Đời mắm - Truyện ngắn của Trần Huyền Trang

Tuần ba bận, Ba Ngưu ghé nhà, năn nỉ bà ăn chút cháo thịt bằm cho có dinh dưỡng, rồi quày quả đi, tránh mặt Tư Hậu, tránh tiếng thở dài sườn sượt của ba, nghe nát lòng.

Bà Năm không chịu ăn cháo. Muỗng nào tới miệng bà cũng phun ra. Tanh lắm! Thứ gì bà cũng nghe tanh. Thịt thà tôm cá hay sữa dành cho người già, bà phun phèn phẹt như mấy bà già phun cỗ trầu. Bà đòi ăn cơm với mắm. Mắm nêm mặn mòi trộn thêm miếng thơm chua, miếng đu đủ xanh phơi héo cho đủ bộ. Bà có thể quên hết mọi thứ nhưng mấy khạp mắm khẳm mùi thính rang, nó đã ám lên da thịt bà, muốn quên cũng khó. Ba Ngưu thở dài. Cả đời má phải ăn cơm với mắm, má chưa ngán sao!

Minh họa: Tuấn Anh

- Má à, răng đâu mà má nhai mắm nữa đây?

- Vậy chớ răng tao đâu hết rồi bây?

Bà ngơ ngác hỏi. Mắt bà đục ngầu. Khuôn mặt mấy đứa con, không có đường nét nào bà không thuộc. Nhưng lóng rày, bà không còn biết đứa nào đang ngồi trước mặt mình.

- Mày là đứa nào? Con Ba đâu?

- Con là Ba Ngưu nè má! Má ráng ăn cho khỏe nghen!

- Ờ... ờ... đừng bỏ má, nghe hôn!

Ba Ngưu nắm bàn tay đầy xương xẩu của má, áp trong lòng tay mình. Tay má giờ chỉ bóp nhẹ một chút cũng có thể để lại dấu bầm tím đen. Người già lưu thông máu kém, mấy mạch máu lại hay lẫy hờn, thích bầm là bầm, không lý do. Chị muốn khóc quá. Nhưng nước mắt lừng khừng không chảy được. Chị khum hai tay ôm khuôn mặt má, thô ráp, hốc mắt, hai hốc má hõm ôm trọn nắm tay. Rồi chị cúi xuống cái bụng tròn ủm đang phập phồng dưới lớp áo rộng thênh của mình. Đứa bé đang quẫy đạp. Là một bé gái. Đứa bé mà suốt mấy chục năm qua chị mơ được một lần gặp mặt, được nắm bàn tay, được hít hà da thịt thơm mùi sữa non của nó. Rồi khi nó trọng một chút, chị sẽ sắm thiệt nhiều quần áo đẹp, mấy cái đầm xòe, mấy bộ áo dài, áo bà ba nho nhỏ cưng ơi cưng! Chị đã không được lớn lên trong những lớp áo quần đẹp đẽ mềm mại đó, thì con chị sẽ thay chị. Con sẽ là một cô gái dịu dàng, thuần khiết như bông lúa trổ đòng ngoài ruộng, thơm ngát mùi sữa non. Bây giờ, con đã tới rồi. Mà sao chị không vui trọn nỗi vui này?

Phải chi má còn minh mẫn, nhất định chị sẽ được má an ủi. Nhất định má sẽ nói, nó là con ai cũng kệ, miễn nó là cháu ngoại má thì má thương!

***

1. Má nói anh Hai giống ba nhứt. Mặt chữ điền rắn rỏi, thêm cặp giò cong vòng như dị dạng, mỗi bước chân nện xuống nền đất từng tiếng đanh như máy đóng cọc bê tông. Năm đó, trong một lần đi ghe theo ba thăm ruộng miệt Long Tân về khuya, gặp ngay nước xoáy giữa dòng, ghe lật, anh Hai không về nữa. Sông Tắc năm đó đại hạn, nghe nói có mấy vụ lật ghe, nhưng người đều được cứu. Riêng anh Hai thì hà bá chấm rồi. Ba thả tiếng thở dài theo sông. "Thằng nhỏ phận mỏng, thôi đành!".

Sau này, mỗi lần đi ghe qua đoạn đó, ông không cầm lái, giao lại cho Ba Ngưu. Ông ngồi ở mũi ghe, hút thuốc, rung đùi nghe tiếng máy đuôi tôm xé nước lao vù vù. Ba Ngưu là con gái nhưng chị chưa từng ngán "món" nào của đàn ông: từ lái ghe, tới cày ruộng, đứng máy suốt lúa, hái dừa, lợp mái nhà... Thứ gì chị cũng làm "ra tấm, ra món", đàn ông con trai trong xóm hễ nhắc tới chị là họ kiêng dè, không dám so bì. Tên khai sanh của chị là Ngọc Nữ. Nhưng ba đã đặt cho chị tên Ba Ngưu. Sức chị làm trâu bò còn phải né. Ba nói, đời này mà không mạnh mẽ, kiên cường thì con không sống nổi đâu. Cũng có lúc, ông vò điếu thuốc rê, nheo mắt nhìn chị thoăn thoắt đặt mấy sóng lá dừa sấp ngửa trên cột kèo, chằng lạt lợp mái căn chòi canh lúa.

- Cái hồi mà con Ba nằm giữa đống rơm, nó cũng bự đâu thua gì con nghé ọ!

Chị thấy má thò tay nhéo vai ba, ý tứ nhắc ông già. Sợ ông già lỡ lời, má phải luôn canh chừng, nhéo cái nào cái nấy nhức như ong chích.

Ba nói, sau sự ra đi của anh Hai, Ba Ngưu tới để thắp lại ngọn lửa cho gia đình phần hy vọng đã mất. Nhưng chị đã tới bằng cách nào, ba không nói.

Chị tới, dốc cạn đời mình ra để thắp đến ánh sáng cuối cùng. Chị biết, nếu ngọn lửa trong chị tắt đi, mấy đứa em nheo nhóc sẽ sống mãi trong tối tăm mù mịt.

2. Cái hồi con nằm giữa đống rơm là hồi nào? Lúc rảnh rỗi sau mùa lúa, Ba Ngưu đem thắc mắc này hỏi ba. Ông già lực điền chỉ nheo mắt cười, đánh trống lảng:

- Hồi mà nhà mình trúng liên tiếp mấy vụ lúa, sắm được cái truyền hình trắng đen đó con!

Cái truyền hình đó lâu lắm rồi, có hai cái ăng-ten râu dài gắn bên trên, khi trở chứng thì chạy sọc ngang sọc dọc, kêu rè rè. Chị nhớ mỗi tối có cải lương là bà con trong xóm lọ mọ tới nhà, lót dép trên nền sân, ngồi dài từ bàn thiên vô tới thềm. Mấy chục cặp mắt dán vô màn hình nhỏ xíu. Rồi mấy dì thút thít khóc theo tiếng hát mùi mẫn của kép đẹp. Má ít ngồi với mấy dì. Lúc đó má ngồi khuấy nồi cám heo bên cái bếp trấu đỏ rực phía sau nhà. Vừa khuấy cám, má vừa và cơm. Chén cơm của má lúc nào cũng chỉ có mấy con mắm cá cơm, mắm nêm, mắm phệt, ghém với mớ rau dại mọc bên hè. Má không dám ăn lúc có hàng xóm qua chơi. Má sợ mấy câu mỉa mai vầy: "Ăn vậy, vàng để đâu cho hết!".

Họ đâu biết, miếng ngon má sớt hết qua cho chồng con. Nhà chỉ có cái ghe máy, bầy heo, mấy công ruộng ông bà ngoại để lại xa tít mù. Má phải chắt chiu tằn tiện mới sắm được cái truyền hình, cho người trong nhà có cái giải trí, quên bớt nhọc nhằn. Má nào biết tới quần áo mới hay vòng vàng trang sức gì, quanh năm mấy bộ bà ba thay tới thay lui mòn hết vải. Thỉnh thoảng má chải tóc cho chị, thở dài khi phải tự tay cắt đi nhúm tóc cháy nắng khét lẹt.

Hồi đó, chị đâu ngờ tiếng thở dài của má mênh mông tới chừng này!

Chị cũng đâu biết, cái đêm trước khi gặp chị, ba đã mơ thấy một con trâu nái cõng đứa bé bụ bẫm trên lưng. Ông không nhìn rõ là trai hay gái. Chỉ thấy con trâu quỳ mọp trước mặt, cúi đầu lạy ông. Đứa bé cuộn mình nằm ngủ ngoan trên đống rơm, không một tiếng khóc. Ánh trăng đêm rằm dát lên khuôn mặt nó một thứ ánh sáng huyền diệu. Thứ ánh sáng đó luôn hiện hữu trên mặt chị. Chưa bao giờ Ba Ngưu rơi một giọt nước mắt nào, dù có khi đời tát cho chị mấy cái như trời giáng.

Như khi anh Tiền, người mà chị thương thầm hết quãng thanh xuân, đánh xe lên thành phố cưới vợ đẹp như hoa hậu. Bữa rước dâu, bông mù u rụng trắng bờ đê, nồng mùi thương nhớ. Ai cũng cười. Rượu mừng rót hết ly này tới ly khác. Ba Ngưu lặng lẽ bước lên ghe, nổ máy, chạy một mạch hết dòng sông Tắc. Nước sông rẽ sóng tạt lên ướt mặt, rửa sạch nỗi ê chề.

Nhờ cái đám cưới đó, chị biết mình là ai. Mình là mình thôi, chớ là ai đâu mà mơ với tưởng. Tiền đẹp, cao lớn, tướng đi dõng dạc, sang trọng, mặt sáng ngời. Anh là ông chủ trẻ của nhà máy xay xát lúa gạo lớn nhất tỉnh. Ngày nào chở lúa vô nhà máy, chị cũng đụng mặt anh một hai lần. Khuôn mặt rắn rỏi đó thấp thoáng trong những giấc mơ kỳ lạ của chị. Rồi giấc mơ đẹp đó cũng tan như sóng nước sau chiếc máy đuôi tôm. Một người đàn ông vẹn toàn như vậy, sao có thể đứng bên cạnh một cô gái nông dân rặt ròi, tay chân thô kệch, tấm lưng bành ky như tấm thớt, mặt đầy tàn nhang, lông mày chưa bao giờ tỉa tót cho gọn gàng.

Tối, chị quày quả lái ghe về nhà, thấy má vẫn chàng ràng bên mấy nồi cám heo, không để ý tới con gái. Ba chị uống mấy ly rượu mừng nhà Tình, không say không tỉnh, chỉ lừng khừng, khó chịu. Ông quấn điếu thuốc rê, ra ngồi trên mạn ghe, hút thuốc, ngắm trăng, ca mấy câu vọng cổ. Ông không nhìn chị cái nào. Tính ra là ông không dám nhìn. Đời này về sau, ông không sợ trời, không sợ đất, chỉ sợ nước mắt của Ba Ngưu một ngày nào đó chảy ra, chắc ngập cả con sông dài!

Ta sai rồi, xin lỗi con, con gái!

3. Chị nói thiệt đi chị Ba, nó là con của ai?

Ba Ngưu im lặng. Thằng Tư Hậu cọc tánh nhứt nhà. Nhưng nó là đứa có nghĩa khí, đâu ra đó, rạch ròi. Chị thuộc tánh nết đứa em, như thuộc cái công thức ủ mắm ba đời của má. Nó là kiểu người tay chân đi trước, tiếng nói theo sau. Đám con trai loi nhoi trong xóm không thằng nào là chưa từng bị Tư Hậu cho ăn đòn, cái tội nẹt bô xe gầm gừ náo loạn từ bờ đê ra xa lộ. Chồng Út Diệu lúc có rượu coi trời bằng vung, gặp anh vợ là mặt xanh như đít nhái. Ba chị đã có tuổi, từ lúc giã từ ruộng vườn, ông cũng không nhúng tay vô chuyện đời tư của con cái, người có gia đình như Út Diệu thì càng không. Nhưng Tư Hậu không cam tâm để kẻ khác bước vô nhà, khuấy đảo gia phong. Ngày xưa, bước chân của ba nện xuống đất rền vang bao nhiêu, bây giờ, tiếng nói Tư Hậu cũng đanh thép bấy nhiêu, không ai dám cãi.

Ba Ngưu cũng đâu có muốn cãi Tư Hậu để thương một người. Nhưng trận này thì cuộc đời đã cãi lại chị, cãi thắng chị, cãi mà không cho chị bất kỳ một lý do.

Bốn mươi năm trên cuộc đời này, chị đủ khôn ngoan để hiểu rằng im lặng cũng là cách để bảo vệ cuộc đời một con người. Như cái cách ba má chị đã im lặng trước cuộc đời chị. Bởi ông bà biết rằng, khi chị lớn lên, cuộc đời không còn là đống rơm vàng êm ái kia để chở che cho chị nữa. Bây giờ, chị cũng chọn cách đó để bảo vệ cuộc đời không phải của một người, mà của cả một gia đình.

Nhưng chị càng im lặng, Tư Hậu càng sốt ruột. Chị sợ, một ngày nào đó ngọn lửa trong lòng thằng em bất thình lình phựt lên như ngọn đuốc. Chị lặng lẽ rời khỏi căn nhà này. Nếu có điều gì để nắm níu, thì chính là tấm thân già nhỏ xíu của má, là ánh mắt thẳm sâu của ba, là giọt nước mắt lưng chừng không chảy được.

- Hậu, có chuyện gì thủng thẳng nói, nhà này còn có tao!

Giọng ông già nạt ngang. Tư Hậu ra oai với ai thì được, nhưng tuyệt nhiên không thể không có phép tắc với Ba Ngưu.

Là bởi, ông nhớ hoài cái đợt chị nhào xuống sông, lôi Tư Hậu chới với giữa dòng khi thi bơi với tụi con nít trong xóm, hụt chân. Nếu đợt đó chị không lái ghe về kịp, có lẽ Tư Hậu cũng đã đi theo anh Hai rồi. Cái ơn đó, chưa bao giờ ông quên được!

***

Khi thấy người đàn bà lam lũ đó, khuôn mặt như đựng cả một triệu nỗi buồn, nhưng những đứa con chị ta dắt díu lên đón chồng thì mặt mày sáng như trăng như sao, Ba Ngưu biết mình không có lý do nào để khóc. Người đàn ông từ miệt dưới, hết mùa ăn ong trong rừng tràm thì quày quả ngược sông lên cánh đồng này, đúng lúc nhà Ba Ngưu cần người làm lúa. Anh đã dang vai gánh vác việc đồng áng cùng chị mấy mùa lúa trổ đòng, tuyệt nhiên không hé lộ một sơ hở nào. Chị quáng quàng tin, quáng quàng yêu đương, quáng quàng cho đi mà không cần biết mình sẽ nhận được gì. Mùa lúa đó chị trúng đậm. Máy suốt lúa hoạt động hết công suất. Người đàn ông ấy chừng như gắn mình với máy suốt từ rạng sáng tới lúc trăng non đã treo trên ngọn bần, không một lời than vãn. Chị hỏi anh mệt không? Anh ngửa mình ra bờ cỏ, cười hiền.

- Tui chỉ sợ cô mệt thôi, đàn bà con gái, mần gì cũng phải lượng sức, cô à!

Lâu lắm rồi, ngoài má ra, chưa ai nhắc chị điều này. Câu nhắc nhẹ hều từ một người dưng khiến chị giật mình thon thót. Nó nhắc chị nhớ mấy khạp mắm của má không dưng phải trân mình ra đỡ mấy lời mỉa mai chua chát: "Ông bà coi gả Ba Ngưu đi, chớ giữ nó miết vậy để làm mắm hay gì?". Ba má tội tình gì. Mấy con mắm tội tình chi. Chị cũng vậy, sao người ta có thể thản nhiên xát muối lên cuộc đời người khác mà không sợ mặn chát tay mình!

Cái hôm cuối vụ lúa, Ba Ngưu nướng mấy con cá lóc đồng, quấn lá sen non. Anh uống hết chai rượu nếp, khen chị có tài nấu nướng, chén mắm me chấm cá nướng chị làm là chén mắm me ngon nhất anh từng ăn. Con cá lóc quẫy lội trong mớ bùn, chị có bí kíp tẩy sạch mùi rong ám lên vảy cá. Mấy chung rượu làm anh ăn nói mạnh bạo hơn:

- Cô chỉ tui cách làm cá không tanh đi!

- Để chi?

- Để sau này, mỗi lần làm cá, tui còn có người để nhớ!

Bây giờ, người nhớ suốt đời có lẽ là chị, không phải anh. Bởi ngay khi chị gặp người đàn bà và những đứa trẻ đó của anh, chị đã biết mình quá dại khờ. Nhưng tất cả đã muộn rồi. Những cơn nghén quật chị nhũn nhão như cọng bún thiu. Chị cũng ước mình là cọng bún thiu, tan rã trong một chiều mưa nào đó. Chị mệt rồi. Ba nói hồi nhỏ chị nằm trên đống rơm vàng, nhưng sao chị thấy đời mình như con mắm, tự liệm mình trong cái khạp buồn bã bên hiên nhà.

***

Tiết này đã lập thu. Trời chừng như đựng đầy những nỗi buồn. Buổi chiều, cơn gió nhẹ chờn vờn bên bờ sông, lay nhẹ mấy nhánh bần. Những cái quẫy đạp của đứa bé khiến bụng Ba Ngưu lúc tròn lúc méo. Khi cơn đau vừa dịu, chị lờ mờ thấy bóng dáng Tư Hậu chình ình trước mặt.

- Chị Ba! Chị về nhà đi, ba má trông!

Đứa trẻ ba má lượm trên đống rơm ngoài cánh đồng năm nào, khẽ cầm tay thằng Tư, khóc òa như mưa sa...