Dầu mỏ “bốc hỏa” vì chiến sự Trung Đông: Cú sốc từ thị trường năng lượng, dự báo giá xăng dầu vượt 100 USD

Chiến sự Trung Đông giữa Mỹ, Israel và Iran đã thổi bùng thị trường năng lượng toàn cầu. Chỉ trong vài ngày, giá dầu Brent tăng hơn 12%, lên 82–84 USD/thùng, trong khi khí đốt có lúc vọt 50%. Giới giao dịch bắt đầu định giá rủi ro chiến tranh, với kịch bản dầu vượt 100 USD nếu tuyến vận chuyển chiến lược tại eo biển Hormuz bị gián đoạn.

Chiến sự Trung Đông giữa Mỹ-Israel-Iran đang tác động mạnh lên giá dầu, có nguy cơ đẩy thế giới tới một cú sốc năng lượng mới. Ảnh AI/News9live

Giá dầu tăng ngay sau khi chiến sự Trung Đông giữa Mỹ-Israel-Iran bùng nổ

Ngay sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công vào Iran, thị trường dầu mỏ lập tức phản ứng. Giá dầu chuẩn Brent Crude Oil đã tăng khoảng 7-10% chỉ trong những ngày đầu của cuộc xung đột.

Cụ thể, giá dầu chuẩn quốc tế Brent Crude Oil đã tăng lên khoảng 82-84 USD/thùng. Dầu Mỹ West Texas Intermediate (WTI) tăng lên khoảng 75-77 USD/thùng. So với trước khi chiến sự nổ ra, giá dầu đã tăng khoảng 12% chỉ trong vài ngày.

Trong khi đó, giá khí đốt tự nhiên trên thị trường quốc tế thậm chí tăng mạnh hơn, có thời điểm vọt lên khoảng 50% khi các cơ sở năng lượng tại Trung Đông bị đe dọa, tổ chức Global Witness cho biết ngày 3/3.

Trên thực tế, một số cơ sở năng lượng trong khu vực đã bị ảnh hưởng. Iran đã phóng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào nhiều mục tiêu của các đồng minh Mỹ. Một số cơ sở dầu khí tại Ả Rập Saudi bị tấn công bằng drone, trong khi công ty năng lượng quốc gia QatarEnergy đã phải tạm dừng một phần sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng sau các cuộc tấn công.

Giá xăng và dầu diesel trên thế giới cũng tăng theo đà leo thang của giá dầu thô sau cuộc chiến Mỹ-Israel-Iran. Tại bang Queensland (Úc), giá xăng bán lẻ đã lên tới 219,9 cent/lít, trong khi nhiều thị trường châu Âu ghi nhận giá dầu diesel và dầu sưởi tăng mạnh. Riêng tại Ireland, giá dầu sưởi đã tăng hơn 50% chỉ trong một tuần, phản ánh cú sốc nguồn cung năng lượng.

Các chuyên gia cho biết giá xăng bán lẻ thường phản ứng chậm hơn giá dầu thô khoảng 1–2 tuần do các nhà bán lẻ vẫn còn tồn kho nhiên liệu mua từ trước. Bên cạnh dầu mỏ, thị trường khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) còn biến động mạnh hơn do nguồn dự trữ hạn chế và nguồn cung tập trung vào một số ít quốc gia.

Sau khi cuộc chiến Mỹ-Israel-Iran bùng phát và một số cơ sở LNG tại Qatar bị tấn công buộc phải tạm dừng sản xuất, giá khí tại châu Âu và châu Á đã tăng vọt, với nhiều dự báo cho thấy mức tăng 20–50% trong ngắn hạn. Giá nhiên liệu máy bay cũng leo thang theo giá dầu, khiến chi phí vận hành của các hãng hàng không tăng mạnh và có nguy cơ đẩy giá vé máy bay toàn cầu lên cao.

Giá khí đốt châu Âu ngày 2/3 tăng vọt do tác động từ cuộc chiến Mỹ-Israel- Iran (đơn vị: euro/megawatt-giờ). Nguồn: Guardian graphic/LSEG

Nếu các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng tiếp tục, tác động đối với thị trường dầu có thể rất lớn. Các nhà phân tích cảnh báo giá dầu có thể tăng từ mức khoảng 67 USD/thùng trước xung đột lên trên 100 USD/thùng.

Nguyên nhân chính không phải là nguồn cung bị cắt ngay lập tức, mà là nỗi lo về rủi ro gián đoạn trong tương lai. Các nhà giao dịch lo ngại rằng cuộc chiến Mỹ-Israel-Iran có thể lan sang các quốc gia sản xuất năng lượng lớn trong khu vực hoặc làm tê liệt tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới.

Điểm nóng lớn nhất hiện nay là eo biển Hormuz – eo biển hẹp nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương. Khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu phải đi qua tuyến đường biển này.

Ngay sau khi chiến sự nổ ra, lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển đã giảm mạnh. Nếu trước đây trung bình khoảng 60 tàu mỗi ngày đi qua khu vực này, thì trong những ngày đầu xung đột chỉ còn khoảng 5 tàu.

Các nhà phân tích cảnh báo nếu tình trạng này kéo dài chỉ một tuần, đó sẽ là một sự kiện “mang tính lịch sử” đối với thị trường dầu mỏ.

Iran - mắt xích lớn của nguồn cung năng lượng

Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz khi chiến sự với Israel, Mỹ bùng nổ. Ảnh Getty Images.

Một lý do khiến thị trường lo ngại là vai trò lớn của Iran trong hệ thống năng lượng toàn cầu.

Dù chịu nhiều lệnh trừng phạt quốc tế, Iran vẫn là một trong những nhà sản xuất dầu và khí đốt lớn nhất thế giới. Theo dữ liệu năng lượng, năm 2025 nước này đứng trong nhóm năm quốc gia sản xuất nhiên liệu hóa thạch lớn nhất, chỉ sau Mỹ, Nga, Ả Rập Saudi và Canada.

Phần lớn dầu của Iran được xuất khẩu sang China, chiếm hơn 13% lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Quan trọng hơn, Iran nằm ở trung tâm một khu vực sản xuất năng lượng khổng lồ. Bao quanh nước này là những quốc gia xuất khẩu dầu lớn như Ả Rập Saudi, Iraq, Kuwait, Qatar, Oman và Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất.

Tổng cộng, khu vực này sản xuất hơn 20% nguồn nhiên liệu hóa thạch của thế giới. Điều đó có nghĩa là bất kỳ cuộc chiến nào lan rộng ở đây đều có thể gây ra cú sốc năng lượng toàn cầu.

Bài học từ các cuộc chiến trong lịch sử

Dù thị trường phản ứng mạnh mỗi khi Trung Đông có xung đột, lịch sử cho thấy không phải cuộc chiến nào liên quan đến Israel cũng gây ra khủng hoảng dầu mỏ kéo dài.

Theo phân tích của JPMorgan Chase, kể từ năm 1967 đã có 11 cuộc xung đột lớn liên quan đến Israel, nhưng hầu hết chỉ khiến giá dầu tăng mạnh trong ngắn hạn trước khi ổn định trở lại.

Ngoại lệ lớn nhất là Yom Kippur War năm 1973, khi các nước Arab áp đặt lệnh cấm vận dầu mỏ đối với phương Tây. Cuộc khủng hoảng này đã khiến giá dầu tăng vọt 300% và gây ra cú sốc kinh tế toàn cầu.

Các cuộc xung đột khác như nội chiến tại Syria năm 2011, nội chiến tại Yemen năm 2014 hay sự trỗi dậy của tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo tự xưng tại Iraq cũng không gây ra sự sụt giảm nguồn cung lớn, do đó không tạo ra tác động dài hạn đối với giá dầu.

Trái lại, những cuộc khủng hoảng khiến nguồn cung dầu bị cắt trực tiếp mới là yếu tố làm thị trường biến động mạnh. Ví dụ điển hình gồm Chiến tranh vùng Vịnh năm 1990, nội chiến tại Libya năm 2011 hay các cuộc xung đột tại vùng châu thổ Niger ở Nigeria.

Trong các giai đoạn đó, giá dầu thường tăng thêm từ 7 đến 14 USD mỗi thùng so với mức giá “hợp lý” của thị trường.

Trong những trường hợp cực đoan hơn, khi xảy ra thay đổi chế độ tại các quốc gia sản xuất dầu lớn, nguồn cung có thể giảm mạnh tới 23% trong vòng 6 tháng và giá dầu có thể tăng trung bình tới 76% từ khi khủng hoảng bắt đầu đến đỉnh điểm.

Nguy cơ cú sốc năng lượng mới: Giá dầu có thể tăng cao đến mức nào?

Ảnh minh họa. AI

Hiện tại, sản lượng dầu của Iran vẫn chưa bị giảm đáng kể. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng nếu tình hình leo thang – thị trường có thể bước vào một cuộc khủng hoảng năng lượng mới.

Theo các tổ chức tài chính và giới phân tích năng lượng quốc tế, xung đột giữa Iran và Israel đang khiến thị trường dầu mỏ toàn cầu bước vào giai đoạn biến động mạnh, với nhiều kịch bản giá dầu có thể tăng đáng kể nếu chiến sự lan rộng.

Theo hãng tin Reuters, nhiều nhà giao dịch dự báo nếu căng thẳng kéo dài, giá dầu có thể nhanh chóng tiến sát mốc 100 USD/thùng. Một số tổ chức như RBC và Rabobank thậm chí cho rằng giá dầu có thể duy trì trên 90 USD trong ngắn hạn khi thị trường phản ứng với rủi ro địa chính trị gia tăng.

Các chuyên gia năng lượng nhận định, yếu tố quyết định nằm ở tình hình tại eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới, nơi khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu đi qua mỗi ngày. Nếu tuyến hàng hải này bị gián đoạn lâu dài, giá dầu có thể tăng mạnh hơn nhiều.

Theo dự báo của ngân hàng đầu tư JPMorgan, trong kịch bản xung đột lan rộng và dòng dầu qua eo biển Hormuz bị gián đoạn kéo dài, giá dầu Brent có thể tăng lên vùng 100–120 USD/thùng.

Một số tổ chức phân tích thị trường thậm chí cho rằng trong tình huống cực đoan – khi các cơ sở dầu mỏ lớn ở vùng Vịnh bị tấn công hoặc hoạt động vận chuyển bị phong tỏa hoàn toàn – giá dầu có thể vượt 120 USD/thùng, gây ra cú sốc năng lượng tương tự các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trong lịch sử.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng cho rằng nếu chiến sự được kiểm soát và nguồn cung dầu từ các nước xuất khẩu lớn như Ả Rập Saudi, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất hay Iraq vẫn ổn định, mức tăng của giá dầu có thể chỉ mang tính tạm thời trước khi dần hạ nhiệt.

Nói cách khác, thị trường dầu mỏ hiện đang ở trạng thái “định giá rủi ro chiến tranh”. Nếu cuộc chiến Mỹ-Israel-Iran chỉ giới hạn trong phạm vi quân sự cục bộ, giá dầu có thể dao động quanh 80–90 USD/thùng. Nhưng nếu chiến sự lan rộng ra toàn bộ Trung Đông hoặc làm tê liệt tuyến vận chuyển tại eo biển Hormuz, thế giới có thể chứng kiến một cú sốc dầu mới với giá vượt 100 USD, thậm chí tiến sát 120 USD/thùng.

Trong bối cảnh đó, cuộc chiến Mỹ-Israel-Iran không chỉ là một cuộc chiến khu vực. Nó còn là phép thử lớn đối với sự ổn định của thị trường năng lượng toàn cầu và mức độ phụ thuộc của thế giới vào dầu mỏ Trung Đông.

Quốc gia nào chịu ảnh hưởng nặng nhất?

Nếu chiến sự Iran – Israel kéo dài, những khu vực chịu tác động lớn nhất sẽ là các nước phụ thuộc nhiều vào dầu nhập khẩu.

Châu Á được dự báo là khu vực nhạy cảm nhất. Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc nhập khẩu phần lớn năng lượng từ Trung Đông. Bất kỳ gián đoạn nào tại eo biển Hormuz đều có thể đẩy chi phí năng lượng và lạm phát tại các nền kinh tế này lên cao.

Châu Âu cũng dễ bị tổn thương sau khi giảm phụ thuộc vào năng lượng Nga kể từ cuộc chiến ở Ukraine.

Ngược lại, Mỹ ít bị ảnh hưởng hơn vì là nhà sản xuất dầu và khí đốt lớn nhất thế giới, dù người tiêu dùng Mỹ vẫn phải trả giá xăng cao hơn do giá dầu được định hình bởi thị trường toàn cầu. 

Đối với Mỹ, giá dầu tăng có thể mang lại lợi ích cho ngành dầu khí nội địa, vì giá cao sẽ khuyến khích các công ty khai thác thêm dầu.

Tuy nhiên, điều này cũng gây áp lực lạm phát và làm tăng giá xăng trong nước - một vấn đề nhạy cảm về chính trị.

Đối với Israel, tác động kinh tế trực tiếp đến dầu mỏ ít hơn vì nước này không phải nhà sản xuất lớn. Nhưng chiến tranh kéo dài có thể gây bất ổn kinh tế khu vực, làm giảm đầu tư và thương mại.