Đạt giải Nhì quốc gia không được tuyển thẳng lớp 10: Chuyên gia giáo dục chỉ rõ nguyên nhân quan trọng này

Trường hợp một học sinh ở Thanh Hóa đạt giải Nhì quốc gia nhưng không được tuyển thẳng vào lớp 10 THPT đang thu hút sự quan tâm của dư luận.

Đạt giải Nhì quốc gia nhưng không được tuyển thẳng lớp 10

Một vụ việc liên quan đến quy chế tuyển thẳng học sinh vào lớp 10 đang nhận được quan tâm từ dư luận. Cụ thể, nhiều tháng nay, bà Phạm Thị Hòa, trú tại phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa bức xúc khi con trai bà là em Nguyễn Viết An Minh, học sinh lớp 9 Trường THCS Minh Khai đạt giải Nhì quốc gia ở Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc năm 2025.

Đây là cuộc thi do nhiều đơn vị phối hợp tổ chức, gồm Tỉnh đoàn Thanh Hóa, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh, Sở GDĐT và Sở KHCN Thanh Hóa.

Tuy nhiên, theo phản ánh của phụ huynh, ngày 15/5/2026 vừa qua, gia đình nhận được văn bản của Sở GDĐT Thanh Hóa trả lời việc em An Minh không thuộc diện được xét tuyển thẳng vào lớp 10 THPT.

Em Nguyễn Viết An Minh, học sinh lớp 9 Trường THCS Minh Khai đạt giải Nhì quốc gia ở Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc năm 2025.

Sở GDĐT Thanh Hóa cho biết việc xét tuyển thẳng được căn cứ theo Thông tư số 30/2024/TT-BGDĐT ban hành quy chế tuyển sinh THCS và THPT. Qua rà soát các văn bản liên quan, Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc lần thứ 21 năm 2025 không có văn bản phối hợp hoặc ký kết giữa Bộ GD-ĐT với đơn vị chủ trì tổ chức nên không thuộc danh mục được xét tuyển thẳng vào THPT.

Ngoài ra, Sở GDĐT Thanh Hóa cũng dẫn Công văn số 1106/BGDĐT-KHCNTT ngày 12/3/2026 của Bộ GDĐT, trong đó nêu rõ Bộ không tham gia bảo trợ cuộc thi này.

Sau nhiều lần phản ánh, mới đây nhất, UBND tỉnh Thanh Hóa có văn bản giao Sở GDĐT xem xét, giải quyết đơn kiến nghị của công dân theo quy định pháp luật.

Theo văn bản do Phó Chánh Văn phòng UBND tỉnh Hoàng Văn Thi ký ban hành, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đầu Thanh Tùng giao Sở GDĐT chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan để rà soát, xử lý vụ việc, đảm bảo quyền lợi chính đáng của học sinh.

Trước nội dung trên, trao đổi với PV Báo Dân Việt, TS. Nguyễn Ngọc Quý, giảng viên Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, nêu quan điểm: "Dưới góc độ một người làm công tác nghiên cứu và giáo dục, tôi bày tỏ sự trân trọng đặc biệt đối với niềm đam mê khoa học, sự nỗ lực và những thành tích xuất sắc mà em Nguyễn Viết An Minh đã đạt được tại cả sân chơi trong nước lẫn quốc tế. Những kết quả này minh chứng cho năng lực thực sự của em".

Tuy nhiên, theo TS Quý, xét về mặt pháp lý và quy chế tuyển sinh của Bộ GDĐT, quyết định không xét tuyển thẳng của Sở GDĐT tỉnh Thanh Hóa đối với trường hợp này là hoàn toàn có căn cứ và đúng quy định pháp luật hiện hành.

"Căn cứ vào Quy chế, để một cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật được dùng tuyển thẳng học sinh lớp 10, cuộc thi đó bắt buộc phải do Bộ GDĐT tổ chức hoặc phối hợp với các Bộ và cơ quan ngang Bộ tổ chức trên quy mô toàn quốc. Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc (do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phối hợp với các cơ quan có liên quan tổ chức) không phải là cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật do Bộ GDĐT tổ chức hoặc phối hợp với các Bộ và cơ quan ngang Bộ tổ chức. Bộ GDĐT cũng đã ban hành Công văn số 1106/BGDĐT-KHCNTT ngày 12/3/2026, trong đó nêu rõ Bộ không tham gia bảo trợ cuộc thi này.

Đối với giải Vàng tại Hội chợ Sáng chế quốc tế Seoul, do đây là cuộc thi không thuộc danh mục các cuộc thi được Bộ GDĐT công nhận trong quy chế tuyển thẳng, nên cũng không thể làm căn cứ xét duyệt.

Như vậy, trường hợp đạt giải của em Nguyễn Viết An Minh không được tuyển thẳng vào lớp 10 THPT theo quy chế hiện hành. Tôi rất mong gia đình và em giữ vững động lực, xem các giải thưởng quý giá này là bệ phóng cho tương lai và tập trung chuẩn bị tốt nhất cho kỳ thi lớp 10 sắp tới", TS Quý chia sẻ.

Những đối tượng được tuyển thẳng vào lớp 10 THPT

Việc xét tuyển thẳng vào lớp 10 THPT căn cứ theo Quy chế tuyển sinh trung học cơ sở và tuyển sinh trung học phổ thông ban hành bởi Thông tư số 30/2024/TT-BGDĐT, ngày 30/12/2024 của Bộ GDĐT. Tại Khoản 1, Điều 14 của Quy chế tuyển sinh của Bộ GDĐT, các đối tượng được tuyển thẳng vào trung học phổ thông bao gồm:

a) Học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú cấp trung học cơ sở

b) Học sinh là người dân tộc thiểu số rất ít người

c) Học sinh là người khuyết tật

d) Học sinh trung học cơ sở đạt giải cấp quốc gia do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức hoặc phối hợp với các Bộ và cơ quan ngang Bộ tổ chức trên quy mô toàn quốc đối với các cuộc thi, kỳ thi, hội thi về văn hóa, văn nghệ, thể thao; cuộc thi nghiên cứu khoa học, kĩ thuật.

đ) Học sinh trung học cơ sở đạt giải trong các cuộc thi quốc tế do Bộ trưởng Bộ GDĐT quyết định chọn cử.

Đây cũng không phải là lần đầu tiên xảy ra tranh cãi về kết quả một cuộc thi của học sinh được sử dụng để tuyển thẳng vào lớp 10.

Tại Hà Nội, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm nay của Hà Nội có một số điều chỉnh quan trọng trong việc xét tuyển thẳng. Phạm vi được chọn trường tuyển thẳng hạn chế hơn, học sinh chỉ được đăng ký vào một trường duy nhất đã được hệ thống xác định dựa trên khoảng cách và vị trí địa lý thay vì được chủ động chọn như mọi năm.

Ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng, Sở GDĐT Hà Nội cho biết, năm nay có thêm một đối tượng tuyển thẳng, nâng tổng số đối tượng tuyển thẳng từ 5 đối tượng lên 6 đối tượng. Đối tượng thứ sáu là những vận động viên trong đội tuyển được tập trung thi đấu ở cấp tỉnh, thành phố, Trung ương hoặc đội tuyển quốc gia, những vận động viên này có giải quốc gia trở lên sẽ được tuyển thẳng ở lớp 10, theo đúng Nghị định 349 của Chính phủ.

Cơ quan ngang bộ theo quyết định của Chính phủ, nay chỉ còn Thanh tra Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước và Văn phòng Chính phủ. Vì vậy, các cuộc thi do Bộ GDĐT phối hợp với các cơ quan như Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, các hội khoa học kỹ thuật sẽ không được xét tuyển thẳng. Ông Bình cũng cho hay đã nhận được nhiều câu hỏi của phụ huynh về cuộc thi Sáng tạo Thanh thiếu niên, nhi đồng nhưng Bộ GDĐT không tham gia cuộc thi này.

Cách đây chưa lâu, ông Nguyễn Xuân Thành, khi là Vụ trưởng Vụ Giáo dục trung học, Bộ GDĐT, cũng đã lý giải việc quy định nhóm đối tượng thuộc diện tuyển thẳng trong Quy chế tuyển sinh vào lớp 10 hiện nay là bảo đảm công bằng với học sinh.

Mặc dù quy chế đã rõ ràng, tuy nhiên, phụ huynh và những người quan tâm đến giáo dục cũng bày tỏ cần ghi nhận thành quả của học sinh khi tham gia các kỳ thi.

Anh Bùi Ngọc Phúc, đồng tác giả sách "Tư vấn kỳ thi vào 10" và "Cùng con vượt qua các kỳ thi" cho hay kỳ thi vào 10 rất quan trọng với học sinh lớp 9, do vậy một học sinh đã dành thời gian tham gia cuộc thi là điều đáng ghi nhận.

"Nếu chúng ta áp dụng một cách máy móc thì sau này phụ huynh sẽ không muốn con mình tham gia những cuộc thi dù bổ ích. Tôi cho rằng, với những em có thành tích xuất sắc, những suất tuyển thẳng vào 10 sẽ vô cùng thấu tình đạt lý", anh Phúc nêu ý kiến.

Tuy nhiên, trước tình hình có nhiều cuộc thi tràn lan dẫn đến tiêu cực, anh Phúc cho rằng, những cuộc thi do tỉnh, thành phố và Sở GDĐT phối hợp phải có cơ chế chống gian lận. Đó là trách nhiệm của Ban tổ chức và Ban giám khảo, không phải của học sinh. Đương nhiên để được tuyển thẳng, mọi cơ chế trao giải đòi hỏi sự minh bạch", anh Phúc cho hay.