56 minutes ago
5
Năm 1990, lần đầu tiên tôi đặt chân lên TPHCM để thi đại học. Cái gì cũng mới, cũng lạ. Nhưng có một thứ thu hút một thằng mê đọc báo như tôi ngay từ đầu - đó là những sạp báo nhỏ nằm gọn trên lề đường, giữa dòng người đi lại tấp nập. Không rộng, không hoành tráng, sạp báo bày la liệt đủ báo, tạp chí mà tôi chưa bao giờ thấy ở thị trấn quê nhà.
Thị trấn của tôi lúc ấy, muốn mua báo thì chỉ có đúng một sạp duy nhất với vài tờ báo địa phương, thêm vài tờ tuần báo. Chính vì vậy, bước vào thành phố, đứng trước cái sạp báo vỉa hè thôi, tôi như chôn chân không muốn bước đi. Tuổi Trẻ, Sài Gòn Giải Phóng, Người Lao Động..., rồi các tạp chí khoa học, văn nghệ... Tôi đứng đọc "cọp" hết tờ này đến tờ khác, quên luôn cả việc mình đang đi thi.
Cuối cùng cũng mua về làm kỷ niệm một hai tờ - chắc chắn ở quê không bao giờ bán. Cầm trên tay, tôi cứ lật qua lật lại, ngắm nghía như đang cầm một thứ gì đó quý lắm. Về sau tôi mới hiểu, cái cảm giác khi đó không chỉ bị hấp dẫn bởi nội dung mà còn là sự "xa xỉ" của việc được đọc một tờ báo mình chưa từng biết đến.
Có thể xem đó là cái mốc tôi bắt đầu "làm quen" với các đầu báo có mặt ở thành phố. Mấy năm sau, hễ có dịp lên TPHCM là tôi lại lang thang trên mấy con đường Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Đình Chiểu, Lý Chính Thắng..., không phải để mua sắm hay tham quan gì, chủ yếu là để ghé mấy sạp báo, xem có đầu báo mới ở tỉnh ngoài nào không. Có một tờ phụ san hay báo ký gửi nào lạ là tôi mua liền. Nghĩ lại cũng mắc cười. Người ta đi thành phố tìm quà, còn tôi đi tìm báo!.
Những tờ báo, tạp chí một thời hiện diện tại các sạp báo ở TPHCM
Cuối thập niên 90, báo chí bắt đầu bùng nổ. Các tờ phụ san của báo Bình Dương, Đồng Nai, Đồng Khởi... xuất hiện hàng loạt thu hút nhiều người quê tôi tìm đọc. Rồi những tờ tổng hợp tri thức như Kiến Thức Ngày Nay, Thế Giới Mới, phụ san Khoa học phổ thông ra đời làm tôi mê tít. Mỗi lần có dịp lên thành phố là tranh thủ ghé sạp báo, chọn vài quyển bỏ vào giỏ mang về như mang theo một phần hơi thở của thành phố.
Thật ra cái cảm giác khi cầm một tờ báo mới lạ ở thành phố - thứ mà ở quê không bao giờ có - nó khác lắm, không từ ngữ nào diễn tả được. Không phải chỉ là vui vì được đọc cái gì mới. Mà là cái cảm giác như mình đang chạm được vào một thế giới khác, rộng hơn, nhiều màu sắc hơn cái xóm nhỏ mình đang sống. Hồi đó tôi hay nghĩ: người thành phố sướng thật, ngày nào cũng được đọc những thứ này. Còn mình, cứ phải chờ đến khi lên thành phố mới được thưởng thức một lần. Nên mỗi lần đứng trước sạp báo, tôi cứ đứng lâu thật lâu, vừa đọc "cọp", vừa cân nhắc nên chọn tờ nào, như thể chọn sai là uổng cả chuyến đi vậy.
TPHCM với tôi chỉ nhiêu đó!
Cái sạp báo trên đường Nguyễn Đình Chiểu, ngay góc ngã tư Cách Mạng Tháng Tám, trở thành "điểm hẹn" của tôi mỗi khi lên thành phố. Không phải vì gần, mà vì ở đó có đủ đầu báo lạ mà tôi thích: Văn Nghệ TPHCM, Xưa và Nay, Giáo Dục TPHCM, Làng Cười, Lao Động Chủ Nhật, Tài Hoa Trẻ, Tri Thức Trẻ... rồi hàng chục tờ phụ san của các báo từ Bắc chí Nam. Nhìn vào cái sạp đó thôi là đã thấy cả một bức tranh báo chí của cả nước thu nhỏ lại.
Bà cụ bán báo dễ tính, hay cười, chưa bao giờ xua đuổi tôi khi đứng đọc "cọp" hàng giờ. Có lẽ bà biết kiểu người như tôi: đứng lâu rồi cũng mua.
Tôi hay ngồi trong quán nước gần bến xe, chờ xe về quê, lật qua từng trang báo vừa mua. Gặp bài của tác giả mình ngưỡng mộ là dừng lại đọc kỹ, đọc chậm, sợ hết thì uổng. Đó là cái cách tôi "nạp" kiến thức và cảm xúc cho mình mỗi chuyến đi thành phố, cho dù chỉ một hai năm mới lên một lần.
Rồi internet vào, rồi mạng xã hội, rồi dịch COVID-19 ập đến như cú đấm cuối cùng. Những sạp báo nhỏ vỉa hè bắt đầu vắng dần, thưa dần. Nhiều tờ báo đình bản, nhiều tờ tạp chí biến mất mà không một lời từ giã. Cái "rừng" báo tạp chí ven đường ngày xưa tôi từng choáng ngợp giờ chỉ còn trong ký ức.
Thay cho tờ báo buổi sáng là chiếc điện thoại. Thay cho cái mùi mực in thơm thơm là màn hình sáng lạnh. Tôi không phủ nhận sự tiện lợi, vai trò của nó: muốn đọc gì có ngay, muốn biết gì tra liền. Nhưng cái cảm giác cầm tờ báo mới, ngồi bên ly cà phê sáng, lật từng trang một... thì không có ứng dụng nào thay được. Đó là một nếp sống, một nhịp thở mỗi buổi sáng, từ anh viên chức đến người đạp xích lô ở TPHCM. Giờ đây nó mất rồi...
Tôi có cái cảm giác kỳ lạ mỗi khi đi ngang chỗ cũ, góc ngã tư Nguyễn Đình Chiểu ngày xưa, giờ không còn sạp báo nữa. Như mất đi người bạn thân mà không có cơ hội từ biệt. Không hẳn là tiếc vì không còn được đọc báo giấy mà tiếc vì cái không khí đó, cái thói quen đọc báo "cọp" giờ thuộc về một thời đã qua không trở lại.
Đôi khi tôi nghĩ, thế hệ sau này sẽ không bao giờ biết cái cảm giác lâng lâng của một chàng thanh niên nhà quê đứng trước một sạp báo đầy ắp những tờ báo, tạp chí, phụ san ở TPHCM mà phân vân không biết chọn tờ nào: Văn Nghệ hay Kiến Thức Ngày Nay, Làng Cười hay Tài Hoa Trẻ, Xưa và Nay hay Thế Giới Mới... Cái sự phong phú đó là thứ chỉ một thời đến ở TPHCM mới có. Giờ thì báo chí TPHCM đã sang trang khác rồi. Những sạp báo nhỏ trên vỉa hè dần lui vào ký ức, nhẹ nhàng và không ồn ào như cách mà tôi đã chứng kiến chúng từng tồn tại.
