Đại biểu đề xuất đổi cách bồi thường đất: Từ 'trả tiền một cục' sang góp cổ phần dự án

Chiều 19-8, nêu ý kiến thảo luận tại tổ về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai, đại biểu Tạ Đình Thi (Hà Nội, Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội) cho rằng ngoài quy hoạch, giá đất..., vấn đề bồi thường, tái định cư là vấn đề rất quan trọng.

Mô hình bồi thường bằng tiền một lần chỉ giải quyết được vấn đề trước mắt

Ông dẫn nghị quyết 21 của Trung ương chỉ ra một bước chuyển mang tính đột phá trong tư duy về bồi thường. Cụ thể chuyển mạnh từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tư duy tái thiết cuộc sống cho người dân.

Thực tế cho thấy việc bồi thường bằng tiền một lần chỉ giải quyết được vấn đề trước mắt. Nhiều hộ gia đình, sau khi nhận một khoản tiền lớn, không có kỹ năng, điều kiện dẫn đến rơi vào cảnh khó khăn, mất sinh kế lâu dài, dễ phát sinh khiếu kiện và nguy cơ dẫn đến bất ổn xã hội.

Vì vậy ông đề nghị cần nghiên cứu một mô hình bồi thường mới, từ "trả tiền một cục" sang "cổ phần hóa sinh kế", tức chuyển một phần hoặc toàn bộ giá trị bồi thường thành cổ phần góp vào dự án phát triển.

Ông cho hay đã từng theo một số đoàn đi nước ngoài nghiên cứu và thấy nội dung đã được thực hiện, nên có thể nghiên cứu.

"Đây là một cách làm mới, nhằm bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân có đất bị thu hồi", đại biểu Tạ Đình Thi nêu.

Theo ông, mô hình này có thể mang lại nhiều lợi ích. Trong đó sẽ bảo đảm sinh kế bền vững khi người dân không chỉ nhận được một lần, mà sẽ có nguồn thu nhập ổn định và lâu dài từ cổ tức, lợi nhuận của dự án, góp phần ổn định cuộc sống sau khi bàn giao mặt bằng.

Cùng với đó gắn quyền lợi với trách nhiệm khi trở thành cổ đông, người dân sẽ có động lực và quyền lợi thiết thực để giám sát quá trình triển khai dự án, đảm bảo dự án được thực hiện hiệu quả, minh bạch.

Việc này theo ông cũng sẽ tạo đồng thuận xã hội, khi mô hình này giúp dung hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân. Người dân tham gia vào thành công của dự án, từ đó giảm thiểu khiếu kiện và tăng cường sự đồng thuận. Một lợi ích nữa là thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Tuy nhiên đại biểu Tạ Đình Thi nhìn nhận đây là một giải pháp mới, đòi hỏi phải được xây dựng, thí điểm một cách thận trọng, có lộ trình rõ ràng.

Đồng thời cần phải quy định cụ thể về tỉ lệ chuyển đổi, cơ chế quản lý và giám sát, cũng như cần có sự đồng thuận và lựa chọn từ phía người dân để tránh áp đặt.

Vì vậy ông đề nghị rà soát toàn bộ các điều khoản liên quan đến dự luật từ quyền, nghĩa vụ của người có đất, quy trình, thủ tục về bồi thường, tái định cư, trách nhiệm của chính quyền địa phương, chủ đầu tư, các bên liên quan để thể hiện rõ tư tưởng chính sách này.

Tính phương án người dân đồng ý di chuyển sẽ tạm ứng tiền để họ mua đất, xây nhà

Đại biểu Đoàn Thị Thanh Mai (Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội) bày tỏ đồng tình với định hướng ưu tiên bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ, nhưng lưu ý nhiều dự án không đủ quỹ đất để thực hiện. 

Vì vậy bà đề nghị nghiên cứu cơ chế nếu người dân phải chuyển đến nơi ở mới, chính sách tái định cư cần đi kèm phương án sinh kế, việc làm và hạ tầng thiết yếu như trường học, y tế, giao thông. 

Đồng thời giao chính quyền địa phương chịu trách nhiệm giải trình về mức độ hài lòng của người dân sau khi tái định cư.

Đại biểu Đỗ Đức Hiển (TP.HCM) đặc biệt lưu ý quy định liên quan phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Theo ông, luật hiện hành quy định phải có phương án này mới thực hiện thu hồi đất, trong khi nghị quyết 254 đã mở ra một số trường hợp được thu hồi đất khi chưa có phương án.

"Trong trường hợp thể chế hóa, cụ thể hóa và luật hóa quy định này của nghị quyết 254 cũng phải rất thận trọng để bảo đảm quyền, lợi ích của người sử dụng đất", ông nhấn mạnh.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (TP.HCM) cho rằng cần bảo đảm công ăn việc làm, cuộc sống, cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất bị thu hồi, đồng thời có cơ chế ưu đãi, khuyến khích phát triển nhà ở cho thuê với giá phù hợp.

Nêu thực tế gia đình đang chờ phương án đền bù để tính toán nơi ở mới, ông đề nghị thành phố có thể tiên phong làm mẫu, nghiên cứu phương án cho người dân được tạm ứng tiền để chủ động mua đất, nhà trước khi di dời.

Ông cho rằng nếu có đủ ngân sách chi trả một lần thì người dân sẵn sàng di chuyển đi, nhưng bây giờ là chờ triển khai dự án quá lâu nên có thể tính phương án là người dân đồng ý di chuyển sẽ tạm ứng tiền để họ mua đất, xây nhà.

Ông lưu ý phải có quỹ nhà tạm cư trước khi bàn giao mặt bằng, để người dân yên tâm và việc thu hồi, bồi thường, tái định cư được thuận lợi.