Cúng 'cô hồn' thế nào cho đúng?

Theo nhà nghiên cứu văn hóa Phạm Đình Hải, cúng 'cô hồn' là nghi lễ mang tính công đức, nên thực hiện thông qua nhà chùa để đảm bảo ý nghĩa trọn vẹn.

Trong truyền thống, đây là Tết Trung nguyên – Địa quan xá tội. Phật giáo gọi là lễ Vu Lan, mang ý nghĩa báo hiếu và cầu siêu độ cho tổ tiên, ông bà, cha mẹ, thân thuộc nhiều đời. Đạo giáo cũng quan niệm Rằm tháng 7 là ngày "Địa quan" cùng các vị thánh phân biệt thiện ác, xá tội cho các vong hồn.

Từ tích "Bồ tát Mục Kiền Liên cứu mẹ", lễ Vu Lan còn được gọi là Vu Lan báo hiếu – nhấn mạnh đạo hiếu là gốc của muôn loài. Vì vậy, theo nhà nghiên cứu Phạm Đình Hải (Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam) trong tháng 7, điều quan trọng nhất với các gia đình là tưởng nhớ, phụng thờ tổ tiên.

Cúng "cô hồn" là một hoạt động tín ngưỡng giàu tính nhân văn, thể hiện tinh thần bác ái, chia sẻ, đùm bọc lẫn nhau của người Việt. Cô hồn là những vong hồn không nơi nương tựa, không có người thờ cúng. Theo quan niệm của Đạo giáo, Rằm tháng Bảy là ngày Địa quan xá tội vong nhân, các vong hồn đều được về nhà nhận lễ cúng của con cháu.

Thương cô hồn không có nhà để về, phải lang thang đói khát, rách rưới nên nhân dân thường bày lễ "chẩn tế" (cúng cho cái ăn cái mặc). Nghĩa là lễ cúng cô hồn xuất phát từ tấm lòng hướng thiện của gia chủ.

Ông Hải cho rằng đây là nghi lễ mang tính công đức, nên thực hiện thông qua nhà chùa để đảm bảo ý nghĩa trọn vẹn. Oan vong, cô hồn, ngạ quỷ là những đối tượng khốn khổ cần được tế độ, nhưng nếu tự cúng tại gia, nhiều người không nắm đủ nghi thức, bài kinh và chú ngữ nên khó thực hiện đúng.

Lễ cúng cô hồn của gia đình người Hoa ở TP HCM, năm 2023. Ảnh: Quỳnh Trần

Trong Phật giáo, các chùa thường tổ chức cúng cô hồn, ngạ quỷ vào buổi chiều tối hoặc hai thời sáng và tối. Nếu gia chủ vẫn muốn cúng tại nhà, cần lưu ý những điểm sau.

Lễ vật: cháo trắng, bỏng ngô, bánh kẹo, gạo muối, quần áo vàng mã, hương hoa, nước lã. Cháo thường chia 12 bát, có thể dùng lá đa thay bát đĩa. Ngoài ra có thể thêm thịt luộc, trứng, tôm cá, hoa quả.

Thời gian: Thường cúng ngay sau lễ Vu lan, hoặc cùng lúc với cúng Rằm.

Nghi thức: Người cúng phải ăn mặc chỉnh tề, phát tâm thương xót, niệm danh hiệu chư Phật, tụng các chú và kinh như: Khai yết hầu, Tam muội da giới, Cam lộ thủy chân ngôn, Thất Phật danh hiệu, Bát Nhã tâm kinh, Vãng sinh chú.

Kết thúc: Khi hương tàn, vãi gạo muối, hóa vàng mã, rưới nước bốn phía. Đồ cúng nên bỏ xuống ao, hồ, sông suối, không dùng lại.

Văn khấn 'cô hồn' tại nhà:

Sớ chẩn tế: Thắng hội rộng bày

Cúi nghĩ:

Thắng Hội rộng bày; Thế Tôn xuất hiện; Hàn Lâm đã mở, cô hồn đến nương; rửa sạch thân căn, nhờ ơn thọ giới; hưởng món mầu nhiệm Tô Đà, thảy đều no đủ; nghe văn huyền diệu Hoa Tạng, sớm lên cõi giác.

Sớ tấu: Nay tại thôn ..., xã ..., huyện (quận) ..., tỉnh...., nước Việt Nam; có gia đình thờ Phật, dâng hương tụng kinh ... cầu nguyện siêu độ. Đệ tử (trai chủ) ... hôm nay ngưỡng mong Thế Tôn giác ngộ, xót thương tiếp độ. Đau lòng nghĩ đến:

Kính mời pháp giới ba mươi sáu loại, vô số âm linh cô hồn nam nữ, không nơi thờ tự, vong linh qua đời của mình và người, bà con quyến thuộc thân thích gia đình, cùng quý vị âm linh cô hồn xa gần trong vùng không mộ phần, không nơi thờ tự. Xin mời khắp các vị chiến sĩ chết vì chiến trận, những oan hồn chết uổng, tất cả các vị âm linh nam nữ không nơi thờ tự trên không, dưới nước và trên đất liền trong khu vực.

Nếp nghĩ: Pháp giới hữu tình, rộng mở độ khắp; khiến các u hồn, đường xa vạn kiếp; mê dài đêm tối, thật khó siêu thăng; nương nhân lành này, may mong cứu vớt. Nay gặp lúc (đầu, giữa, cuối), thuộc tiết (Xuân, Hạ, Thu, Đông), kính thiết trai đàn trong (một, hai, ba, v.v...) ngày, hương tỏa mười phương thế giới. Nay Hội Mông Sơn rộng mở, cửa Thí đã bày, dâng trọn sớ văn, kính thành thưa thỉnh:

Kính lạy đức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật, giáo chủ đạo tràng ngồi trên tòa sen, chứng giám cho.

Kính lạy đức Đại Bi Quan Thế Âm Bồ Tát chứng giám cho.

Kính lạy Tôn giả A Nan Đà, người khai mở pháp môn thí thực, chứng giám cho.

Cúi xin: Diện Nhiên Đại Sĩ, ánh sáng oai lực đến đêm nay; Địa Tạng từ bi, thần lực hiển bày vào tối này. Diêm Ma Mười Điện, mở Mười Tám Địa Ngục cửa tung; Phán Quan phải trái, đốt sạch hồ sơ luân hồi muôn kiếp; cho mạng nhờ của Bốn Loài Sáu Đường, cây khô gặp xuân; khiến hương linh của Cửu Huyền Thất Tổ, cùng lên bờ giác. Ngưỡng lạy ơn Phật chứng minh. Kính dâng sớ:

Phật lịch ... Ngày ... tháng ... năm ...

Đệ tử chúng con thành kính dâng sớ!

Chuyên gia văn hóa Phạm Đình Hải