'Kẻ giấu mặt' trong giấc ngủ âm thầm tàn phá cơ thể

PGS. TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết bệnh ngừng thở là "kẻ giấu mặt" trong giấc ngủ, âm thầm tàn phá hệ tuần hoàn mỗi đêm nhưng người bệnh lại không biết.

Ngừng thở khi ngủ là một rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng, trong đó nhịp thở bị gián đoạn lặp đi lặp lại, mỗi lần kéo dài trên 10 giây, do tắc nghẽn đường thở hoặc do não không gửi tín hiệu điều khiển thở. Bệnh có hai thể, gồm thể ngưng thở tắc nghẽn (OSA) và ngưng thở trung ương (CSA).

Đối với OSA, khi ngủ, cơ họng chùng xuống làm đường thở bị hẹp lại. Dấu hiệu thường gặp là ngáy to, không đều, có lúc như bị ngạt, hụt hơi rồi lại thở rít lên. Người bên cạnh thường sẽ dễ phát hiện vì không thể ngủ nổi. Sáng dậy, bệnh nhân rất khô miệng, đau đầu còn ban ngày lại buồn ngủ, mệt mỏi, khó tập trung. Còn CSA khiến não tạm thời không gửi tín hiệu thở, gặp nhiều ở người suy tim nặng.

Mỗi cơn ngưng thở khi ngủ giáng 4 "đòn tấn công" dồn dập cùng lúc lên hệ tim mạch, gây thiếu oxy máu ngắt quãng. Lúc này, nồng độ oxy sụt giảm buộc tim phải tăng tần số và lực co bóp để bù đắp cho lượng oxy thiếu hụt. Tình trạng này kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, gây bùng nổ hormone Adrenaline khiến nhịp tim và huyết áp vọt lên đột ngột, ép tim phải vận hành dưới áp lực cực lớn.

Ngưng thở gây đảo lộn áp lực lồng ngực, làm máu dồn dập về tim phải nhưng lại cản trở máu sang tim trái, khiến tim phải gánh áp lực khổng lồ, lâu dài dẫn đến tăng áp phổi và suy tim. Trạng thái thiếu oxy kéo dài cùng giấc ngủ đứt đoạn kích hoạt phản ứng viêm mạn tính, làm co thắt mạch máu và đẩy nhanh quá trình hình thành mảng xơ vữa.

Ảnh minh họa tạo bởi AI

Tình trạng này kéo dài dẫn đến hàng loạt biến chứng nghiêm trọng:

Tăng huyết áp: Khoảng 50% người bị OSA mắc tăng huyết áp (thường không hạ vào ban đêm).

Rối loạn nhịp tim: Dễ xuất hiện các cơn rung nhĩ, nhịp chậm hoặc ngoại tâm thu.

Nhồi máu cơ tim và Đột quỵ: Nguy cơ bùng phát cao nhất vào nửa đêm hoặc sáng sớm do tổn thương mạch máu tiến triển.

Suy tim: Tạo thành vòng xoắn bệnh lý - ngưng thở làm suy tim nặng hơn, và suy tim ngược lại khiến tình trạng ngưng thở trầm trọng hơn.

Bạn nên trao đổi ngay với bác sĩ nếu có từ hai dấu hiệu ngáy to; người nhà quan sát thấy cơn ngưng thở hoặc hụt hơi khi ngủ; sáng dậy đau đầu, khô miệng; thường xuyên buồn ngủ ban ngày.

Để điều trị, người bệnh cần giảm cân nếu thừa cân, duy trì tư thế nằm nghiêng khi ngủ. Tránh rượu bia và thuốc an thần trước khi ngủ 3-4 giờ, điều trị nghẹt mũi và bỏ thuốc lá. Trường hợp nặng, bác sĩ có phương pháp điều trị đặc hiệu, phù hợp, hiệu quả.

"Việc chủ động chia sẻ với bác sĩ về tình trạng ngáy và ngưng thở khi ngủ là chìa khóa then chốt", phó giáo sư nói. Bởi nếu chỉ tập trung điều trị bệnh tim mà bỏ sót hội chứng này, việc kiểm soát huyết áp, nhịp tim và suy tim sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Thùy An