Khi Gen Z ‘tiếp lửa’ nghề tranh dân gian của gia đình

Nguyễn Thảo My là thế hệ thứ 22 trong gia đình có truyền thống làm tranh Đông Hồ. Cô là cháu nội của Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Đăng Chế và là con gái của Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Đăng Tâm. (Ảnh: Minh Hiền)

Ký ức tuổi thơ nhuộm màu giấy dó

Với Thảo My, tranh Đông Hồ không phải là một khái niệm xa xôi trong sách vở mà là hơi thở, là nhịp sống hằng ngày ngay từ khi cô sinh ra. Trở thành thế hệ thứ 22 tiếp nối dòng tranh dân gian nổi tiếng này, cô gái 23 tuổi luôn mang trong mình niềm tự hào xen lẫn trách nhiệm sâu sắc. Giờ đây, công việc làm tranh dân gian Đông Hồ đã gắn liền với cuộc sống của cô như các thành viên khác trong gia đình.

Thảo My cùng các bác, các cô trong gia đình quây quần trong sân nhà, tỉ mỉ bồi từng lớp giấy. Trong thời gian lao động ấy, những câu chuyện về nghề cứ thế thấm dần vào tâm hồn cô gái trẻ. Chia sẻ về sự gắn kết đặc biệt này, Thảo My tâm sự: “Mình sinh ra và lớn lên trong không gian lúc nào cũng có mùi màu điệp, giấy dó và tiếng mọi người làm tranh, nên nghề này gần như đã trở thành một phần tuổi thơ và cuộc sống của mình từ rất sớm. Mọi ký ức của mình đều gắn liền với hình ảnh cả nhà làm tranh: ông ngồi vẽ, bố cặm cụi khắc ván in, mẹ tỉ mỉ in từng bức tranh”. (Ảnh: Minh Hiền)

Dưới sự chỉ bảo tận tình của ông nội là Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Đăng Chế, người có sức ảnh hưởng lớn nhất đến lựa chọn của My, cô đã bắt đầu học những kỹ thuật cơ bản từ khi còn bé. My nhớ lại: “Tuổi thơ của mình gắn liền với những tờ tranh, màu điệp và những lần lẽo đẽo theo ông nghe giới thiệu tranh cho khách du lịch. Mình thuộc rất nhanh những câu thơ trong từng bức tranh, rồi lớn thêm chút nữa, tầm khoảng 6 tuổi thì mình học cả cách in tranh”.

Không chỉ trực tiếp lắng nghe những lời chỉ dạy về nghề, Nguyễn Thảo My còn là trợ thủ đắc lực giúp ông nội sắp xếp và kiểm tra từng bức tranh sau khi in xong, như một cách để cô thẩm thấu trọn vẹn giá trị của di sản gia đình. Đây là sự giao thoa giữa hai thế hệ khi Nguyễn Thảo My trực tiếp tiếp thu những giá trị truyền thống từ ông nội để chuẩn bị cho hành trình đưa tranh Đông Hồ đến gần hơn với giới trẻ. (Ảnh: Minh Hiền)

Với Thảo My, việc trở thành thế hệ thứ 22 trong gia đình làm tranh Đông Hồ không chỉ là niềm tự hào mà còn đi kèm ý thức về trách nhiệm gìn giữ và tiếp nối những giá trị truyền thống đã được vun đắp qua nhiều thế hệ. Cô cho biết, càng trưởng thành, cô càng hiểu để một nghề dân gian có thể tồn tại lâu dài là nhờ sự tâm huyết, bền bỉ của ông bà, bố mẹ. Chính vì vậy, My luôn mong muốn không chỉ giữ nghề mà còn tìm cách đưa tranh Đông Hồ đến gần hơn với giới trẻ bằng những cách tiếp cận mới mẻ và gần gũi hơn.

Lan tỏa sức sống di sản bằng ngôn ngữ của người trẻ

Là một Gen Z "chính hiệu" đang theo học ngành Marketing, Thảo My không chọn cách giữ nghề rập khuôn. Cô nhận ra rằng, để tranh Đông Hồ không chỉ “nằm trong khung” hay chỉ xuất hiện vào mỗi dịp Tết thì cần phải có một ngôn ngữ mới để giao tiếp với những người trẻ đồng trang lứa.

Khi biết nghề làm tranh dân gian Đông Hồ được UNESCO đưa vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, My vinh dự khẳng định: “Với gia đình mình, đó là một niềm tự hào rất lớn vì những giá trị mà nhiều thế hệ đã gìn giữ nay được thế giới biết đến và ghi nhận. Còn với cá nhân, điều đó cũng khiến mình ý thức rõ hơn về trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc tiếp nối và lan tỏa nghề truyền thống”.

Theo Thảo My, nghề truyền thống vẫn có thể tồn tại và được người trẻ đón nhận trong đời sống hiện đại nếu biết làm mới cách tiếp cận. Cô cho rằng, việc thay đổi hình ảnh, cách kể chuyện và đưa các chất liệu truyền thống đến gần hơn với đời sống hôm nay sẽ giúp những giá trị văn hóa dân gian trở nên gần gũi hơn với giới trẻ.

Thảo My không chỉ dừng lại ở việc quan sát mà còn trực tiếp tham gia vào mọi công đoạn tạo nên một bức tranh hoàn chỉnh, từ khâu in tranh, dặm màu, bồi tranh đến phơi tranh. Dù lịch học cuối năm bận rộn, cô vẫn khéo léo sắp xếp thời gian để trở về nhà vào mỗi dịp cuối tuần, vừa phụ giúp gia đình, vừa tổ chức những buổi trải nghiệm nhỏ, giới thiệu cách in tranh và ý nghĩa của từng bức tranh cho các em nhỏ trong xóm.

Thảo My tỉ mỉ thực hiện công đoạn bồi tranh, một trong những bước quan trọng đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn để tạo nên một tác phẩm Đông Hồ hoàn thiện.

Sau công đoạn bồi tranh, Thảo My sẽ phơi tranh, mỗi bức tranh được phơi lên là một sự nâng niu di sản. Thảo My luôn tự tay thực hiện những khâu thủ công để đảm bảo chất lượng tốt nhất cho sản phẩm của gia đình. Và khi tranh khô là lúc sản phẩm có thể được chuyển đến tay của người dân. (Ảnh: Minh Hiền)

Cô nàng còn tham gia vào công đoạn tô màu cho những bức tranh ở khổ lớn, bước này đòi hỏi sự tập trung cao độ trong công đoạn vẽ nét, thổi hồn vào từng chi tiết trên nền giấy điệp vàng óng đặc trưng của tranh Đông Hồ. (Ảnh: Minh Hiền)

Vào mỗi cuối tuần, trong không gian trưng bày của gia đình, Thảo My còn có những buổi giới thiệu về ý nghĩa của các bức tranh dân gian Đông Hồ cho các em nhỏ, góp phần nuôi dưỡng tình yêu văn hóa truyền thống cho thế hệ măng non. (Ảnh: Minh Hiền)

Từ những lần vừa làm vừa chơi bên cạnh gia đình như vậy, những kỹ thuật in tranh vốn tưởng như chỉ là trò vui thuở bé đã dần thấm sâu vào tâm trí Thảo My, trở thành một phần bản sắc không thể tách rời.

Không chỉ giữ nghề tại gia đình, Thảo My còn tích cực mang tranh Đông Hồ đến trường học trực tiếp hướng dẫn các em học sinh trong một buổi trải nghiệm môn "Việt Nam học", chủ đề tranh Đông Hồ, giúp thế hệ mầm non tiếp cận và yêu thêm những giá trị di sản của dân tộc. (Ảnh: NVCC)

Hơn nữa, hiện tại My đang tích cực sử dụng mạng xã hội, đặc biệt là TikTok, để làm “sống” lại loại hình tranh dân gian của gia đình. Cô gái trẻ mang trong mình những dự định đầy táo bạo: “Hiện tại, mình mong muốn có thể lan tỏa tình yêu với văn hóa truyền thống Việt Nam nói chung và nghề làm tranh dân gian Đông Hồ nói riêng đến gần hơn với các bạn trẻ thông qua nền tảng TikTok; trong tương lai, có thể phát triển một số sản phẩm mang chất liệu Đông Hồ nhưng phù hợp hơn với thị hiếu giới trẻ”.

Kênh TikTok của Thảo My là nơi cô đăng tải những video với nội dung dành cho giới trẻ để đưa tranh Đông Hồ đến gần hơn với công chúng. My chia sẻ: “Vì là Gen Z nên mình hiểu các bạn trẻ thích cách tiếp cận như thế nào để cảm thấy gần gũi hơn với tranh Đông Hồ. Người trẻ cũng có nhiều góc nhìn mới và sự sáng tạo hơn trong cách kể chuyện, phát triển sản phẩm hay lan tỏa nghề truyền thống qua mạng xã hội”. (Ảnh chụp màn hình)

Theo Thảo My, những giá trị truyền thống sẽ không trở nên cũ kỹ nếu được tiếp cận bằng góc nhìn mới và phù hợp hơn với thế hệ trẻ hôm nay. Với cô gái, việc gìn giữ văn hóa không chỉ dừng lại ở bảo tồn những giá trị vốn có mà còn là cách để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại.

Cô mong rằng, các bạn trẻ sẽ không xem truyền thống là điều xa cách hay cũ kỹ mà hãy thử một lần tìm hiểu để cảm nhận vẻ đẹp và giá trị riêng của văn hóa dân tộc. Theo My, chỉ khi người trẻ thật sự quan tâm và tự hào về những giá trị truyền thống thì các di sản văn hóa mới có thể tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa qua nhiều thế hệ.