Đề xuất thẩm phán 'không phải giải trình' về vụ án đang xét xử

Nhằm bảo vệ thẩm phán và bảo đảm sự độc lập hoạt động xét xử, TAND Tối cao đề xuất nhiều cơ chế, cho phép thẩm phán "không phải giải trình" với ai về vụ án mình đang xét xử.

Đây là một phần nội dung tại dự thảo Nghị quyết Quy định về chế độ bảo vệ Thẩm phán dự kiến trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua, đề xuất có hiệu lực từ 1/1/2027.

Dự thảo Nghị quyết đánh dấu lần đầu tiên cơ chế bảo vệ toàn diện dành riêng cho thẩm phán được quy định trong một văn bản pháp lý.

Hiến pháp quy định "thẩm phán, hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; nghiêm cấm cơ quan, tổ chức, cá nhân can thiệp vào việc xét xử".

Khi xây dựng dự thảo, TAND Tối cao đã kế thừa tinh thần Hiến pháp và mở rộng nhiều nội dung. Cụ thể, dự thảo nêu không được yêu cầu thẩm phán thực hiện những công việc vượt quá phạm vi thẩm quyền được giao. Thẩm phán có quyền từ chối các yêu cầu về việc bố trí công việc ngoài chuyên môn hoặc các yêu cầu gây ảnh hưởng đến sự độc lập, vô tư và khách quan trong quá trình giải quyết vụ án.

Dự thảo cho phép thẩm phán "không phải giải trình" và không được thông tin về quan điểm xét xử với các vụ án, vụ việc đang trong quá trình thụ lý.

Trong giai đoạn này, họ cũng không bị điều tra về việc xét xử, trừ trường hợp có căn cứ xác định có vi phạm pháp luật hình sự.

Đối với các hành vi lan truyền thông tin sai sự thật, cơ quan chức năng có quyền buộc cải chính, gỡ bỏ thông tin để bảo vệ uy tín cho thẩm phán.

Làm theo lệnh cấp trên mà không biết là trái luật, thẩm phán được miễn giảm trách nhiệm

Trong quá trình thực thi công vụ, TAND đề xuất thẩm phán được miễn, giảm trách nhiệm khi thực hiện theo yêu cầu, quyết định của cấp trên mà không biết là trái pháp luật.

Họ cũng được xem xét loại trừ trách nhiệm khi đứng trước một quyết định, kết luận mà cho rằng trái luật, và đã có ý kiến bằng văn bản từ chối thực hiện nhưng vẫn phải thực hiện. Những thẩm phán có tỷ lệ bản án bị hủy, sửa do lỗi chủ quan đến mức phải xử lý nhưng không có dấu hiệu tiêu cực... cũng được miễn, giảm trách nhiệm.

Những người chủ động phát hiện, ngăn chặn, khắc phục hậu quả hoặc báo cáo kịp thời các sai sót của mình cũng được đề xuất hưởng cơ chế bảo vệ này.

Một điểm mới khác là cơ chế bảo vệ thẩm phán khi thực hiện các đề xuất đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung đã được cấp có thẩm quyền cho phép. Khi này, dù có xảy ra thiệt hại, họ vẫn có thể được loại trừ hoặc miễn trách nhiệm.

Với các vi phạm chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu thẩm phán chủ động xin thôi giữ chức vụ hoặc nghỉ công tác trước khi cơ quan có thẩm quyền phát hiện và xử lý thì có thể được giảm nhẹ hình thức kỷ luật.

Dự thảo đang được lấy ý kiến đến 23/8.

Hải Thư