Gỡ nút thắt thể chế, đầu tư công nghệ

Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại biểu Quốc hội Phùng Đức Tiến - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cho rằng những trụ cột quan trọng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số là cải cách thể chế, đầu tư hạ tầng, khoa học - công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

* Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh cải cách thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh là ưu tiên. Theo ông, vấn đề này có tính cấp bách ra sao?

- Thực tế dù đã nỗ lực cắt giảm nhiều thủ tục, giảm thời gian và chi phí tuân thủ, nhiều cải cách đi liền với ứng dụng chuyển đổi số, nhưng việc thực hiện các thủ tục hành chính vẫn còn rườm rà, qua nhiều khâu, nhiều vòng thẩm định, xin ý kiến, khiến cho dự án đầu tư có thể bị mất cơ hội. 

Nhiều thủ tục có thể đang được làm "đúng trình tự", nhưng lại không phù hợp với thực tiễn. Có nơi có lúc vẫn còn tư duy muốn quản lý, kiểm soát, nhưng thiếu thực tiễn nên đưa ra chính sách không phù hợp.

Điều này sẽ khó khuyến khích người dân rót vốn, mạnh dạn đầu tư kinh doanh. Do đó việc Thủ tướng ưu tiên ngay việc cắt giảm thủ tục, điều kiện đầu tư kinh doanh, cải cách thể chế có ý nghĩa rất quan trọng và cấp bách để huy động các nguồn lực cho tăng trưởng hai con số.

* Trong kế hoạch nhiệm kỳ này, Chính phủ dự kiến nguồn vốn là 8,22 triệu tỉ đồng, gấp 2,7 lần 5 năm trước, nhưng cũng chỉ đáp ứng được khoảng 20% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Vậy cần phải làm gì để khuyến khích người dân mở vốn kinh doanh?

- Một mặt cần tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp FDI đầu tư để có công nghệ mới, học tập kinh nghiệm và cách thức quản lý trên cơ sở đưa ra những điều kiện về chuyển giao công nghệ, liên kết với doanh nghiệp trong nước. 

Mặt khác thực hiện những chính sách đột phá thúc đẩy đầu tư cho cả doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân theo các nghị quyết của Bộ Chính trị đã ban hành. Đặc biệt chú trọng xây dựng doanh nghiệp tư nhân có bản sắc dân tộc, là những tập đoàn lớn đầu tư cả trong và ngoài nước, doanh nghiệp nhà nước có vai trò dẫn dắt và lan tỏa.

Đi cùng với cải cách thể chế, tạo thuận lợi trong môi trường đầu tư kinh doanh, cần phải đầu tư đồng bộ hạ tầng để giảm chi phí như chi phí logistics. Gắn với đó là tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Đây sẽ là những yếu tố quan trọng, nền tảng để khẳng định và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

* Xây dựng hạ tầng đã được quan tâm chú trọng ở nhiệm kỳ vừa rồi, nhưng đầu tư cho khoa học - công nghệ cần thêm nhiều nguồn lực. Vậy theo ông cần tập trung những gì khi nguồn lực có hạn?

- Tương tự việc đầu tư cho hạ tầng, nếu không đầu tư tương xứng cho khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia thì không thể khẳng định được vị thế của quốc gia, của ngành và lĩnh vực.

Thực tế hiện nay thị trường khoa học - công nghệ vẫn đang chậm hơn so với thị trường lao động, tài chính và thị trường bất động sản. Vì vậy cần phải rút ngắn thời gian từ nghiên cứu khoa học sang công nghệ. 

Việc xây dựng nền tảng khoa học - công nghệ có thể từ nước ngoài, từ nghiên cứu của các viện, trường đại học hoặc từ chuyển giao công nghệ, song nên ưu tiên lựa chọn công nghệ lõi, công nghệ nguồn, chứ không thể dàn trải tất cả.

Sản phẩm từ nghiên cứu khoa học - công nghệ phải gắn với thị trường, doanh nghiệp để tăng tính hiệu quả. Gắn với đó cần tập trung vào những lĩnh vực ưu tiên, có lợi thế để phân bổ nguồn lực phù hợp. 

Ví dụ nông nghiệp là một lợi thế, nên cần đẩy mạnh nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sinh học, khoa học cho trồng trọt, chăn nuôi, thủy lợi, khai thác tài nguyên theo chuỗi khép kín, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh...

* Còn việc gỡ nút thắt về nhân lực thì thế nào, thưa ông?

- Chúng ta có một lực lượng các nhà khoa học hùng hậu, nhưng thực tế cơ sở vật chất ở các viện, trường hiện nay chưa được đầu tư nhiều trong khi việc huy động cán bộ thực hiện các nhiệm vụ mang tính liên ngành, liên lĩnh vực vẫn còn hạn chế. 

Bên cạnh đó, cần phải đầu tư để làm các đề tài lớn liên ngành, có tính ứng dụng cao, liên kết được Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp.

Ngoài ra cần có cơ chế để tự chủ một cách triệt để về tổ chức, tự chủ về nhiệm vụ nghiên cứu khoa học và tự chủ về tài chính. Nhà nước mạnh dạn giao vốn và cơ sở vật chất cho người đứng đầu để họ chủ động thực sự, gắn với nhu cầu thực tiễn và tăng trách nhiệm, đẩy mạnh phân cấp phân quyền và hậu kiểm sau.