59 minutes ago
1
Từng là học sinh giỏi, thi đỗ vào ngôi trường cấp 3 mơ ước, nhưng thay vì cảm giác nhẹ nhõm, nữ sinh 16 tuổi lại chìm trong những đêm trắng, nỗi bất an không rõ nguyên nhân và những cơn đau đầu kéo dài. Ba tháng mất kinh, học tập sa sút, chán ăn… là những tín hiệu cơ thể phát ra khi tình trạng lo âu đã vượt quá ngưỡng chịu đựng.
Câu chuyện của N.T.H., 16 tuổi, được các bác sĩ Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ cho thấy rối loạn lo âu ở trẻ vị thành niên đôi khi không bắt đầu bằng lời than “con đang rất lo”, mà có thể âm thầm bộc lộ qua những thay đổi của giấc ngủ, ăn uống và cả chức năng cơ thể.
Một buổi trị liệu bằng âm nhạc dành cho bệnh nhân lo âu trầm cảm tại BV Bạch Mai.
Đỗ trường mơ ước nhưng nỗi lo không biến mất
Sau kỳ thi vào lớp 10, H. bắt đầu xuất hiện những cơn đau đầu, chóng mặt và khó ngủ. Em đã đạt được mục tiêu lớn nhất của kỳ thi khi trúng tuyển vào ngôi trường mình mong muốn, nhưng sự lo lắng vẫn không hề giảm đi.
Bước vào năm học mới, nữ sinh thường xuyên trong trạng thái hồi hộp, bồn chồn và bất an. Những nỗi sợ của em ngày một chồng chất: sợ bạn bè không thích mình, sợ không hòa nhập được, sợ trở thành gánh nặng tài chính cho cha mẹ.
Điều đáng nói, kết quả học tập của H. vẫn tốt và gia đình cũng không gặp khó khăn về kinh tế. Tuy nhiên, những suy nghĩ tiêu cực vẫn liên tục xuất hiện, như một vòng lặp mà nữ sinh không thể tự thoát ra.
Giấc ngủ là điều đầu tiên bị cuốn vào vòng xoáy ấy. Có những đêm, H. nằm thao thức đến 2-3 giờ sáng. Em không kể với bố mẹ vì sợ họ thêm lo lắng. Thiếu ngủ kéo dài khiến cơ thể mệt mỏi, tâm trạng dễ cáu gắt, chán ăn và việc học dần sa sút.
Ba tháng liên tiếp, H. không có kinh nguyệt, kèm theo cảm giác buồn nôn. Lo lắng trước những bất thường của con, gia đình đưa nữ sinh đi khám sản khoa và thực hiện nhiều kiểm tra để tìm nguyên nhân.
Các xét nghiệm, thăm khám và chụp cộng hưởng từ sọ não không phát hiện bất thường thực thể. Sau đó, H. được chuyển đến chuyên khoa Tâm thần.
ThS.BS. Nguyễn Kim Anh, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết những biểu hiện của nữ sinh phù hợp với tình trạng rối loạn lo âu ở lứa tuổi học đường.
Theo bác sĩ, trẻ vị thành niên không phải lúc nào cũng có thể gọi tên chính xác những vấn đề đang diễn ra trong tâm lý. Thay vì nói “con đang lo lắng” hay “con đang căng thẳng”, các em có thể biểu hiện bằng đau đầu, mất ngủ, rối loạn tiêu hóa hoặc những thay đổi khác về chức năng cơ thể.
H. được điều trị kết hợp thuốc và liệu pháp nhận thức - hành vi. Sau khoảng 6 tháng, các triệu chứng dần cải thiện. Nữ sinh hết đau đầu, giấc ngủ ổn định hơn, kinh nguyệt trở lại và khả năng học tập được phục hồi.
Khi sự lo lắng vượt qua giới hạn bình thường
ThS.BS. Nguyễn Ngọc Trang, Viện Sức khỏe Tâm thần, cho biết lo âu vốn là một phản ứng tự nhiên của con người trước những tình huống thử thách. Một mức độ lo lắng nhất định có thể giúp trẻ chuẩn bị tốt hơn cho kỳ thi, bài thuyết trình hay một sự kiện quan trọng.
Nhưng khi nỗi lo lớn hơn nhiều so với hoàn cảnh thực tế, kéo dài hàng tuần hoặc hàng tháng, đồng thời bắt đầu chi phối việc học, sinh hoạt và các mối quan hệ, đó có thể không còn là phản ứng tâm lý thông thường.
Rối loạn lo âu là một trong những vấn đề sức khỏe tâm thần phổ biến ở trẻ em và thanh thiếu niên. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, khoảng 1 trong 7 người từ 10-19 tuổi đang gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần.
Áp lực điểm số và thi cử không phải là nguyên nhân duy nhất đẩy trẻ vào trạng thái căng thẳng kéo dài. Tính cách, lòng tự trọng, kỳ vọng của gia đình, môi trường cạnh tranh trong trường học hay áp lực so sánh bản thân trên mạng xã hội đều có thể trở thành những “sợi dây vô hình” siết chặt tâm lý của trẻ.
Có những em không bao giờ trực tiếp nói rằng mình đang lo lắng. Thay vào đó, phụ huynh chỉ nhận thấy con ngủ ngày càng ít, ăn uống thất thường, dễ cáu gắt, thu mình hoặc kết quả học tập bỗng giảm sút. Một số trẻ liên tục than đau đầu, đau bụng nhưng nhiều lần kiểm tra vẫn chưa tìm thấy nguyên nhân thực thể rõ ràng.
Đừng chờ trẻ nói “con đang có vấn đề”
PGS.TS.BS. Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, cho rằng việc đưa trẻ đi khám tâm lý hoặc tâm thần không đồng nghĩa với “gắn nhãn” cho con. Đây là cách để nhận diện đúng vấn đề và can thiệp khi vẫn còn kịp thời.
Theo ông, không ít phụ huynh dễ nhầm lẫn những biểu hiện như đau đầu, mất ngủ, cáu gắt, giảm hứng thú học tập với sự lười biếng, chống đối hoặc những thay đổi thông thường ở tuổi dậy thì.
Nếu các dấu hiệu kéo dài nhưng không được quan tâm đúng mức, trẻ có thể ngày càng thu mình, mất kết nối với gia đình và trở nên khó chia sẻ những gì đang diễn ra bên trong.
Để bảo vệ sức khỏe tâm thần của trẻ, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cơ sở y tế đóng vai trò quan trọng. Cha mẹ cần lắng nghe cảm xúc của con thay vì vội vàng phủ nhận bằng những câu như “có gì đâu mà phải lo”.
Kỳ vọng về học tập cũng cần phù hợp với năng lực của mỗi trẻ. Sự cố gắng cần được ghi nhận, thay vì mọi sự đánh giá chỉ xoay quanh điểm số hay thứ hạng.
Bên cạnh đó, trẻ cần duy trì nhịp sinh hoạt lành mạnh, ngủ đủ giấc, hạn chế sử dụng điện thoại vào ban đêm, ăn uống đầy đủ và vận động thường xuyên.
Các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh cần đặc biệt chú ý khi trẻ có những thay đổi kéo dài như lo âu thường xuyên trong nhiều tuần, mất ngủ, học tập giảm sút đột ngột, thu mình khỏi gia đình và bạn bè hoặc liên tục đau đầu, đau bụng mà chưa tìm thấy nguyên nhân thực thể.
Khi các biểu hiện bắt đầu ảnh hưởng đến việc học, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống, trẻ nên được đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý để được đánh giá và hỗ trợ.
“Sức khỏe tâm thần là một phần không thể tách rời của sức khỏe toàn diện. Sự đồng hành kịp thời của gia đình và ngành y tế là điểm tựa giúp các em vượt qua khó khăn tâm lý và phát triển khỏe mạnh”, PGS.TS.BS. Nguyễn Văn Tuấn nhấn mạnh.
