Khảo sát 111.000 người lao động Việt Nam: Công ty nào đang ứng dụng AI tốt nhất, và lý do không ai ngờ đến

Raymund Chua, chuyên gia phát triển lãnh đạo với gần 40 năm kinh nghiệm làm việc tại các tập đoàn đa quốc gia, kể lại một tình huống ngắn trong bài phát biểu gần đây. Ông hỏi nhóm sinh viên đại học: "Điều gì sẽ xảy ra nếu bước vào công ty và nhận ra các anh chị đi trước lại không thành thạo AI?" Một sinh viên trả lời bằng đúng một từ: "Phiền."

Chỉ một từ, nhưng nó phản ánh một áp lực đang hình thành theo chiều ngược: thế hệ lao động mới bước vào thị trường với AI như kỹ năng hiển nhiên, trong khi nhiều tổ chức vẫn loay hoay với câu hỏi cơ bản là triển khai AI như thế nào.

Câu hỏi thực sự, theo một nghiên cứu quy mô lớn vừa được công bố, không phải "nên dùng AI tool gì" mà là: tại sao cùng công cụ, cùng điều kiện thị trường, kết quả lại hoàn toàn khác nhau giữa các công ty?

Dữ liệu từ 111.000 người lao động

Great Place To Work vừa công bố kết quả khảo sát bảo mật danh tính gần 75.000 người lao động, đại diện cho tiếng nói của hơn 111.000 người trên cả nước - một trong những nghiên cứu về nơi làm việc có quy mô lớn nhất từ trước đến nay tại Việt Nam, thực hiện trong 12 tháng. Nghiên cứu so sánh trực tiếp 35 công ty trong Bảng xếp hạng Best Workplaces in Vietnam 2026 với mặt bằng chung của thị trường. Lưu ý cần đặt ra: đây là dữ liệu từ các công ty tham gia tự nguyện, không đại diện toàn bộ thị trường lao động Việt Nam.

Khoảng cách đo được giữa 2 nhóm không nhỏ. Tại các Best Workplaces, 95,6% người lao động cho biết họ thích ứng nhanh với những thay đổi trong tổ chức - tỷ lệ này ở doanh nghiệp thông thường chỉ là 76,3%. Về mức độ sẵn sàng nỗ lực thêm khi cần, khoảng cách còn lớn hơn: 93,5% so với 66,7%. Về cơ hội đổi mới thực chất, con số là 50% so với 32%.

Tất cả những chỉ số này đều đo trực tiếp khả năng một tổ chức triển khai cái gì đó mới, bao gồm cả AI. Và khoảng cách 19-27 điểm phần trăm không đến từ ngân sách hay lĩnh vực kinh doanh - 35 công ty trong bảng xếp hạng trải đều từ khách sạn, dược phẩm, viễn thông đến nông nghiệp, trong cùng điều kiện kinh tế khi GDP Việt Nam đạt 8,02% năm 2025.

Câu trả lời nằm ở thứ khác.

Khi sếp giữ lời hứa thì nhân viên mới dám thử cái mới

Roland Wee, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Great Place To Work ASEAN và ANZ, nói thẳng: "Điểm nghẽn lớn nhất đối với việc ứng dụng AI không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở mức độ sẵn sàng về văn hóa của tổ chức và sự tự tin của nhân sự khi tiếp cận công nghệ đó."

Cơ chế này không khó nhận ra khi nhìn vào một chỉ số cụ thể: tại Best Workplaces, 93,5% người lao động tin rằng cấp quản lý thực hiện đúng lời hứa - tỷ lệ này ở các doanh nghiệp thông thường chỉ là 65,3%. Tức là cứ 3 quản lý ở một công ty bình thường thì có 1 người không làm được điều mình đã nói.

Khi lãnh đạo không nhất quán, người lao động hình thành phản xạ tự vệ với bất kỳ sáng kiến mới nào. Họ không phải không muốn học AI, họ chỉ không tin tổ chức sẽ đầu tư vào họ thay vì dùng AI để thay thế họ.

Ông Roland Wee dẫn dữ liệu từ khu vực ASEAN: "Nhân sự tại các tổ chức có độ tin cậy cao có khả năng thích ứng với thay đổi nhanh hơn gấp 4 lần và tỷ lệ gắn bó cao hơn gấp 3 lần." Và khi đặt AI vào bức tranh này: "Tại các môi trường làm việc có độ tin cậy cao, việc áp dụng AI diễn ra suôn sẻ hơn vì người lao động tin tưởng rằng tổ chức sẽ đầu tư vào việc phát triển năng lực của họ song song với công nghệ, thay vì dùng công nghệ để đào thải họ."

Raymund Chua đặt vấn đề theo cách khác: "Chuyển đổi bắt đầu từ niềm tin. Từ niềm tin có sự đồng thuận. Từ sự đồng thuận có mục đích chung. Nếu thiếu đi những nền tảng này, AI có thể chỉ khiến sự rối loạn diễn ra nhanh hơn."

Bài học từ một công ty làm thức ăn chăn nuôi

GREENFEED, tập đoàn nông nghiệp thực phẩm, là một trong 35 công ty có mặt trong bảng xếp hạng năm nay. Cách tổ chức này triển khai AI cho thấy rõ cơ chế ông Roland Wee mô tả.

Công ty xây dựng chatbot nội bộ tên G-nie để hỗ trợ nhân viên tra cứu thông tin nhân sự và giải đáp thắc mắc 24 giờ mỗi ngày. Nhưng điều phân biệt G-nie với hầu hết chatbot doanh nghiệp là cơ chế chuyển tiếp sang người thật ngay khi nhân viên cần được lắng nghe, thay vì xử lý hoàn toàn bằng tự động hóa.

Trước khi đưa AI vào, GREENFEED đã tích lũy nền tảng tin cậy từ trước. Kênh phản hồi ẩn danh GREENFEED Voice đạt tỷ lệ tham gia 90% - con số không thường gặp trong bối cảnh nhiều nhân viên vẫn ngại lên tiếng với tổ chức. Chiến lược nội bộ gọi là "Bridge" cam kết rõ ràng không sa thải vì AI, thay vào đó đào tạo lại kỹ năng, kể cả khi nhân sự chỉ mới đạt 70% năng lực cần thiết.

Triết lý này được gọi là "High Tech - High Touch": công nghệ cao nhưng đi kèm kết nối sâu với con người. Khi người lao động biết tổ chức không bỏ họ lại phía sau, họ không xem AI là mối đe dọa mà là công cụ.

GREENFEED không phải trường hợp cá biệt. Trong số 35 công ty có mặt còn có Cisco, Ericsson Vietnam và Marriott - tất cả hoạt động trong lĩnh vực mà tốc độ triển khai công nghệ mới ảnh hưởng trực tiếp đến cạnh tranh. Capella Hotels and Resorts, Cisco và Ericsson Vietnam là 3 công ty duy trì vị trí này 5 năm liên tiếp kể từ khi bảng xếp hạng ra đời.

Câu hỏi đúng không phải là "dùng gì"

Khi mọi công ty đều có thể mua cùng gói đăng ký AI, cùng API, cùng công cụ, lợi thế cạnh tranh không còn đến từ việc sở hữu công nghệ. Câu hỏi quan trọng hơn là: khi lãnh đạo thông báo triển khai AI, người lao động có tin vào điều đó - hay họ thầm nghĩ đây là bước chuẩn bị để cắt giảm nhân sự?

Dữ liệu từ 111.000 người cho thấy câu trả lời cho câu hỏi đó phụ thuộc vào thứ tích lũy qua nhiều năm, không phải thứ mua được trong một ngân sách quý.

Roland Wee gọi văn hóa là "hệ điều hành của một tổ chức. Trong điều kiện biến động, nó quyết định hệ thống đó sẽ sụp đổ hay thích ứng."

Raymund Chua, sau gần 40 năm dẫn dắt chuyển đổi tổ chức, kết lại bằng một quan sát: "Tương lai của công việc sẽ không chỉ thuộc về những tổ chức có công nghệ tiên tiến nhất. Tương lai sẽ thuộc về những tổ chức vẫn giữ được chiều sâu nhân văn."

Khi một sinh viên thực tập nói "phiền" vì sếp không biết dùng AI, câu chuyện thực ra không phải về kỹ năng kỹ thuật - mà là về việc tổ chức đó có sẵn sàng học cùng nhân viên của mình hay không.