Ebola lây qua những đường nào

Virus gây bệnh Ebola lây lan nhanh qua vùng da trầy xước, niêm mạc mắt, mũi, miệng, tiếp xúc với dịch cơ thể, bệnh dễ trở nặng và có tỷ lệ tử vong cao.

BS.CKI Danh Thị Mỹ Hồng, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cho biết như trên, trong bối cảnh Ebola đang được chú ý trở lại sau khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố dịch bệnh do chủng Bundibugyo tại Congo và Uganda là tình trạng khẩn cấp y tế công cộng. Bộ Y tế Việt Nam cũng tăng giám sát tại cơ sở y tế và cửa khẩu để phát hiện sớm nguy cơ xâm nhập.

Ga quốc tế sân bay Tân Sơn Nhất đông đúc người dân. Ảnh: Quỳnh Trần

Ebola là bệnh truyền nhiễm do các virus thuộc nhóm Orthoebolavirus gây ra. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) ghi nhận 4 loại có thể gây bệnh ở người gồm Zaire, Sudan, Taï Forest và Bundibugyo; hai loại khác là Reston và Bombali chưa ghi nhận gây bệnh ở người. Bệnh có thể diễn tiến nặng, tỷ lệ tử vong cao, tùy chủng virus và khả năng chăm sóc điều trị.

Tỷ lệ tử vong trung bình khoảng 50%. Trong đó, chủng Zaire được đánh giá nguy hiểm nhất khi tỷ lệ tử vong có thể dao động từ 60-90%, tiếp theo là chủng Sudan với tỷ lệ khoảng 40-60%.

Khác với cúm hay Covid-19, Ebola khó lây qua không khí. Người bệnh thường lây virus qua máu, nước bọt, mồ hôi, chất nôn, nước tiểu, phân, sữa mẹ, tinh dịch hoặc các dịch cơ thể khác. Virus có thể xâm nhập qua vết xước rất nhỏ trên da hoặc qua niêm mạc mắt, mũi, miệng. Vì vậy, người chăm sóc bệnh nhân tại nhà và nhân viên y tế thiếu bảo hộ là nhóm nguy cơ cao.

"Chỉ cần tiếp xúc dịch tiết nhiễm virus qua vết xước nhỏ trên da, hoặc vô tình đưa tay lên mắt, mũi, miệng cũng có thể trở thành mắt xích khởi phát chuỗi lây nhiễm", BS Hồng nói.

Ebola còn có thể âm thầm tồn tại trên các vật dụng nhiễm dịch tiết. Chăn màn, quần áo, khăn lau, kim tiêm, thiết bị y tế hay các bề mặt dính máu và dịch cơ thể của bệnh nhân đều có thể trở thành nguồn lây. Trong nhiều đợt bùng phát lớn tại châu Phi, một chiếc khăn dùng chung cũng đủ khiến virus lan rộng trong gia đình và cộng đồng. Sự nguy hiểm nằm ở chỗ các vật dụng này nhìn bằng mắt thường không thể phân biệt nhưng vẫn mang mầm bệnh.

Ebola cũng có thể lây khi tiếp xúc với thi thể người tử vong do bệnh. Ở giai đoạn này, lượng virus trong cơ thể thường rất cao, nên các nghi thức tang lễ có chạm vào thi thể hoặc đồ dùng của người mất có thể làm nhiều người phơi nhiễm cùng lúc. Đây là lý do các đợt dịch Ebola luôn cần quy trình mai táng an toàn.

Virus còn có thể truyền từ động vật sang người. Dơi ăn quả được xem là vật chủ tự nhiên, trong khi một số động vật hoang dã như linh trưởng, linh dương rừng hoặc các loài thú rừng khác có thể mang virus. Người săn bắt, giết mổ, chế biến hoặc ăn thịt động vật nhiễm bệnh có nguy cơ phơi nhiễm.

Đáng lưu ý, virus Ebola có thể tồn tại trong một số dịch cơ thể sau khi người bệnh hồi phục, đặc biệt là tinh dịch. Vì vậy, người khỏi bệnh vẫn cần được tư vấn và theo dõi để giảm nguy cơ lây truyền qua quan hệ tình dục. CDC cũng khuyến cáo tránh tiếp xúc với tinh dịch của người từng mắc Ebola cho đến khi xét nghiệm cho thấy không còn virus.

Các nhân viên xã hội đang trò chuyện với một nhóm trẻ em về Ebola tại thành phố Mbandaka, Congo. Ảnh: UNICEF

Với phụ nữ mang thai từng nhiễm Ebola, virus cũng có thể tồn tại trong sữa mẹ hoặc các mô liên quan đến thai kỳ, làm tăng nguy cơ lây sang trẻ sơ sinh và người chăm sóc.

Thời gian ủ bệnh của Ebola thường từ 2 đến 21 ngày. Triệu chứng ban đầu gồm sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, đau họng; sau đó có thể nôn, tiêu chảy, đau bụng, phát ban, xuất huyết, sốc và suy đa tạng. Người nhiễm thường chưa lây bệnh trước khi có triệu chứng, song khi đã phát bệnh, nguy cơ lây tăng cao nếu tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể.

Hiện bệnh do virus Ebola chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu là điều trị hỗ trợ. Về dự phòng bằng vaccine, thế giới có hai vaccine được cấp phép là Ervebo và Zabdeno/Mvabea. Tuy nhiên, cả hai vaccine này hiện vẫn chưa được phê duyệt riêng cho chủng Bundibugyo có liên quan đến đợt dịch năm nay.

Bộ Y tế đang theo dõi chặt chẽ diễn biến dịch bệnh, cập nhật thường xuyên thông tin từ WHO, đồng thời tăng cường giám sát tại các cơ sở y tế và kiểm dịch y tế tại các cửa khẩu. Để phòng bệnh, Bộ Y tế khuyến cáo người đi về từ khu vực đang có dịch cần tự theo dõi sức khỏe trong 21 ngày, không tiếp xúc trực tiếp với người có triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh Ebola, máu, dịch cơ thể hoặc đồ dùng của người bệnh.

Khi có biểu hiện sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, nôn, tiêu chảy hoặc xuất huyết sau khi đi về từ vùng có dịch, người dân cần đến ngay cơ sở y tế và thông báo lịch sử đi lại, tiếp xúc để được hướng dẫn kịp thời.

Bình An