'Gót chân Achilles' của bộ ngành trong cải cách hành chính

Theo Báo cáo Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index) 2025 vừa công bố, sau sáp nhập, điểm PAR Index của các bộ, cơ quan ngang bộ tăng so với 2024, cho thấy quá trình tinh gọn bộ máy không ảnh hưởng đến chất lượng hành chính công vụ.

Bộ Tư pháp và Ngân hàng Nhà nước tiếp tục dẫn đầu, giữ nguyên vị trí so với năm ngoái. Đây cũng là hai cơ quan không chịu ảnh hưởng bởi quá trình sáp nhập. Trong khi, các bộ ngành thuộc diện sáp nhập cũng giữ nguyên phong độ. Đơn cử, Bộ Tài chính hợp nhất với Bộ Kế hoạch và Đầu tư (từng xếp cuối bảng PAR Index 2024), nhưng vẫn thăng hạng so với năm trước.

Đây là năm thứ 14 Bộ Nội vụ đánh giá PAR Index, và là năm đầu tiên sau khi sáp nhập từ 22 còn 14 bộ, cơ quan ngang bộ. Khảo sát năm 2025 xếp hạng 12 bộ ngành (trừ Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Văn phòng Chính phủ). Hai cơ quan đặc thù là Bộ Dân tộc và Tôn giáo, cùng Thanh tra Chính phủ có đánh giá nhưng không xếp hạng chung.

Phân tích các chỉ số thành phần của PAR Index có thể thấy điểm mạnh - yếu của từng bộ ngành trong công tác cải cách hành chính những năm qua. Cụ thể, PAR Index được đo lường bởi 7 chỉ số thành phần gồm: Công tác chỉ đạo điều hành; Cải cách chế độ công vụ; Cải cách thể chế; Cải cách thủ tục hành chính; Cải cách tổ chức bộ máy; Cải cách tài chính công; và Chuyển đổi số trong cơ quan Nhà nước.

Năm 2012, các Bộ ngành yếu đều ở nhiều lĩnh vực. Nghiêm trọng nhất là cải cách chế độ công vụ khi tới 15/17 bộ ngành có chỉ số dưới 70% - ngưỡng thấp nhất. Chuyển đổ số và công tác chỉ đạo điều hành cũng là điểm yếu của nhiều bộ ngành.

Sau 14 năm, bức tranh hoàn toàn thay đổi. Kể từ năm 2015 - năm cuối triển khai Đề án cải cách chế độ công vụ, công chức (theo Quyết định 1557 năm 2012), chỉ số về chế độ công vụ đồng loạt tăng ở các bộ ngành. Năm 2025, chỉ còn Bộ Ngoại giao thuộc nhóm thấp - dưới 70%. Công tác chỉ đạo điều hành cũng cải thiện đáng kể khi 10/12 bộ ngành có chỉ số trên 90%.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số vẫn chậm thay đổi và hiện là "gót chân Achilles" của nhiều đơn vị. Phân tích chỉ số PAR Index trong 14 năm cho thấy, các bộ có điểm cải cách hành chính thấp đều gặp khó khăn trong cải thiện chuyển đổi số, trong khi những đơn vị dẫn đầu có tiến bộ rõ ràng.

Thứ hạng về cải cách hành chính năm 2025 không có nhiều xáo trộn sau sáp nhập (2024). Tuy nhiên, so với năm đầu tiên chỉ số PAR Index được đánh giá (từ 2012), xếp hạng của các bộ ngành thay đổi đáng kể.

So với lần đầu đánh giá, 9 trong 17 bộ ngành thăng hạng PAR Index. Top 4 bộ ngành thường xuyên dẫn đầu gồm: Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước, Tài chính, Nội vụ.

Trong đó, Ngân hàng Nhà nước là đơn vị bứt phá ấn tượng nhất trong 14 năm. Từ vị trí 15/17 ở năm đầu tiên đánh giá, Ngân hàng Nhà nước đã vươn lên đầu bảng từ năm 2016 - dưới sự dẫn dắt của nguyên Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Lê Minh Hưng (hiện là Thủ tướng), và duy trì thứ hạng dẫn đầu trong 5 năm liên tiếp.

Cơ quan này tăng vọt ở các chỉ số về cải cách chế độ công vụ, tài chính công, và chuyển đổi số. Ngoài ra, Bộ có 6 năm dẫn đầu trong chỉ số thành phần về công tác chỉ đạo điều hành; cải cách hành chính tổ chức bộ máy; và cải cách thủ tục hành chính.

Với xuất phát điểm là đơn vị có chỉ số PAR Index đứng đầu vào năm 2012, Bộ Tư pháp trải qua một nhiệm kỳ biến động trước khi trở lại thứ hạng cao vào năm 2017 - giai đoạn nguyên Bộ trưởng Tư pháp Lê Thành Long (hiện là Phó thủ tướng) điều hành. 8 năm qua, Bộ này luôn nằm trong top 5 về chỉ số PAR Index, trong đó có 4 năm đứng đầu.

Thế mạnh của Bộ Tư pháp là xây dựng thể chế, với 6/14 năm dẫn đầu ở chỉ số thành phần này. Cùng với đó, Bộ Tư pháp có sự tiến bộ vượt bậc ở công tác chuyển đổi số; cải cách tài chính công; và chế độ công vụ.

Bộ Tài chính duy trì thứ hạng cao liên tục 14 năm, và có 8 lần dẫn đầu về chỉ số đổi mới cơ chế tài chính. Các lĩnh vực được cải thiện nhiều nhất là chỉ đạo điều hành CCHC; chế độ công vụ; và chuyển đổi số.

Còn Bộ Nội vụ bắt đầu lọt top 5 chỉ số cải cách hành chính từ năm 2021 - dưới thời nguyên Bộ trưởng Nội vụ Phạm Thị Thanh Trà (hiện là Phó thủ tướng) - và duy trì vị thế đến nay. Bộ có ưu thế trong cải cách chế độ công vụ với 5 lần dẫn đầu chỉ số thành phần này. Cùng với đó, các lĩnh vực được cải thiện nhiều nhất là chỉ đạo điều hành với điểm số tăng gần gấp đôi sau 14 năm; và cải cách tài chính công cũng như chuyển đổi số.

Trong 14 năm đánh giá PAR Index, có 8 Bộ tụt hạng, và ba trong số này đều thuộc diện sáp nhập năm 2025, gồm: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; Bộ Giao thông Vận tải; và Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Ba bộ sau hợp nhất vẫn xếp cuối bảng là Ngoại giao, Khoa học Công nghệ, Y tế cùng Giáo dục và Đào tạo.

Chỉ số PAR Index của Bộ Ngoại giao ghi nhận nhiều biến động. Giai đoạn 2012-2015 chứng kiến xu hướng tăng trưởng tích cực khi Bộ cải thiện trong công tác chỉ đạo điều hành, tổ chức bộ máy, tài chính công và chuyển đổi số. Tuy nhiên, năm 2022, các chỉ số này giảm mạnh, đưa bộ này từ vị trí thứ 5 xuống hạng 17/17. Trong đó, chuyển đổi số là công tác bị đánh giá rất thấp, chỉ đạt 40,43%.

Bộ Khoa học và Công nghệ có điểm PAR Index tăng nhẹ trong 14 năm - từ 76,2% lên 84,59%, nhưng không đủ cạnh tranh. Trong đó, lĩnh vực chỉ đạo điều hành là điểm sáng nổi bật khi liên tục duy trì ở mức cao và đạt tuyệt đối 100 điểm trong giai đoạn 2018-2020. Tuy nhiên, loạt lĩnh vực như chuyển đổi số, cải cách thể chế, tài chính công, tổ chức bộ máy đều không duy trì được phong độ ổn định. Trong đó, cải cách thủ tục hành chính đang có xu hướng giảm điểm.

Bộ Giáo dục và Đào tạo ở vị trí thấp ổn định trong xếp hạng PAR Index, chưa năm nào lọt nhóm điểm hơn 90%. Trừ cải cách chế độ công vụ tăng vọt sau 14 năm, các chỉ số thành phần đều ở ngưỡng thấp. Trong đó, các lĩnh vực xu hướng giảm điểm là cải cách thủ tục hành chính, cải cách chế độ công vụ và chuyển đổi số.

Tương tự, Bộ Y tế duy trì điểm và thứ hạng thấp nhiều năm, với hai lĩnh vực yếu nhất là chuyển đổi số và tài chính công

Sau 14 năm đánh giá PAR Index, chuyển đổi số vẫn là "gót chân Achilles" của nhiều bộ ngành. Theo báo cáo năm 2025, đa số bộ không hoàn thành nhiệm vụ chuyển đổi số, và không đạt ở các tiêu chí: Mức độ ứng dụng Trí tuệ nhân tạo; tỷ lệ dịch vụ công và hồ sơ trực tuyến toàn trình...

Để thúc đẩy, Chính phủ xác định kết quả thực hiện Nghị quyết 57 và Đề án 06 sẽ làm tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương trong năm 2026. Đây là hai văn bản chiến lược của Trung ương và Chính phủ về định hướng phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Sau hơn một tháng đảm nhiệm vai trò người đứng đầu Chính phủ, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã thể hiện quyết tâm cải cách thủ tục hành chính khi khởi động với 8 Nghị quyết yêu cầu bộ ngành bãi bỏ 184 thủ tục hành chính và 890 điều kiện kinh doanh, mục tiêu giảm 50% thời gian thực hiện và chi phí tuân thủ so với năm 2024.

Nội dung và Đồ hoạ: Mỹ Hà

Dữ liệu: Mỹ Hà - Tú Anh

Về dữ liệu:

Từ năm 2012 đến nay, 7 chỉ số thành phần của PAR Index đã trải qua nhiều lần đổi tên. Tên các chỉ số trong bài báo này được sử dụng theo tên chỉ số thành phần mới nhất năm 2025 để thuận tiện đánh giá. Cụ thể:

- Trước năm 2022, chỉ số Cải cách Chế độ công vụ được gọi là Chỉ số Xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ công chức, viên chức.

- Chỉ số Chuyển đổi số trong cơ quan Nhà nước từng trải qua hai lần đổi tên từ Hiện đại hóa hành chính, và Xây dựng và phát triển Chính phủ điện tử, Chính phủ số.