58 minutes ago
5
Từ bất thường, ngăn gian lận hoàn thuế
Việc hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT) góp phần hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi dòng tiền. Tuy nhiên, một số đối tượng lợi dụng chính sách này gian lận, trốn thuế, chiếm đoạt tiền hoàn thuế từ ngân sách nhà nước thông qua việc mua bán, sử dụng trái phép hóa đơn và tổ chức chuỗi doanh nghiệp “ma”, trung gian nhằm hợp thức hóa hồ sơ hoàn thuế.
Không chỉ dừng ở các giao dịch hóa đơn khống đơn lẻ, nhiều đường dây gian lận hoàn thuế VAT hoạt động có tổ chức, liên tỉnh, phân tầng và sử dụng các biện pháp kỹ thuật để che giấu dòng tiền.
Các đối tượng bị khởi tố về hành vi mua bán hóa đơn trái phép. Ảnh: BCA
Đại diện Thuế TP Hà Nội cho biết, từ dấu hiệu 143 chiếc xe máy cùng số khung, số máy đã kịp thời ngăn gian lận hoàn thuế VAT. Trên hồ sơ, doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ điều kiện để được hoàn thuế. Tuy nhiên, trong quá trình rà soát dữ liệu chi tiết, cơ quan thuế phát hiện tới 143 xe máy bị trùng số khung, số máy. Đây được xem là dấu hiệu rủi ro đặc biệt nghiêm trọng bởi nguyên tắc quản lý sản phẩm quy định mỗi phương tiện chỉ có một mã định danh duy nhất.
“Việc trùng số khung, số máy cho thấy khả năng doanh nghiệp đã sử dụng dữ liệu kỹ thuật giả hoặc hợp thức hóa hồ sơ xuất khẩu trên cùng một thực thể hàng hóa. Từ dấu hiệu này, chúng tôi đối chiếu dữ liệu hóa đơn điện tử, hồ sơ hoàn thuế và tờ khai hải quan. Kết quả cho thấy nhiều điểm bất thường trong chuỗi giao dịch liên quan”, đại diện Thuế Hà Nội cho biết.
Trước đó, từ thông tin của cơ quan thuế, cơ quan điều tra tiếp tục mở rộng vụ án mua bán trái phép hóa đơn liên quan đến Cty TNHH Thành An, Cty TNHH Thiết bị y tế Danh và Cty TNHH Thiết bị y tế Tràng Thi. Theo kết quả điều tra ban đầu của cơ quan chức năng, các đối tượng đã bán hơn 19.000 hóa đơn VAT khống với tổng giá trị hàng hóa trước thuế lên tới gần 3.700 tỷ đồng.
Những con số này cho thấy quy mô hoạt động không còn dừng lại ở việc mua bán vài hóa đơn nhằm hợp thức chi phí. Đằng sau mỗi hóa đơn là một mắt xích trong chuỗi giao dịch được dựng lên nhằm tạo ra đầu vào giả, phục vụ mục đích trốn thuế hoặc chiếm đoạt tiền hoàn thuế từ ngân sách nhà nước.
Tại Phú Thọ, một đường dây mua bán hóa đơn khác bị phát hiện sau khi cơ quan thuế phân tích dữ liệu hóa đơn điện tử và nhận thấy một số doanh nghiệp có doanh thu tăng đột biến nhưng gần như không có hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế. Kết quả điều tra cho thấy các đối tượng đã thành lập nhiều doanh nghiệp “ma”, phát hành hơn 10.000 hóa đơn với giá trị hàng hóa ghi nhận khoảng 1.000 tỷ đồng.
Điểm chung của các vụ việc là các doanh nghiệp tham gia đường dây đều được thiết kế để tạo ra một "vỏ bọc hợp pháp" cho những giao dịch không có thật. Hóa đơn chỉ là phần nổi của tảng băng. Điều quan trọng hơn, phía sau tờ hóa đơn ấy là cả một hệ thống doanh nghiệp, tài khoản ngân hàng và chứng từ được sắp đặt để biến hàng hóa ảo thành giao dịch thật trên giấy tờ.
Từ hàng loạt vụ án bị bóc gỡ trong thời gian qua, ngành Thuế nhận diện 4 mắt xích thường xuất hiện trong các đường dây hoàn thuế khống gồm: doanh nghiệp ma-doanh nghiệp trung gian-doanh nghiệp xuất khẩu hoặc đề nghị hoàn thuế-hệ thống tài khoản dùng che giấu dòng tiền.
Ông Mai Sơn - Phó Cục trưởng Thuế (Bộ Tài chính) cho biết, cơ quan thuế phối hợp chặt chẽ với cơ quan Công an trong việc xác minh, điều tra, truy tố, xét xử các vụ án gian lận thuế giúp môi trường kinh doanh ngày càng lành mạnh. Thời gian tới, cơ quan thuế phối hợp với đơn vị liên quan nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý hóa đơn.
Lần theo dòng tiền trong hệ sinh thái hóa đơn
Tại hội thảo về hoàn thuế vừa diễn ra, Thượng tá Trần Quang Tuấn, Phó Trưởng phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hải Phòng cho biết, thủ đoạn phổ biến hiện nay lợi dụng hoạt động xuất khẩu để tạo hồ sơ hoàn thuế khống. Các đối tượng làm thủ tục nhập khẩu hàng hóa, phát sinh thuế VAT đầu vào, sau đó lập hồ sơ xuất khẩu nhằm xin hoàn thuế. Tuy nhiên, hàng hóa không thực sự được xuất khẩu hoặc bị tuồn trở lại thị trường nội địa.
“Để che giấu hành vi này, các đối tượng thành lập hàng loạt công ty trong cùng hệ sinh thái, liên tục xuất hóa đơn cho nhau, tạo ra những vòng giao dịch khép kín trên giấy tờ”, Thượng tá Trần Quang Tuấn nói.
Trong khi đó, Thuế tỉnh Đồng Nai cho biết, một trong những biểu hiện dòng tiền trong nghiệp vụ thanh toán bất thường, thời điểm thanh toán và thời điểm xuất hoá đơn điện tử diễn ra gần như cùng thời điểm hoặc trong thời gian ngắn. Nhiều trường hợp thời điểm chuyển tiền và thời điểm xuất hóa đơn gần như diễn ra đồng thời hoặc cách nhau rất ngắn.
Không ít doanh nghiệp có doanh thu hàng trăm tỷ đồng nhưng không có kho bãi, phương tiện vận tải hoặc chi phí bốc xếp tương ứng. Một số đơn vị kê khai doanh thu tăng giảm đột biến giữa các tháng mà không phù hợp với mô hình kinh doanh thực tế.
Để ngăn chặn tình trạng gian lận hoàn thuế, ngành Thuế đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và quản lý rủi ro theo chuỗi giao dịch. Theo bà Nguyễn Thị Lan Anh, Trưởng Ban Pháp chế (Cục Thuế), Luật Thuế VAT mới đã giảm ngưỡng giao dịch phải thanh toán không dùng tiền mặt từ 5 triệu đồng trở lên. Quy định này phù hợp với xu hướng chuyển đổi số và giúp cơ quan quản lý theo dõi dòng tiền hiệu quả hơn.
Đặc biệt, nhiều giao dịch đáng ngờ được phát hiện thông qua hệ thống giám sát ngân hàng. Việc đối chiếu dòng tiền với dữ liệu hóa đơn điện tử đang trở thành công cụ quan trọng giúp cơ quan chức năng nhận diện các chuỗi giao dịch giả tạo. Bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam đánh giá, ngân hàng là đối tác quan trọng của cơ quan thuế trong quản lý thuế hiện đại. Khi thanh toán qua ngân hàng, dòng tiền được kiểm soát, cơ quan thuế sẽ phát hiện những giao dịch bất thường và hạn chế thất thu thuế.
Tháng 3/2026, Cơ quan CSĐT Công an Đà Nẵng đã khởi tố 4 vụ án, khởi tố 6 bị can là chủ các doanh nghiệp trên địa bàn về hành vi mua trái phép hóa đơn VAT. Thủ đoạn của các đối tượng là sử dụng tài khoản cá nhân để hợp thức, luân chuyển dòng tiền theo giá trị hoá đơn, xé nhỏ giá trị hóa đơn dưới 20 triệu đồng để né quy định bắt buộc phải thanh toán qua ngân hàng.
