Khả năng tạo ra công nghệ lõi

Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 1091/QĐ-TTg về phê duyệt Đề án hình thành các doanh nghiệp (DN) công nghệ chiến lược quy mô lớn trong nước để phát triển hạ tầng số, nhân lực số, dữ liệu số, công nghệ chiến lược, an ninh mạng giai đoạn 2026 - 2030.

Theo đề án, mục tiêu đến năm 2030 hình thành tối thiểu 10 DN công nghệ chiến lược quy mô lớn trong nước để phát triển hạ tầng số, nhân lực số, dữ liệu số, công nghệ chiến lược, an ninh mạng.

Đây là các DN sẽ có tổng doanh thu của năm đạt từ 1 tỉ USD trở lên; số lượng lao động có tham gia BHXH bình quân năm đạt từ 5.000 người trở lên; dành ít nhất 3% doanh thu cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D).

Các DN công nghệ chiến lược quy mô lớn sẽ làm chủ, phát triển và thương mại hóa một số công nghệ chiến lược then chốt, đủ năng lực giải quyết các nhiệm vụ trọng điểm quốc gia về khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, bảo đảm chủ quyền công nghệ. Cụ thể, thúc đẩy DN của Việt Nam làm chủ tối thiểu 70% công nghệ chiến lược trong danh mục công nghệ chiến lược đã được Thủ tướng Chính phủ ban hành.

Mục tiêu đến năm 2030 hình thành ít nhất 10 DN công nghệ chiến lược quy mô lớn có doanh thu trên 1 tỉ USD/năm là một mục tiêu tham vọng, nhưng hoàn toàn khả thi nếu Việt Nam có chiến lược đầu tư tập trung và dài hạn. Để hiện thực hóa mục tiêu này, theo tôi cần tập trung vào 3 trụ cột chính.

Thứ nhất, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo dựa trên sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, DN, trường đại học và viện nghiên cứu. Kinh nghiệm từ các quốc gia dẫn đầu về công nghệ cho thấy các DN tỉ đô thường được nuôi dưỡng bởi hệ sinh thái nghiên cứu mạnh, nguồn nhân lực chất lượng cao và cơ chế chuyển giao công nghệ hiệu quả.

Thứ hai, cần có các chính sách tài chính đủ mạnh để hỗ trợ DN làm chủ công nghệ lõi. Theo Chương trình phát triển công nghiệp công nghệ số đến năm 2030, Chính phủ định hướng giao nhiệm vụ, đặt hàng các DN tham gia giải quyết những bài toán lớn của quốc gia, đồng thời thúc đẩy phát triển các DN công nghệ số có khả năng cạnh tranh toàn cầu.

Thứ ba, Việt Nam cần tập trung nguồn lực vào một số lĩnh vực chiến lược có tiềm năng tạo đột phá như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, hạ tầng dữ liệu, điện toán đám mây, an ninh mạng và công nghệ năng lượng thông minh. Đề án của Chính phủ cũng đặt mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm 3 quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI…

Thành công của đề án không nên chỉ được đo bằng số lượng DN đạt doanh thu tỉ đô, mà quan trọng hơn là khả năng tạo ra công nghệ lõi, bằng sáng chế quốc tế, sản phẩm có giá trị gia tăng cao và đội ngũ nhân lực công nghệ chất lượng cao. Nếu thực hiện tốt những yếu tố này, Việt Nam không chỉ có 10 DN công nghệ chiến lược tỉ đô mà còn có cơ hội nâng cao vị thế trên bản đồ công nghệ toàn cầu.