Khám bệnh tại nhà cho người dân

Từ những chuyến đi ấy, một cuộc chuyển mình thầm lặng nhưng sâu sắc của y tế cơ sở đang bắt đầu: lấy phòng bệnh làm gốc, lấy người dân làm trung tâm.

Ði từng ngõ, gõ cửa từng nhà tìm bệnh nhân

Những ngày qua, cứ 6 giờ 30 phút sáng, BS-CK2 Nguyễn Văn Gấm, Giám đốc Trạm Y tế xã Hiệp Phước, TPHCM, lại cùng đồng nghiệp chất đầy thiết bị lên xe máy để lên đường. Điểm đến của họ không phải bệnh viện hay phòng khám mà là những con hẻm nhỏ, những khu dân cư nằm sát kênh rạch, nơi tập trung nhiều người cao tuổi, người có bệnh nền, người neo đơn hoặc các hộ gia đình còn khó khăn.

“Bác sĩ đến khám bệnh kìa bà Luận ơi”. Nghe tiếng gọi từ đầu con hẻm nhỏ của người hàng xóm, bà Đoàn Thị Luận (62 tuổi, xã Hiệp Phước, TPHCM) vội gác cây chổi đang quét dở ngoài sân rồi tất tả chạy vào nhà lấy căn cước công dân. Chỉ ít phút sau, khoảng sân trước nhà đã trở thành một phòng khám đặc biệt. Không có quầy tiếp nhận, không có hàng ghế chờ, cũng chẳng có tiếng loa gọi số thứ tự. Trên chiếc bàn nhựa, các bác sĩ lần lượt bày ra máy đo huyết áp, thiết bị kiểm tra đường huyết, xét nghiệm mỡ máu, acid uric cùng nhiều dụng cụ y tế khác được lấy từ chiếc túi y tế thông minh.

Đây là lần đầu tiên trong đời bà Luận được bác sĩ đến tận nhà để khám bệnh. Trước đây, mỗi khi cần kiểm tra sức khỏe, bà phải thuê xe ôm hoặc bắt xe buýt đến cơ sở y tế cách nhà khoảng 7km. Tiền khám không phải là gánh nặng lớn nhất mà chính việc đi lại khiến người phụ nữ ngoài 60 tuổi nhiều lần ngần ngại. Có những hôm thấy cơ thể chưa có dấu hiệu bất thường, bà Luận tự nhủ “để hôm khác đi khám”, rồi lần lữa hết tuần này sang tháng khác...

Sau khi hỏi kỹ về thói quen ăn uống, giấc ngủ, tình trạng vận động hằng ngày, BS-CK2 Nguyễn Văn Gấm nhẹ nhàng lấy máu xét nghiệm nhanh và kiểm tra các chỉ số sức khỏe. Với tiền căn bị tăng huyết áp, tiền đái tháo đường, bà Luận là nhóm bệnh nhân cần được theo dõi, điều trị liên tục. Trước khi rời đi, BS Gấm không quên căn dặn: “Cô nhớ giảm ăn mặn lại nhé, không tốt cho tim và thận đâu. Nhà gần sông thì tranh thủ đi bộ nhiều hơn, vừa vận động vừa thư giãn”.

Nghe bác sĩ căn dặn, bà Luận cười tươi như trút được gánh nặng. “Khám miễn phí mà kỹ lắm. Bác sĩ hỏi đủ thứ, từ chuyện ăn uống tới sinh hoạt hằng ngày. Nếu vài tháng lại xuống khám một lần thì tốt quá. Người già như tụi tôi nhiều khi muốn đi bệnh viện nhưng ngại đường xa lắm” - bà Luận nói.

Điểm đến tiếp theo là nhà bà Trần Thị Ngọc Xoàn (69 tuổi). Người phụ nữ này từng nhiều năm không đi khám sức khỏe vì cho rằng cơ thể không đau, nghĩa là vẫn còn khỏe mạnh. Chỉ đến khi tham gia làm cộng tác viên sức khỏe cộng đồng, bà mới hiểu nhiều căn bệnh nguy hiểm như tăng huyết áp, đái tháo đường hay rối loạn mỡ máu có thể âm thầm tiến triển suốt nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ rệt.

“Ngày xưa, tôi nghĩ không đau là không bệnh. Giờ mới biết có nhiều bệnh nằm im trong người cả chục năm. Hôm nay tranh thủ kiểm tra đường huyết, huyết áp với mỡ máu xem sao. Bà con ở đây ai cũng mừng vì bác sĩ đến tận nhà. Có người muốn đi khám nhưng kinh tế eo hẹp, có người già quá không đi nổi” - bà Xoàn kể.

Trong lúc bác sĩ đang kiểm tra huyết áp cho bà Xoàn, một cụ ông hơn 80 tuổi chống gậy từ nhà bên cạnh bước sang. Nghe tin có bác sĩ tới khám, ông muốn được kiểm tra sức khỏe luôn. Những tình huống như vậy diễn ra gần như mỗi ngày kể từ khi mô hình được triển khai.

“Mỗi lần chúng tôi đến một nhà khám bệnh, bà con lại chỉ sang nhà khác nhờ khám giúp. Có những người trước giờ chưa từng kiểm tra sức khỏe định kỳ. Cũng có những bệnh nhân đã bỏ thuốc quá lâu. Nếu không chủ động đến tận nơi, rất khó phát hiện để điều trị cho bà con ” - BS Gấm chia sẻ.

Xây dựng hệ thống y tế gần dân

Trường hợp khiến BS Gấm nhớ nhất là cụ bà sống một mình. Khi đội chăm sóc sức khỏe đến nhà, cụ đã ngừng uống thuốc điều trị tăng huyết áp gần một năm vì không còn người đưa đi khám. Hôm đó, chỉ số huyết áp ở mức rất cao. Nếu tiếp tục bỏ điều trị, nguy cơ đột quỵ có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Ngay sau đó, cụ được kết nối trở lại với chương trình quản lý bệnh mạn tính của trạm y tế để tiếp tục theo dõi và nhận thuốc định kỳ.

TPHCM đang đẩy mạnh chiến dịch khám sức khỏe cho toàn dân Ảnh: Vân Sơn

“Điều chúng tôi lo nhất không phải là những người đang nằm viện mà là những người đã biến mất khỏi hệ thống chăm sóc sức khỏe” - bác sĩ Gấm nói và cho biết, không chỉ phát hiện bệnh mới, các đội chăm sóc sức khỏe còn tìm lại những bệnh nhân đã rời khỏi hệ thống điều trị, giúp họ quay trở lại hành trình chăm sóc sức khỏe trước khi quá muộn.

Xã Hiệp Phước hiện có 43 nhân viên y tế và 148 cộng tác viên sức khỏe cộng đồng, chia thành 7 đội chăm sóc sức khỏe. Trên những chiếc xe máy cơ động, họ mang theo túi y tế thông minh đến từng khu dân cư để thực hiện khám sàng lọc, đo huyết áp, kiểm tra đường huyết, tầm soát nguy cơ tim mạch, tiểu đường, gout và nhiều bệnh không lây nhiễm khác.

Khác với các đợt khám lưu động trước đây, mô hình này không dừng lại ở việc khám một lần rồi kết thúc. Toàn bộ dữ liệu sức khỏe được cập nhật ngay trên điện thoại thông minh của bác sĩ và đồng bộ về phần mềm quản lý tại trạm y tế. Mỗi người dân sẽ dần được xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử riêng để theo dõi lâu dài.

Ngày 17/6, thông tin từ Sở Y tế TPHCM cho biết, sau hơn hai tháng triển khai “Đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư” tại các xã Hiệp Phước, Bắc Tân Uyên và Đất Đỏ, hàng nghìn người dân đã được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe ngay tại nơi cư trú. Riêng tại xã Hiệp Phước, hơn 3.500 người dân đã được thăm khám, trong đó có trên 1.500 người cao tuổi. Nhiều trường hợp tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch và bệnh phổi mạn tính được phát hiện sớm trước khi xuất hiện biến chứng.

Phía sau những con số trên là sự thay đổi trong cách tiếp cận của ngành y tế TPHCM. Thay vì đợi người dân đến cơ sở khám chữa bệnh khi cơ thể đã xuất hiện triệu chứng, đội ngũ nhân viên y tế chủ động đến tận nhà người dân để phát hiện nguy cơ từ sớm, hướng dẫn điều chỉnh lối sống và theo dõi sức khỏe liên tục từ chữa bệnh sang phòng bệnh. Từ quản lý người bệnh sang quản lý sức khỏe. Từ những cuộc gặp ngắn ngủi trong phòng khám sang sự đồng hành lâu dài ngay tại cộng đồng.

Sở Y tế TPHCM cho biết, đến ngày 15/6, nền tảng sức khỏe cộng đồng của ngành y tế thành phố đã cập nhật dữ liệu sức khỏe của hơn 2,31 triệu người dân. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử cho mỗi người dân, phục vụ quản lý sức khỏe liên tục, hỗ trợ dự phòng, phát hiện sớm bệnh tật và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe.

Theo PGS.TS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TPHCM, kết quả bước đầu cho thấy mô hình đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư không đơn thuần là một hoạt động khám bệnh lưu động mà là bước chuyển quan trọng trong tư duy chăm sóc sức khỏe người dân. Ngành y tế đang hướng tới mục tiêu xây dựng một hệ thống gần dân hơn, chủ động hơn và nhân văn hơn, trong đó mỗi người dân đều có hồ sơ sức khỏe điện tử và được theo dõi sức khỏe liên tục ngay từ nơi cư trú.

BS-CK2 Nguyễn Văn Gấm, Giám đốc Trạm Y tế xã Hiệp Phước (bên trái), đến tận nhà thăm khám, kiểm tra đường huyết cho người dân Ảnh: Vân Sơn

Tại buổi làm việc với Sở Y tế và 102 phường, xã, đặc khu vào ngày 16/6, Phó Bí thư Thành ủy TPHCM Nguyễn Phước Lộc nhấn mạnh việc khám sức khỏe định kỳ toàn dân không phải là một chiến dịch ngắn hạn mà là bước đi quan trọng để chuyển từ tư duy chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe chủ động. Thành phố đặt mục tiêu mỗi người dân được khám sức khỏe ít nhất một lần mỗi năm, đồng thời phát hiện sớm và quản lý sớm các nguy cơ bệnh tật.

​