14 hours ago
2
Một người bệnh đến khám với biểu hiện sốt, mệt mỏi, tiêu chảy có thể không gây nhiều chú ý giữa hàng trăm lượt khám mỗi ngày. Tuy nhiên, nếu người đó từng đi qua vùng có dịch Ebola trong vòng 21 ngày trước đó, nguy cơ đối với cả bệnh viện và cộng đồng sẽ hoàn toàn khác. Chính vì vậy, các chuyên gia cho rằng việc khai thác yếu tố dịch tễ ngay từ thời điểm tiếp nhận người bệnh là chìa khóa để phát hiện sớm và ngăn chặn nguy cơ dịch bệnh xâm nhập.
Trong bối cảnh Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) liên tục theo dõi và cập nhật tình hình dịch Ebola tại một số quốc gia châu Phi, ngành y tế Việt Nam đã yêu cầu các cơ sở khám chữa bệnh tăng cường năng lực ứng phó. Tại Bệnh viện Bạch Mai, công tác chuẩn bị đã được triển khai đồng bộ, từ đào tạo nhân viên y tế đến rà soát quy trình tiếp nhận, sàng lọc và cách ly các trường hợp nghi ngờ.
Không để Ebola lọt qua “cửa ngõ” bệnh viện
Mặc dù Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc Ebola, các chuyên gia nhận định nguy cơ bệnh xâm nhập vẫn tồn tại do hoạt động giao thương, du lịch và đi lại quốc tế ngày càng gia tăng.
Khó khăn lớn nhất trong phát hiện Ebola nằm ở chỗ các triệu chứng ban đầu của bệnh khá mơ hồ. Người bệnh thường xuất hiện sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, nôn hoặc tiêu chảy - những biểu hiện dễ gặp ở nhiều bệnh truyền nhiễm khác như sốt xuất huyết, cúm mùa, sốt rét hay các bệnh lý tiêu hóa cấp.
Theo TS Đoàn Thu Trà, Quyền Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai, Ebola có thời gian ủ bệnh từ 2 đến 21 ngày. Trong giai đoạn chưa có triệu chứng, người bệnh không lây truyền vi rút. Tuy nhiên, khi bệnh khởi phát, vi rút có thể lây qua máu và các dịch cơ thể, khiến nguy cơ lây nhiễm gia tăng nếu không được phát hiện kịp thời.
“Các dấu hiệu ban đầu của Ebola rất dễ bị bỏ qua. Vì vậy, bên cạnh triệu chứng lâm sàng, việc khai thác lịch sử đi lại và tiếp xúc dịch tễ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình sàng lọc”, TS Trà cho biết.
Theo TS Đoàn Thu Trà, nhân viên y tế cần coi việc hỏi về lịch sử di chuyển, tiếp xúc với người nghi mắc bệnh hoặc đến từ vùng có dịch là một phản xạ nghề nghiệp ngay từ khi tiếp nhận người bệnh.
Nhận diện nguy cơ
Tại khóa đào tạo về phát hiện, chẩn đoán và điều trị bệnh do vi rút Ebola do Bệnh viện Bạch Mai tổ chức, nhiều chuyên gia nhấn mạnh vai trò quyết định của những phút đầu tiên trong quy trình tiếp nhận người bệnh.
ThS. Nguyễn Quốc Thái, Phó Trưởng khoa Nhiễm khuẩn tổng hợp, Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai, cho biết chỉ cần vài câu hỏi đúng trọng tâm trong khoảng hai phút đầu, nhân viên y tế có thể nhanh chóng nhận diện nguy cơ và kích hoạt các biện pháp phòng dịch cần thiết.
Theo ông, sai lầm thường gặp là chỉ nghĩ đến Ebola khi người bệnh có biểu hiện xuất huyết. Trên thực tế, không ít trường hợp mắc bệnh trong giai đoạn đầu chỉ có sốt, mệt mỏi hoặc rối loạn tiêu hóa.
Để chuẩn hóa quy trình ứng phó, các chuyên gia đưa ra nguyên tắc “2 - 5 - 30”. Theo đó, trong hai phút đầu tiên cần đánh giá triệu chứng và yếu tố dịch tễ; trong năm phút tiếp theo phải tổ chức cách ly tạm thời; và trong ba mươi phút đầu cần kích hoạt toàn bộ hệ thống đáp ứng, bao gồm kiểm soát nhiễm khuẩn, báo cáo và xử lý theo quy định.
Các chuyên gia đánh giá đây là khoảng thời gian then chốt giúp ngăn chặn nguy cơ lây lan ngay từ tuyến đầu tiếp nhận người bệnh.
Kiểm soát nhiễm khuẩn giữ vai trò trung tâm
Bên cạnh sàng lọc, kiểm soát nhiễm khuẩn được xem là lớp bảo vệ quan trọng nhất để ngăn dịch bệnh lây lan trong cơ sở y tế.
TS. Trương Anh Thư, Trưởng khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết mọi trường hợp nghi ngờ Ebola đều phải được xử lí theo quy trình chặt chẽ ngay từ thời điểm phát hiện.
Khi xuất hiện ca nghi ngờ, người bệnh cần được đưa ra khỏi khu vực đông người để hạn chế tiếp xúc. Đồng thời, nhân viên y tế phải sử dụng đầy đủ phương tiện phòng hộ cá nhân và triển khai ngay các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn.
Ngoài việc tuân thủ quy định về mặc và tháo bỏ phương tiện bảo hộ, các khâu xử lý chất thải, khử khuẩn môi trường, vận chuyển người bệnh và quản lý mẫu bệnh phẩm cũng phải được thực hiện nghiêm ngặt nhằm hạn chế tối đa nguy cơ phơi nhiễm.
Chủ động từ bệnh viện đến cộng đồng
Theo các chuyên gia, Ebola là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao, nhưng nguy cơ có thể được kiểm soát nếu phát hiện sớm và xử trí đúng quy trình.
Bệnh viện Bạch Mai hiện yêu cầu các đơn vị rà soát lại kế hoạch phòng chống dịch, tăng cường giám sát các trường hợp nghi ngờ và duy trì trạng thái sẵn sàng ứng phó. Mục tiêu không chỉ là điều trị hiệu quả khi xuất hiện ca bệnh mà còn bảo đảm không để xảy ra lây nhiễm trong bệnh viện.
Đối với người dân, các chuyên gia khuyến cáo cần theo dõi thông tin từ các nguồn chính thống, chủ động khai báo lịch sử đi lại khi khám bệnh và tuyệt đối không che giấu các yếu tố dịch tễ liên quan đến vùng dịch hoặc các trường hợp có nguy cơ phơi nhiễm.
Trong bối cảnh dịch bệnh truyền nhiễm vẫn tiềm ẩn nhiều diễn biến khó lường trên toàn cầu, sự cảnh giác của mỗi nhân viên y tế và ý thức hợp tác của mỗi người dân được xem là tuyến phòng thủ đầu tiên giúp ngăn chặn Ebola ngay từ khi chưa có cơ hội lây lan trong cộng đồng.
