Hiroshima sau 81 năm: Thảm họa bom nguyên tử đã thay đổi thế giới như thế nào

Hôm nay 6-8, Nhật Bản kỷ niệm 81 năm ngày xảy ra vụ ném bom nguyên tử của Mỹ xuống Hiroshima, sự kiện mở ra kỷ nguyên hạt nhân làm thay đổi hoàn toàn cục diện chiến tranh và địa chính trị hiện đại.

Ba ngày sau vụ ném bom Hiroshima, Mỹ ném quả bom nguyên tử thứ hai xuống Nagasaki, châm ngòi cho chuỗi sự kiện dẫn đến việc Nhật Bản tuyên bố đầu hàng vào ngày 15-8, kết thúc Thế chiến II ở châu Á.

Cho đến nay, đây vẫn là lần duy nhất vũ khí hạt nhân được sử dụng trong chiến tranh. Hơn tám thập kỷ sau, sự kiện đó tiếp tục nêu ra nhiều câu hỏi nhức nhối trong cuộc tranh luận toàn cầu về răn đe hạt nhân, kiểm soát vũ khí, giải trừ quân bị và hậu quả nhân đạo của những loại vũ khí có khả năng hủy diệt khủng khiếp.

Điều gì đã xảy ra ở Hiroshima và Nagasaki?

Vào lúc 8h15 sáng ngày 6-8-1945, một máy bay ném bom B-29 của Mỹ đã thả quả bom nguyên tử mật danh "Little Boy" xuống Hiroshima, thành phố có khoảng 350.000 dân vào thời điểm đó.

Quả bom phát nổ phía trên thành phố, tạo ra sóng xung kích dữ dội, nhiệt độ cực cao và bức xạ. Phần lớn trung tâm Hiroshima bị san phẳng chỉ trong vài giây. 

Tính đến cuối năm 1945, ước tính khoảng 140.000 người đã thiệt mạng do vụ nổ ban đầu tại Hiroshima - một thành phố quân sự và công nghiệp - cũng như do bỏng, chấn thương và các bệnh liên quan đến phóng xạ.

Ngày 9-8-1945, Mỹ thả quả bom nguyên tử thứ hai mật danh "Fat Man" xuống Nagasaki - thành phố cảng và công nghiệp quan trọng, có các cơ sở đóng tàu và sản xuất vũ khí. 

Địa hình miền núi của thành phố đã hạn chế mức độ tàn phá so với Hiroshima, nhưng tác động vẫn cực kỳ thảm khốc.

Quả bom cướp đi sinh mạng của hàng chục nghìn người ngay lập tức hoặc trong những tuần và tháng sau đó. Tính đến cuối năm 1945, ước tính khoảng 74.000 người đã thiệt mạng tại Nagasaki.

Những người ủng hộ quyết định ném bom cho rằng vụ tấn công đã giúp cuộc chiến kết thúc nhanh hơn và ngăn ngừa thương vong lớn hơn cho quân đội Mỹ cũng như dân thường Nhật Bản.

Những người chỉ trích cho rằng Nhật Bản đã suy yếu, có thể thực hiện các phương án thay thế khác, và các vụ ném bom gây ra đau khổ kinh hoàng không thể chấp nhận với dân thường.

Cuộc tranh luận này vẫn là một trong những câu hỏi lịch sử và đạo đức gây tranh cãi nhất của Thế chiến II.

Đó là hành động “không bao giờ được phép lặp lại”, như lời bà Izumi Nakamitsu - đại diện cấp cao về các vấn đề giải trừ quân bị của Liên hợp quốc - tại buổi lễ tưởng niệm ở thành phố Hiroshima năm nay. 

"Hiroshima là ví dụ truyền cảm hứng về sự kiên cường, hồi sinh và hy vọng", bà Nakamitsu phát biểu thay mặt Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres, theo trang chủ của Liên hợp quốc. 

"Thế hệ này qua thế hệ khác, người dân nơi đây nhắc nhở chúng ta rằng ngay cả sau những thời khắc đen tối nhất, chúng ta vẫn có thể lựa chọn và xây dựng một tương lai khác”, bà Nakamitsu nói.

Nỗi lo đang lớn hơn

Xu hướng giảm bớt vũ khí hạt nhân đã kéo dài hàng thập kỷ đang có nguy cơ đảo ngược thời gian qua. Chuẩn mực toàn cầu chống lại hoạt động thử vũ khí hạt nhân đang bị đe dọa và trên toàn thế giới, chi tiêu quân sự tăng vọt lên 2,9 nghìn tỉ USD vào năm 2025, bà Nakamitsu cảnh báo.

"Vũ khí hạt nhân lại đang được mang ra đe dọa nhân danh quyền lực và sự ép buộc", bà nói, đồng thời nhấn mạnh Liên hợp quốc được thành lập để giải thoát thế giới khỏi thảm họa chiến tranh, với nghị quyết đầu tiên của Đại hội đồng vào năm 1946 là nhằm mục tiêu loại bỏ vũ khí hạt nhân.

Theo nghiên cứu mới được công bố từ liên minh Chiến dịch Quốc tế về loại bỏ vũ khí hạt nhân (ICAN), trong năm 2025, 9 quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân - Trung Quốc, Pháp, Ấn Độ, Israel, Triều Tiên, Pakistan, Nga, Anh và Mỹ - đã chi thêm 16,8 tỉ USD (tăng 19%) cho các kho vũ khí hạt nhân của họ so với năm trước, nâng tổng mức chi tiêu lên 119 tỉ USD.

Mỹ có mức tăng lớn nhất, thêm 12,4 tỉ USD, và đang chi nhiều hơn tất cả các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân khác cộng lại, ở mức 69,2 tỉ USD. Trung Quốc tiếp tục đứng thứ hai với 13,5 tỉ USD, và Anh đứng thứ ba với mức chi 12,6 tỉ USD.

Theo một báo cáo khác công bố ngày 30-7-2026 của Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI), 9 cường quốc hạt nhân sở hữu 12.187 đầu đạn hạt nhân tính đến tháng 1-2026, với khoảng 9.745 đầu đạn được lưu giữ trong các kho quân sự để sẵn sàng sử dụng.

"Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân đang gạt sang một bên, thậm chí quay lưng lại với các cam kết giải trừ quân bị và thay vào đó là phô trương sức mạnh hạt nhân", nhà nghiên cứu Hans Kristensen của SIPRI cho biết.

Nga và Mỹ vẫn là những cường quốc hạt nhân áp đảo, cùng nhau sở hữu khoảng 83% số đầu đạn sẵn sàng sử dụng và gần 86% tổng số vũ khí hạt nhân trên toàn cầu. 

SIPRI cảnh báo các chương trình hiện đại hóa sâu rộng của các quốc gia này có thể sẽ làm tăng quy mô và tính đa dạng của các kho vũ khí hạt nhân trong tương lai.

SIPRI còn cho biết kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc - lớn thứ ba thế giới - đã tăng từ khoảng 600 lên 620 đầu đạn sau một năm, mức mở rộng nhanh hơn bất kỳ quốc gia nào khác.

"Những tiếng nói có ảnh hưởng, bao gồm một số nhà lãnh đạo thế giới, đang cổ xúy cho vũ khí hạt nhân như một sự đảm bảo chống lại cuộc tấn công từ một quốc gia thù địch", Giám đốc SIPRI Karim Haggag cho biết. "Nhưng khi khiến chiến lược an ninh và quốc phòng quốc gia phụ thuộc, hoặc phụ thuộc nhiều hơn, vào vũ khí hạt nhân, rủi ro hạt nhân sẽ gia tăng đáng kể".