Hành trình biến đam mê đại dương thành hành động bảo vệ sinh vật biển

Nhà khoa học Vũ Long, cựu du học sinh Anh, biến đam mê đại dương thành hành động bảo tồn, thúc đẩy kết nối cộng đồng và lan tỏa nhận thức bảo vệ tại Việt Nam.

Anh là Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Đa dạng sinh học và Loài nguy cấp (CBES), nơi cùng cộng sự nghiên cứu và bảo vệ các loài động vật quý hiếm. Với những đóng góp trong việc đưa khoa học vào bảo tồn và phát triển bền vững, Vũ Long đã trở thành quán quân hạng mục Khoa học và Bền vững, Giải thưởng Study UK Alumni Awards 2026 danh giá.

Tình yêu thiên nhiên đến với Vũ Long từ rất sớm. Khi còn nhỏ, anh thích quan sát cây cối, động vật và luôn tò mò về cách thế giới tự nhiên vận hành. Trong tất cả, đại dương luôn mang một sức hút đặc biệt.

"Biển vừa rộng lớn, vừa đẹp nhưng cũng rất bí ẩn. Càng tìm hiểu, tôi càng bị cuốn vào", anh chia sẻ.

Vũ Long (ở giữa) trở thành quán quân Giải thưởng Study UK Alumni Awards 2026, hạng mục Khoa học và Bền vững. Ảnh: Hội đồng Anh tại Việt Nam

Tuy nhiên, qua nhiều chuyến đi thực địa, anh nhận ra sự mong manh của các hệ sinh thái. Đằng sau vẻ đẹp hùng vĩ của đại dương là những loài sinh vật đang lặng lẽ suy giảm và những sinh cảnh chịu áp lực nặng nề từ con người.

"Khi đó, sự hứng thú không còn là cảm xúc cá nhân nữa mà trở thành trách nhiệm," Long chia sẻ. Anh quyết tâm dấn thân vào một "khoảng trống" trong công tác bảo tồn tại Việt Nam: nghiên cứu thú biển - một nhóm loài khó tiếp cận, chi phí khảo sát cao và thiếu hụt dữ liệu nền.

Để tìm lời giải cho bài toán khó tại quê nhà, Vũ Long lựa chọn theo học chương trình thạc sĩ tại Đại học Bangor (Anh), cái nôi đào tạo hàng đầu về sinh học biển. Tại đây, chàng trai Việt không chỉ tiếp thu kỹ thuật nghiên cứu tiên tiến, mà còn học được một tư duy đột phá: Citizen Science (Khoa học công dân), tức là cộng đồng có thể tham gia vào việc thu thập dữ liệu và bảo vệ thiên nhiên. Anh ấn tượng với cách các giáo sư của trường xây dựng mạng lưới tình nguyện viên dọc bờ biển để theo dõi thú biển. Thay vì chỉ dựa vào một nhóm nghiên cứu nhỏ, họ biến người dân địa phương thành những "cánh tay nối dài" của khoa học.

"Vương quốc Anh dạy tôi cách biến nguồn lực hạn chế thành những hành động bảo tồn có ý nghĩa. Thay vì chờ đợi đủ mọi thứ, chúng ta có thể thiết kế những cách tiếp cận thông minh hơn, mở hơn và có sự tham gia của xã hội", anh nói thêm.

Trở về Việt Nam năm 2018, Vũ Long thành lập Trung tâm Bảo tồn Đa dạng sinh học và Loài nguy cấp (CBES) nhằm giúp người trẻ yêu thiên nhiên có thể theo đuổi công việc bảo tồn một cách nghiêm túc và bền vững. Theo thời gian, tổ chức dần trở thành cầu nối giữa nghiên cứu khoa học, bảo tồn thực địa, giáo dục cộng đồng và hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển bền vững.

Một trong những dự án tiêu biểu do anh và CBES triển khai là "Echoes of the Dolphins" (Nghe tiếng Nược về), chương trình truyền thông và giáo dục cộng đồng về cá heo tại vùng biển Cần Giờ.

Nhiều người dân sống tại TP HCM thậm chí không biết rằng cá heo vẫn sinh sống ngay trong vùng biển gần thành phố. Vì vậy, dự án được thiết kế như một triển lãm lưu động kết hợp hình ảnh, mẫu vật và các hoạt động tương tác để kể lại câu chuyện về cá heo theo cách gần gũi và dễ tiếp cận.

Triển lãm Nghe tiếng Nược về do CBES tổ chức. Ảnh: CBES

Triển lãm được tổ chức cùng thời điểm với lễ hội Nghinh Ông tại Cần Giờ, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Chương trình ghi nhận gần 3.000 lời nhắn và chia sẻ cảm nghĩ từ khách tham quan, một tín hiệu cho thấy công chúng sẵn sàng lắng nghe và kết nối với các câu chuyện bảo tồn khi được tiếp cận đúng cách.

Trong bối cảnh áp lực giữa phát triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên ngày càng lớn, Vũ Long kiên định với một tầm nhìn xa hơn. Với anh, bảo tồn không phải là rào cản của tăng trưởng, mà là điều kiện tiên quyết để xã hội phát triển bền vững. Một hệ sinh thái khỏe mạnh là nền tảng để điều hòa khí hậu, cung cấp nước sạch và bảo vệ sinh kế của con người.

Giải thưởng Study UK Alumni Awards 2026 hạng mục Khoa học và Bền vững là một cột mốc đáng nhớ trong sự nghiệp của Vũ Long. Giải thưởng giúp các câu chuyện về thiên nhiên, đa dạng sinh học và phát triển bền vững tại Việt Nam được lan tỏa rộng rãi hơn.

Nhật Lệ