Huyền thoại đường 1C: Ký ức về 'tọa độ lửa'

Tại lễ khai mạc trưng bày chuyên đề "Thời thanh xuân từ đường Trường Sơn đến đường 1C huyền thoại" tổ chức ngày 25.8 tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, những câu chuyện kể của các nhân chứng sống đã đưa người nghe trở về với những năm tháng thanh xuân rực lửa, hào hùng nhưng cũng đầy bi tráng.

Tuổi 16 ra trận và chuyến xuồng định mệnh

Tham gia lực lượng Thanh niên xung phong khi mới tròn 16 tuổi, bà Lâm Thị Minh Tâm (nguyên Chính trị viên phó Đại đội 4, Liên đội 1, Thanh niên xung phong đường 1C) đã trốn gia đình ra mặt trận. 

Động lực của cô gái nhỏ khi ấy bắt nguồn từ lòng căm thù giặc sâu sắc khi chứng kiến quê hương trơ trụi vì chất độc da cam.

Những năm tháng bám trụ trên tuyến đường 1C là chuỗi ngày "nếm mật nằm gai". Cả năm chỉ có 2 bộ đồ, ngày đêm lội chân trần ngập trong sình lầy. Có những khi đói lả cả tuần, chị em phải ăn lục bình, hớp nước đồng hay nấu cơm bằng nước biển để bám trụ chiến đấu.

Ám ảnh nhất với bà Tâm là phải chứng kiến những hy sinh của đồng đội ngay trước mắt. Nhớ về chuyến công tác đưa quân về miền Tây, khi lùi quân qua kênh Vĩnh Tế giữa dòng nước chảy xiết, đội của bà lọt vào ổ phục kích. 

Bà Lâm Thị Minh Tâm bồi hồi với khung cảnh phục dựng chiếc xuồng ba lá gỗ - phương tiện từng gắn bó mật thiết với hoạt động vận chuyển trên tuyến đường 1C

ẢNH: TUẤN MINH

Bà Tâm nghẹn ngào kể lại phút giây sinh tử: "Giặc phục kích ngay trên bờ. Tiếng mìn nổ chát chúa, chiếc xuồng chìm đâu mất tiêu. Tôi và một người bạn bị sức ép hất văng, may mà tấp sát vào mé bờ, lấy cỏ ngụy trang kín mít. 

Ca nô của giặc rọi đèn lùng sục theo gắt gao mà không phát hiện ra. Nhưng đau xót lắm, 2 chiếc xuồng đi ngay sát bên cạnh bị trúng mìn, 10 anh chị em hy sinh hết, vĩnh viễn nằm lại dưới lòng sông".

Sau đêm kinh hoàng ấy, vừa đói, vừa khát, 2 cô gái lặn lội suốt 3 ngày đêm xuyên rừng ngập nước để tìm về đơn vị ở núi Dài. Lại có trận càn, đồng đội trúng đạn ngã xuống hố bom rồi hy sinh, cô tự tay chôn cất. Vừa lùi bước được trăm mét, pháo hạm địch lại bắn lên nát tươm nấm mộ vừa đắp. Nỗi đau hiển hiện trước mắt trở thành ngọn lửa trong tim thôi thúc cô chiến đấu.

Những gánh đạn vượt sông Vĩnh Tế

Nếu Trường Sơn có núi non che chở, tuyến đường 1C lại có nhiều đoạn trống trải với kênh rạch chằng chịt, dễ bị hỏa lực địch tấn công. 

Tham gia kháng chiến từ năm 20 tuổi, kỷ niệm in sâu nhất trong lòng ông Võ Ngọc Diệp (nguyên Phó văn phòng Khu đoàn Tây Nam bộ) chính là những đêm trực tiếp sát cánh cùng tiểu đội thanh niên xung phong bám trụ tại "tọa độ lửa", lội qua dòng sông Vĩnh Tế giữa vòng vây sinh tử.

Tàu Tây bắn phá sáng đêm, nhưng lực lượng thanh niên xung phong vẫn kiên cường vác những thùng đạn nặng tới 15 kg vượt sông. "Nhiều chị em không biết lội, bèn lấy tấm cao su trải ra, đặt thùng vũ khí vào giữa rồi lấy dây thun túm chặt lại làm phao. Cứ thế ôm phao lội qua sông ngay dưới làn pháo sáng", ông bồi hồi nhớ lại.

Ông Võ Ngọc Diệp xúc động chia sẻ tại tọa đàm "Thanh xuân gửi lại tuyến đường 1C"

ẢNH: TUẤN MINH

Khoảng 800 thanh niên xung phong trên tuyến đường 1C ngày ấy, một nửa đã vĩnh viễn ngã xuống. Thế nhưng, con đường huyết mạch chưa từng bị đứt đoạn. Ông Diệp xúc động kể về sự khốc liệt trên dòng Vĩnh Tế, khi ranh giới sống chết chỉ mỏng như sợi chỉ: "Lội xuống kênh là sinh tử cận kề. Nhưng người này nằm xuống, người kia lập tức bước lên vác thay vũ khí để tiếp tục vượt sông".

Không chỉ làm nhiệm vụ vận chuyển, những cô gái nhỏ bé ngày ấy còn là những chiến binh thực thụ. "Vừa tải đạn nặng trĩu, mỗi người vừa mang thêm một khẩu AK cùng đạn giắt ngang thắt lưng. Lội qua sông, qua lộ, hễ đụng giặc là chiến đấu. Đó mới thực sự là cái kiên cường của thanh niên xung phong tuyến 1C," ông Diệp tự hào chia sẻ.

Thanh xuân gửi lại

Cuộc chiến lùi xa, những kỷ vật mang theo máu và nước mắt đã trở thành minh chứng cho một giai đoạn lịch sử hào hùng. Tại triển lãm, bà Nguyễn Thị Thanh Vân (nguyên Xã đội phó Tổng đội Thanh niên xung phong giải phóng miền Nam) xúc động trao tặng chiếc bi đông và cặp lồng đã gắn bó với bà suốt 8 năm quân ngũ.

Bà Nguyễn Thị Thanh Vân (trái) trao lại kỷ vật cho đại diện Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

ẢNH: TUẤN MINH

Những vật dụng dung dị ấy đã đồng hành cùng bà qua lằn ranh sinh tử khi bị thương nặng tưởng chừng không qua khỏi, và khắc sâu cả nỗi đau tột cùng khi chứng kiến đồng đội hy sinh giữa bom đạn.

Giờ đây, trao lại những kỷ vật vô giá của một thời hoa lửa, bà Vân không khỏi xúc động. "Tôi chỉ mong thế hệ trẻ hôm nay, khi được sinh ra và lớn lên trong hòa bình, hãy luôn biết trân trọng những ngày tháng tươi đẹp này", bà Vân gửi gắm.