Gần 20 năm sống trong bụi đá

Quảng TrịNhà cửa, vườn tược của hơn 200 hộ dân ở xã Trường Sơn thường xuyên nhuốm bụi từ mỏ đá, nhà quét được nửa tiếng lại phủ đầy bụi.

Giữa tháng 6, gió Lào thổi bỏng rát khắp thung lũng xã Trường Sơn. Trên đường liên xã, hàng loạt xe tải chở đá nối đuôi nhau, cuốn theo bụi phủ kín mặt đường. Cách đó không xa, từ Công ty TNHH Tổng công ty Thế Thịnh, tiếng máy nghiền đá, khoan đục vọng ra không ngớt. Mỗi khi đá đổ xuống phễu nghiền, máy xay hoạt động, bụi bốc lên thành từng cột lớn, bị gió thổi tràn đến khu dân cư.

Bên hiên nhà, anh Hồ Văn Hùng, 32 tuổi, dùng tay lau chiếc bàn gỗ vừa được quét dọn từ sáng. Chỉ vài giờ sau, mặt bàn đã phủ một lớp bụi mịn. "Ngày nào cũng vậy. Quét rồi lại bụi, lau rồi lại bẩn", anh nói.

Anh Hùng sinh ra và lớn lên ở bản Khe Dây, xã Trường Sơn. Trước đây, nơi này yên bình với những vườn cây ăn quả và dòng suối chảy qua bản. Từ khi các mỏ đá đi vào hoạt động, cuộc sống của người dân đảo lộn. Từ 7h, các dây chuyền nghiền đá bắt đầu hoạt động. Tiếng động cơ gầm rú, tiếng đá va đập vang vọng khắp thung lũng. Nhiều hôm công việc kéo dài đến tận 22h.

Nhà anh Hùng nằm cách khu khai thác của Công ty Thế Thịnh hơn 300 m. Để chống bụi, gia đình phải mua lưới quây kín bốn phía, lắp thêm cửa kính và đóng kín ngày đêm. Tuy nhiên, bụi vẫn len lỏi vào từng ngóc ngách. Chỉ sau vài đường chổi ở phòng khách, một đống bụi nhỏ đã được gom lại.

Người dân cho biết những ngày gió Lào thổi mạnh, bụi từ mỏ đá theo gió bay xa hàng trăm mét, tràn vào khu dân cư như một màn sương đặc quánh. Nhà cửa, vườn tược đều đổi màu. Rau trồng sau nhà muốn ăn phải rửa nhiều lần. "Chúng tôi chỉ mong có giải pháp để giảm bớt bụi, để được hít thở không khí trong lành như trước đây", anh Hùng nói.

Anh Hồ Văn Hùng mua lưới vây quanh nhà ngăn bụi. Ảnh: Đắc Thành

Ngoài bụi và tiếng ồn, người dân còn lo lắng đá rơi trúng người. Năm ngày trước, vợ anh Hùng đang hái rau ngoài vườn thì một viên đá to bằng bát ăn cơm văng gần chân. Dòng suối chảy qua thôn Khe Dây từng là nguồn nước quen thuộc của nhiều hộ dân, nhưng những năm gần đây không thể sử dụng vì dầu mỡ, chất thải từ hoạt động khai thác mỏ.

Tại thôn Rào Trù, ông Nguyễn Đức Cảnh, 49 tuổi, chỉ tay về con đường liên xã chạy trước cửa nhà. Từ sáng sớm đến đêm, đoàn xe tải chở đá liên tục qua lại, ước tính 1.000 lượt. Mỗi khi xe chạy qua, bụi bốc lên thành từng đám dày đặc. "Hàng ngày tôi ngồi trong nhà, đóng cửa kính nhìn ra chỉ thấy một màu trắng", ông nói.

Ông Cảnh chuyển đến thôn Rào Trù sinh sống 18 năm qua. Những ngày đầu, ông mở cửa hàng tạp hóa trước nhà với hy vọng có thêm thu nhập. Thế nhưng việc kinh doanh không kéo dài được lâu. "Bụi bám lên tất cả hàng hóa. Bánh kẹo, nước ngọt, đồ gia dụng ngày nào cũng phải lau. Khách ngại vào mua nên tôi đóng cửa", ông giải thích.

Thống kê của chính quyền xã Trường Sơn, 45 hộ dân bản Khe Dây, 132 hộ ở bản Khe Ngang và 84 hộ ở thôn Rào Trù bị ảnh hưởng bởi mỏ đá. Người dân đã nhiều lần kiến nghị gửi cơ quan chức năng. Tuy nhiên, ông Cảnh nói bụi và tiếng ồn vẫn chưa được cải thiện. Mỗi ngày doanh nghiệp tưới nước vài lần nhưng chỉ khoảng nửa tiếng sau mặt đường lại khô và bụi.

Cột bụi trắng xóa cao hàng trăm mét từ mỏ đá của Công ty Thế Thịnh bay vào bản Khe Dây. Ảnh: Đắc Thành

Ông Hoàng Mạnh Hà, Chủ tịch xã Trường Sơn, cho biết địa bàn có bốn doanh nghiệp khai thác đá vôi, gồm Công ty TNHH VTTM Hòa Phát, Công ty TNHH Thục Linh, Công ty TNHH Tổng công ty Thế Thịnh và Công ty TNHH Thương mại xây dựng Bảo Ninh. Các doanh nghiệp đã lắp đặt hệ thống phun sương tại khu vực nghiền sàng, tưới nước trên các tuyến đường nhằm hạn chế bụi.

Tuy nhiên, hiệu quả chưa đáp ứng được yêu cầu do thời tiết nắng nóng kéo dài. Kết quả quan trắc của cơ quan chuyên môn, tại một số hộ dân gần khu vực mỏ đá, hàm lượng bụi vượt quy chuẩn cho phép tới 5 lần.

Để khắc phục, xã đã yêu cầu các doanh nghiệp tăng cường tưới nước, che phủ phương tiện vận chuyển, không để vật liệu rơi vãi ra đường; hạn chế hoạt động vận chuyển qua khu dân cư trong các khung giờ từ 11h30 đến 13h và từ 18h đến 5h hôm sau. Đồng thời, xã kiến nghị UBND tỉnh Quảng Trị và các sở ngành chuyên môn tổ chức kiểm tra toàn diện mức độ ô nhiễm bụi, tiếng ồn và độ rung tại các mỏ đá; bổ sung các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm tại khu vực mỏ khai thác đá vôi nhằm giảm thiểu bụi phát tán ra môi trường.

Đắc Thành