30 minutes ago
7
"Được học nhiều" khác "học được nhiều"
Singapore từng đưa ra triết lý "Teach Less, Learn More" - dạy ít hơn, học nhiều hơn. Nếu hiểu "dạy ít" là giảm kiến thức hay giáo viên làm ít việc hơn thì sai tinh thần của nó. Cốt lõi là trong cùng một quỹ thời gian, học sinh học được nhiều hơn chứ không phải chỉ được học nhiều hơn.
Hai chữ "học được" rất quan trọng. Được học nhiều hơn có thể là nhiều bài, nhiều tiết, nhiều bài tập; còn học được nhiều hơn là hiểu sâu, biết rộng, kết nối kiến thức, biết vận dụng và tự tìm hiểu điều chưa biết - nói nôm na là học một biết mười. Học sâu để không dừng ở nhớ công thức hay đáp án có sẵn; học rộng để có nền kiến thức đủ lớn, nhìn vấn đề từ nhiều phía và thấy quan hệ giữa các lĩnh vực. Mục tiêu không phải chất thêm kiến thức, mà giúp những gì đã học trở nên sâu hơn, rộng hơn và kết nối được với nhau.
Giáo dục hiện nay cần triết lý "dạy ít nhưng học được nhiều hơn"
ảnh: Nhật Thịnh
Học để đối phó với việc trả bài, làm đúng một dạng bài quen hoặc vượt qua kỳ thi có thể đem lại điểm số trước mắt, nhưng kiến thức như vậy khó bám rễ thành hiểu biết bền vững, càng khó trở thành một phần của cách tư duy. Thi xong rồi quên là dấu hiệu rõ nhất của việc đã học rất nhiều nhưng học được không bao nhiêu. Học thật phải để lại sau kỳ thi một cách hiểu, một phương pháp suy nghĩ hay ít nhất là năng lực tự học tốt hơn trước.
Trong không ít lớp học, giáo viên vẫn là người nói, giải thích, phân tích và đưa ra cách hiểu chủ yếu; học sinh nghe, ghi chép và làm theo hướng dẫn. Khi phần lớn hoạt động tư duy đã được thầy thực hiện thay, người học ít có cơ hội tự đặt câu hỏi, thử cách giải, tranh luận hay bảo vệ cách nghĩ của mình. Bài học có thể diễn ra trôi chảy, đúng giáo án, nhưng học sinh lại học được không nhiều, còn năng lực tư duy độc lập khó phát triển.
Sự học xảy ra khi người học phải huy động cái đã biết để hiểu cái mới, tự đặt câu hỏi, thử cách giải, nhận ra chỗ sai rồi sửa. Nếu chủ yếu tiếp nhận kết quả tư duy của người khác, học sinh có thể nhớ bài nhưng chưa chắc tự xử lý được vấn đề tương tự. Giáo viên càng truyền thụ một chiều, học sinh càng ít cơ hội tự suy nghĩ, tìm cách giải quyết vấn đề và hình thành cách nghĩ của mình.
Ở đây, "Teach less" nên được hiểu là giáo viên bớt làm thay học sinh. Có nội dung cần được giảng trực tiếp, rõ ràng và có hệ thống, còn lại phần nội dung học sinh có thể đọc, quan sát, tìm kiếm, trao đổi hoặc tự phát hiện thì giáo viên không cần nói hết. Thời gian tiết học nên dành nhiều hơn cho việc so sánh cách giải, bảo vệ lập luận, kiểm tra nguồn tin, giải thích hiện tượng hoặc đem kiến thức đã học xử lý tình huống khác.
Cách kiểm tra quyết định cách học
Nếu đề thi chủ yếu yêu cầu nhớ lại kiến thức và nhận ra đáp án quen thuộc, học sinh sẽ luyện nhiều dạng bài và giáo viên dễ sa vào dạy mẹo. Muốn biết các em có thực sự học được hay không, cần câu hỏi buộc học sinh giải thích, lựa chọn, kết nối và vận dụng.
Muốn học sinh học được nhiều hơn, cần xác định rõ kiến thức cốt lõi, coi trọng hiểu và vận dụng, đồng thời để giáo viên có không gian tổ chức bài học theo khả năng người học
ảnh: Nhật Thịnh
Công nghệ AI làm ranh giới giữa "được học" và "học được" càng rõ. Khi công cụ có thể cho rất nhanh định nghĩa, lời giải hay bản tóm tắt, giờ học càng không nên mất nhiều thời gian để truyền lại thông tin. Với AI, học sinh phải biết câu trả lời có đáng tin không, sai ở đâu, có cách giải khác không và đòi hỏi giáo viên làm việc vất vả hơn: tạo ra tình huống buộc học sinh suy nghĩ.
Dạy ít đi không dễ nếu chương trình còn nặng, thi cử thiên về tái hiện và giờ dạy vẫn được đánh giá bằng việc giáo viên nói đủ, đúng tiến độ. Muốn học sinh học được nhiều hơn, cần xác định rõ kiến thức cốt lõi, coi trọng hiểu và vận dụng, đồng thời để giáo viên có không gian tổ chức bài học theo khả năng người học.
Đánh giá hiệu quả của "dạy ít, học được nhiều" cần nhìn vào sau giờ học: học sinh hiểu sâu thêm gì, biết rộng hơn ra sao, kết nối và tự làm được điều gì mà trước đó chưa làm được. Đó mới là phần học thực sự còn lại và chính là học thật nhờ dạy thật.
