Đề xuất đưa người chịu áp lực công việc, học tập vào diện giám sát nguy cơ rối loạn tâm thần

Theo dự thảo, phạm vi giám sát không chỉ dừng lại ở người đã được chẩn đoán mắc bệnh, mà cả người có nguy cơ, nhằm phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.

Ba nhóm đối tượng cần giám sát

Tại mục 2 của dự thảo, đối tượng giám sát bao gồm ba nhóm chính. Nhóm thứ nhất là người mắc rối loạn tâm thần, trong đó có các rối loạn phổ biến như tâm thần phân liệt, động kinh, trầm cảm, rối loạn lo âu, sa sút trí tuệ và các rối loạn khác theo danh mục chuyên môn.

Nhóm thứ hai là người tử vong do rối loạn tâm thần, được xác định theo phân loại bệnh quốc tế. Đây là hoạt động theo dõi có hệ thống các ca tử vong mà rối loạn tâm thần được xác định là nguyên nhân chính, dựa trên tiêu chuẩn chẩn đoán và mã hóa bệnh quốc tế, nhằm phục vụ công tác y tế công cộng. Từ việc theo dõi này có thể biết được những bệnh lý rối loạn tâm thần nguy cơ dẫn đến tử vong nhằm sớm có biên pháp can thiệp phù hợp.

Nhóm thứ ba là người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần. Theo định nghĩa trong dự thảo, người có nguy cơ là người từng có tiền sử mắc rối loạn tâm thần hoặc có ít nhất một yếu tố nguy cơ về sinh học, tâm lý, xã hội hoặc các yếu tố khác liên quan.

Trong đó, dự thảo nêu bốn nhóm yếu tố nguy cơ liên quan mắc rối loạn tâm thần.

Thứ nhất, là yếu tố sinh học và di truyền, bao gồm tiền sử gia đình có người thân mắc rối loạn tâm thần; tổn thương não như chấn thương sọ não, tai biến mạch máu não; mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, tim mạch, ung thư, HIV/AIDS, động kinh; các giai đoạn sinh lý đặc biệt như dậy thì, sau sinh, tiền mãn kinh - mãn kinh và người cao tuổi.

Thứ hai, là yếu tố tâm lý, trong đó đáng chú ý là stress kéo dài, sang chấn tâm lý do mất người thân, ly hôn, thất nghiệp; bạo lực gia đình, xâm hại, tai nạn, thảm họa; đặc điểm nhân cách nhạy cảm, dễ lo âu, tự ti hoặc cầu toàn quá mức; kỹ năng đối phó kém với stress và cảm xúc tiêu cực; tiền sử có ý nghĩ hoặc hành vi tự sát.

Thứ ba, là yếu tố xã hội như tình trạng cô lập, thiếu hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng; kỳ thị, phân biệt đối xử, nhất là với nhóm yếu thế; môi trường sống không an toàn, có bạo lực, tội phạm, thiên tai; lạm dụng chất kích thích như rượu, bia, ma túy, thuốc an thần.

Thứ tư, là các yếu tố khác, trong đó nhấn mạnh áp lực cao và kéo dài về học tập, lao động và kinh tế.

Theo dõi giám sát, "phân luồng" hỗ trợ y tế

Theo đó, với người mắc rối loạn tâm thần, cơ quan chuyên môn sẽ thu thập thông tin chung như họ tên, giới tính, ngày sinh, mã định danh cá nhân hoặc thẻ bảo hiểm y tế, nghề nghiệp, dân tộc, địa chỉ cư trú.

Đồng thời ghi nhận thông tin về tình trạng bệnh như tên bệnh, ngày và nơi chẩn đoán, mức độ bệnh, tình trạng tái phát, nhập viện lại, việc sử dụng thuốc hằng tháng, khả năng phục hồi chức năng, tình hình kiểm tra tại nhà.

Với người có nguy cơ mắc bệnh, ngoài thông tin nhân thân, ngành y tế sẽ thu thập dữ liệu về tình trạng sức khỏe và các yếu tố nguy cơ liên quan.

Cụ thể, ở nhóm yếu tố sinh học và di truyền, thông tin về tiền sử gia đình, quá trình mang thai của mẹ, các bệnh lý mạn tính, tổn thương não hoặc dấu hiệu nghi ngờ rối loạn chức năng thần kinh đều được xem xét.

Ở nhóm yếu tố tâm lý, cơ quan chức năng ghi nhận tiền sử rối loạn tâm thần, tự sát, các biểu hiện sớm như giảm khả năng học tập, lao động, giao tiếp xã hội, rối loạn cảm xúc hoặc hành vi kéo dài.

Ở nhóm yếu tố xã hội, số liệu về lạm dụng chất kích thích, hộ nghèo, thất nghiệp, bạo lực gia đình, bạo lực học đường, tội phạm cũng được tổng hợp. Bên cạnh đó là thông tin về số người chịu áp lực học tập, công việc kéo dài.

Việc đưa các yếu tố nguy cơ như áp lực học tập, stress kéo dài, bạo lực gia đình vào diện giám sát cho thấy định hướng chuyển từ "chữa bệnh" sang "phòng bệnh", chú trọng phát hiện sớm và quản lý nguy cơ trong cộng đồng.