Kế hoạch hộ tống các tàu trung lập qua eo biển Hormuz của Mỹ đối mặt nhiều hoài nghi

Kế hoạch hộ tống các tàu đi qua eo biển Hormuz với tên gọi "Dự án Tự do" của Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố ngày 4-5 có thể là bước đi quan trọng đầu tiên hướng tới giải quyết cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz, đồng thời cho thấy sự thay đổi trong mục tiêu của Washington tại Iran.

"Khi bắt đầu cuộc xung đột này, các mục tiêu đã được tuyên bố là thay đổi chế độ và giải giáp hệ thống hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran. Những mục tiêu đó đã thay đổi trong suốt 60 ngày qua, hướng tới một kết quả kinh tế tập trung vào eo biển Hormuz. Có vẻ như đây là một kết quả khả thi hơn và là một lối thoát dễ dàng hơn cho Mỹ", ông Jonathan Hackett, một chuyên gia đặc nhiệm thuộc Thủy quân lục chiến Mỹ đã nghỉ hưu, nhận định với Đài Al Jazeera.

Iran có để yên?

Một yếu tố quan trọng cần xét đến là nếu chiến dịch gặp phải sự phản đối từ Iran, tình hình có thể xấu đi nhanh chóng.

"Liệu eo biển có bị rải thủy lôi không? Liệu người Iran có cho phép tàu chiến Mỹ làm điều này không? Nếu xảy ra những cuộc đối đầu, Mỹ sẽ rất nhanh chóng cạn kiệt nguồn lực.

Họ sẽ không chỉ hộ tống các tàu thuyền, họ sẽ phải bảo vệ chúng. Và điều đó tạo ra một bài toán rủi ro mới cho các công ty bảo hiểm", ông Harlan Ullman, lãnh đạo tổ chức Killowen Group và là cựu sĩ quan hải quân cấp cao của Mỹ, đánh giá.

Chưa kể về khía cạnh ngoại giao, các chuyên gia cũng đặt câu hỏi liệu Mỹ có sẵn sàng hộ tống các tàu của những quốc gia không thân thiện với mình hay không.

Thực tế, ông Ebrahim Azizi, lãnh đạo Ủy ban an ninh quốc gia thuộc Quốc hội Iran, đã phản ứng mạnh với kế hoạch của Washington.

"Bất kỳ sự can thiệp nào của Mỹ vào chế độ hàng hải mới ở eo biển Hormuz sẽ bị coi là vi phạm thỏa thuận ngừng bắn", ông Ebrahim Azizi viết trên mạng xã hội X.

Mỹ có đủ năng lực hộ tống?

Theo ông Hackett, Hải quân Mỹ không có đủ phương tiện để hộ tống hàng trăm tàu bị mắc kẹt ở eo biển Hormuz.

"Chỉ có khoảng 12 tàu hải quân có thể thực hiện một số hình thức phòng thủ cho những con tàu này. Trước chiến tranh, có hơn 100 lượt tàu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Khả năng thực hiện là không khả thi", ông đánh giá.

Cũng như ông Ullman, ông Hackett cho rằng rủi ro đầu tiên là thủy lôi. "Năm ngoái, Mỹ đã loại bỏ toàn bộ tàu quét mìn. Hiện vẫn còn một số tàu được tân trang có thể thực hiện nhiệm vụ quét mìn hạn chế, nhưng không còn tàu chuyên dụng nào nữa", chuyên gia này nói.

Thứ hai là năng lực hải quân của Iran. "Hải quân Iran không bị tiêu diệt, bất chấp những gì quân đội và chính quyền Mỹ đã nói. Hải quân Vệ binh cách mạng Iran (IRGC) vẫn còn hàng chục, thậm chí hàng trăm tàu tấn công nhanh cỡ nhỏ có thể quấy rối hoặc đẩy lùi các tàu cố gắng đi qua eo biển", ông Hackett đánh giá.

Về vấn đề bảo hiểm, câu hỏi đặt ra là liệu các công ty bảo hiểm có sẵn sàng chấp nhận rủi ro hàng triệu USD tài sản và sinh mạng trên tàu mà không có sự đảm bảo an toàn thực sự chắc chắn hay không.

Thậm chí, theo ông Hackett, còn có khả năng Mỹ sẵn sàng hộ tống các tàu chở dầu nhưng không tàu nào muốn đi.

Kế hoạch của Mỹ

Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM) cho biết kế hoạch hộ tống các tàu đi qua eo biển Hormuz sẽ có sự tham gia của các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, hơn 100 máy bay, các hệ thống không người lái đa nhiệm và khoảng 15.000 binh sĩ.

Theo Đài CNN, các tàu khu trục lớp Arleigh Burke là xương sống của hạm đội Mỹ, và tính đến ngày 24-4, Mỹ có 12 tàu khu trục ở Trung Đông.

Một số tàu đã được sử dụng để thực thi lệnh phong tỏa các cảng của Iran ở phía ngoài eo biển Hormuz và chỉ có 2 tàu tiến vào để bắt đầu dọn đường cho các hoạt động rà phá thủy lôi. Tàu khu trục cũng là lực lượng phòng không chính cho các nhóm tác chiến tàu sân bay, vì vậy không phải tất cả chúng trong khu vực đều có khả năng được sử dụng cho nhiệm vụ ở eo biển.

Trên không, Mỹ có nhiều máy bay từ tàu sân bay và trên đất liền trong khu vực. Trực thăng vũ trang có thể bay phía trên các tàu đi qua eo biển để tiêu diệt bất kỳ tàu nhỏ nào cố gắng chặn đường.

Máy bay tấn công A-10 của Không quân Mỹ cũng có thể được sử dụng để tấn công các mục tiêu trên mặt nước hoặc các trận địa tên lửa trên bờ.

Washington có thể sử dụng thiết bị không người lái trên không và trên biển để bảo vệ các tàu thương mại. Máy bay không người lái có thể được trang bị vũ khí hoặc chỉ để quan sát hoặc trinh sát.

Trong số 15.000 quân nhân CENTCOM nhắc đến, hầu hết đang đảm nhiệm các vai trò hỗ trợ và không thực sự được triển khai trong eo biển Hormuz. Lực lượng khả thi là khoảng 10.000 nhân lực trên hai tàu sân bay của Mỹ đang có mặt tại khu vực.