Gốc tự do tấn công gây hại não thế nào

Não bộ hoạt động liên tục, tiêu thụ nhiều oxy, trong khi tế bào thần kinh khó tái tạo, nguy cơ bị các gốc tự do tấn công, dẫn đến lão hóa nhanh.

Gốc tự do là những nguyên tử hoặc phân tử có chứa một electron đơn độc, được sản sinh tự nhiên từ quá trình chuyển hóa năng lượng, hô hấp của tế bào bên trong cơ thể. Ngoài ra, tác động từ môi trường như khói thuốc lá, ô nhiễm không khí, tia UV cũng thúc đẩy hình thành gốc tự do.

Gốc tự do tấn công trực tiếp vào cấu trúc tế bào thần kinh, gây ra tình trạng stress oxy hóa, tổn thương não, giảm trí nhớ, đẩy nhanh quá trình lão hóa.

Bác sĩ Hoàng Quyết Tiến, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết não bộ có 60% thành phần là chất béo chưa bão hòa dễ bị oxy hóa cùng với cường độ làm việc liên tục, não bộ dễ bị các gốc tự do tấn công.

Tiêu thụ nhiều oxy

Não chỉ chiếm khoảng 2% trọng lượng cơ thể nhưng sử dụng khoảng 20% lượng oxy của toàn cơ thể. Oxy cần thiết để tạo năng lượng cho hoạt động của hàng chục tỷ tế bào thần kinh.

Quá trình chuyển hóa một phần oxy tạo ra các gốc tự do như superoxide và hydrogen peroxide. Khi nhu cầu năng lượng của não càng cao, lượng gốc tự do được tạo ra cũng càng nhiều.

Bình thường, cơ thể có hệ thống chống oxy hóa để trung hòa các gốc tự do này. Tuy nhiên, khi lượng gốc tự do tăng quá mức hoặc hệ thống bảo vệ suy giảm, stress oxy hóa sẽ xảy ra và làm tăng nguy cơ tổn thương tế bào thần kinh.

Ảnh minh họa gốc tự do tấn công gây tổn thương não. Ảnh: Công ty Cổ phần Dược phẩm Eco

Não giàu axit béo không bão hòa

Màng tế bào thần kinh chứa hàm lượng cao các axit béo không bão hòa đa, nhất là DHA. Đây là thành phần quan trọng giúp duy trì tính linh hoạt của màng tế bào và hỗ trợ truyền tín hiệu thần kinh.

Tuy nhiên, các axit béo không bão hòa này dễ bị gốc tự do tấn công. Quá trình này gọi là peroxy hóa lipid, tạo ra các sản phẩm oxy hóa có khả năng làm tổn thương màng tế bào, ảnh hưởng đến chức năng của nơron, giảm hiệu quả truyền tín hiệu thần kinh.

Hệ thống bảo vệ yếu

Theo bác sĩ Tiến, hệ thống bảo vệ của não tương đối yếu vì khi gốc tự do gia tăng, tổn thương oxy hóa dễ lan rộng trên cả mạch máu và mô thần kinh. Gốc tự do gây tổn thương thành mạch, thúc đẩy xơ vữa và huyết khối, làm tăng nguy cơ thiếu máu não, đồng thời phá hủy myelin, sợi trục và tế bào thần kinh, góp phần vào quá trình suy giảm trí nhớ, Alzheimer.

Tế bào thần kinh khó tái tạo

Phần lớn nơron trưởng thành hầu như không còn khả năng phân chia để tạo tế bào mới. Khi bị gốc tự do làm tổn thương, các kết nối thần kinh và chức năng của neuron khó được phục hồi hoàn toàn, khiến tổn thương dễ tích lũy theo thời gian và ảnh hưởng lâu dài đến hoạt động của não.

Bác sĩ Tiến cho biết, để bảo vệ não bộ khỏi các gốc tự do, mỗi người nên hạn chế căng thẳng thần kinh, stress cũng như tránh tiếp xúc môi trường chứa chất độc hại. Bổ sung một số dưỡng chất thiên nhiên như blueberry giàu anthocyanin và pterostilbene kết hợp ginkgo biloba (bạch quả) góp phần trung hòa gốc tự do, hạn chế sự tổn thương thành mạch, tăng lưu lượng máu lên não. Từ đó, chúng hỗ trợ bảo vệ và tăng cường hoạt động tế bào thần kinh, cải thiện trí nhớ.

Đình Diệu