Đổi mới, sáng tạo để tiếp cận bạn đọc, phát triển kinh tế báo chí

Sáng 20.6, phiên thảo luận "Đổi mới, sáng tạo để tiếp cận bạn đọc, phát triển kinh tế báo chí" trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 đã thu hút sự quan tâm của đông đảo lãnh đạo cơ quan báo chí, chuyên gia truyền thông và người làm báo.

Ông Lê Quốc Minh phát biểu tại phiên thảo luận

ẢNH: N.H

Các ý kiến tại diễn đàn cùng chung nhận định rằng trong bối cảnh công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, thách thức lớn nhất đối với báo chí không còn là sản xuất nội dung, mà là thấu hiểu công chúng và tạo ra những sản phẩm phù hợp với nhu cầu ngày càng đa dạng của người dùng.

Phát biểu tại phiên thảo luận, ông Lê Quốc Minh, Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận T.Ư, Tổng biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, cho rằng, báo chí vốn luôn cần sáng tạo, nhưng nhiều cơ quan báo chí vẫn đang bị bó hẹp trong những phương thức làm nghề truyền thống.

Theo ông Minh, báo chí không thể đánh mất bản sắc để chạy theo sự giật gân, câu khách. Tuy nhiên, nếu những vấn đề lớn của đất nước được trình bày bằng cách khô cứng, thiếu hấp dẫn thì cũng rất khó tiếp cận độc giả trong môi trường cạnh tranh thông tin hiện nay.

Ông Minh nhấn mạnh khái niệm có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển của kinh tế báo chí hiện nay là "tư duy sản phẩm". Các tòa soạn không thể chỉ sản xuất hàng loạt bài viết theo mô hình truyền thống mà cần phát triển các sản phẩm báo chí đa dạng như podcast, talkshow, video ngắn, đồ họa tương tác, chương trình trực tuyến hay các sự kiện chuyên đề.

"Sự sáng tạo không chỉ đến từ lãnh đạo tòa soạn mà phải bắt đầu từ mỗi phóng viên, biên tập viên với những ý tưởng mới và tinh thần dám thử nghiệm", ông Minh chia sẻ.

Nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng biên tập Báo Tiền Phong, trình bày tham luận

ẢNH: N.H

Từ góc nhìn về công chúng trẻ, nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng biên tập Báo Tiền Phong, cho rằng, báo chí đang đối mặt với sự thay đổi sâu sắc trong hành vi tiếp nhận thông tin của thế hệ Gen Z.

Theo ông, Gen Z là thế hệ đầu tiên sinh ra và lớn lên trong môi trường số. Họ tiếp cận thông tin thông qua thuật toán, mạng xã hội và các nền tảng công nghệ nhiều hơn so với báo chí truyền thống. Điều đáng chú ý là người trẻ không còn trung thành với một thương hiệu báo chí cố định mà lựa chọn nội dung dựa trên giá trị, sự hữu ích và độ tin cậy.

Ông Phùng Công Sưởng cho rằng, điều đáng lo ngại nhất hiện nay không phải là người trẻ đọc báo ít hơn trước, mà là nguy cơ báo chí đánh mất vai trò trong quá trình hình thành nhận thức xã hội của thế hệ trẻ.

Theo ông Sưởng, việc chinh phục công chúng Gen Z cần được xem là yêu cầu chiến lược của báo chí cách mạng Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi số, thay vì chỉ là nhiệm vụ riêng của từng cơ quan báo chí. 

Để thích ứng với sự thay đổi của môi trường truyền thông, các tòa soạn cần chuyển mạnh từ tư duy lấy sản phẩm làm trung tâm sang lấy công chúng làm trung tâm, tập trung đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thông tin ngày càng đa dạng của người dùng.

Bên cạnh đó, báo chí cần đẩy mạnh xây dựng các tòa soạn hội tụ hiện đại, nâng cao năng lực sản xuất nội dung đa định dạng, đa nền tảng. Việc đầu tư cho báo chí dữ liệu, báo chí giải thích và báo chí kiến tạo giải pháp cũng cần được ưu tiên nhằm giúp công chúng hiểu sâu, hiểu đúng các vấn đề xã hội. 

Đồng thời, cần xây dựng đội ngũ nhà báo thế hệ mới có bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực công nghệ hiện đại và khả năng làm chủ các phương thức truyền thông số. Cùng với đó là hoàn thiện cơ chế bảo vệ bản quyền báo chí, bảo vệ nguồn lực phát triển báo chí chính thống và xây dựng môi trường truyền thông số lành mạnh, an toàn cho thanh thiếu niên.

Trong khi đó, tiến sĩ Ngô Bích Ngọc phác họa bức tranh báo chí toàn cầu với nhiều biến động khi công chúng đang "xem" tin tức nhiều hơn "đọc" tin tức. Video ngắn, video dài và podcast ngày càng trở thành kênh tiếp cận thông tin phổ biến, đặc biệt đối với độc giả trẻ.

Theo bà Ngọc, báo chí buộc phải thay đổi cách kể chuyện và phương thức phân phối nội dung để thích ứng với xu hướng mới. Tuy nhiên, dù đổi mới đến đâu, các cơ quan báo chí vẫn phải giữ vững những giá trị cốt lõi là xác minh, kiểm chứng và trách nhiệm xã hội.

Các chuyên gia cũng cho rằng mô hình kinh tế báo chí trên thế giới đang có sự dịch chuyển mạnh mẽ. Nhiều cơ quan truyền thông không còn chỉ là nơi sản xuất tin tức mà đang phát triển thành những hệ sinh thái dịch vụ dựa trên uy tín thương hiệu, bao gồm tổ chức sự kiện, nghiên cứu dữ liệu, tư vấn, thương mại điện tử và các nền tảng công nghệ.

Điểm chung được các diễn giả nhấn mạnh là công nghệ chỉ là công cụ. Tương lai của kinh tế báo chí không được quyết định bởi AI hay nền tảng số, mà bởi khả năng hiểu công chúng, xây dựng niềm tin và tạo ra những sản phẩm thực sự có giá trị đối với xã hội.