nhạc cũ này và kiếm bộn tiền nhờ thuật toán rà quét tự động (Content ID). Hàng loạt ca sĩ phải ngậm ngùi nhìn "đứa con tinh thần" tạo ra doanh thu khổng lồ trên các nền tảng nhưng tiền lại chảy vào túi người khác, trong khi việc khởi kiện đòi lại quyền lợi lại vấp phải vô vàn rào cản từ chính những câu chữ lỏng lẻo họ đã ký năm xưa.
